Кіріспе
1903 жылы аяқталған «Монмут» класындағы бронекер «HMS Kent» – 20-ғасырдың басында Корольдік теңіз күштері үшін салынған 10 бронекердің бірі. 1903 жылы құрылысы аяқталғаннан кейін резервке қойылды, бірақ 1906 жылы Қытай станциясына қайта жіберілді. 1913 жылы кең ауқымды жөндеуге түсу үшін үйіне оралғанша сол жерде болды. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол әлі де жөндеуден өтіп жатқан еді. Қазан айында «Кентке» Оңтүстік Атлантикаға контр-адмирал Кристофер Крэдоктың эскадрильясына қосылуға бұйырылды, неміс Шығыс Азия эскадрильясын іздеуге, бірақ британдық эскадрилья Корнель шайқасында талқандалғаннан кейін ғана Фолкленд аралдарына жетті. 1914 жылдың соңында Фолкленд аралдары шайқасында кеме неміс жеңіл крейсерін батты. Бірнеше айдан кейін ол сол шайқастан аман қалған жалғыз неміс кемесін тауып, «Мас а Тиерра» шайқасында жеңіл крейсерді өзін-өзі батыруға мәжбүр етті. 1915 жылдың қалған бөлігінде Оңтүстік Америка жағалауын күзетуге тағайындалды, бірақ 1916 жылдың басында Батыс Африка жағалауында конвойлерді сүйемелдеу міндетін орындау үшін Кейп станциясына ауыстырылды. 1918 жылдың ортасына дейін осы міндетті атқарып, содан кейін қайтадан Қытай станциясына оралды. 1919 жылдың басында кеме Ресей азамат соғысы кезінде большевиктерге қарсы Сибірдегі араласуды қолдау үшін Владивостокқа жіберілді. Ол әскери тұрғыдан көп жұмыс істемеді, бірақ большевиктерге қарсы күрескен ақтарды қолдаған канонерлік кемелердің экипажына бірнеше матростарды берді. «Кент» 1920 жылы Қытайда металл тескілеуге сатылды.
HMS Kent was one of 10 armoured cruisers built for the Royal Navy in the first decade of the 20th century. She was placed in reserve when completed in 1903, but was recommissioned for the China Station in 1906. She remained there until she returned home in 1913 for a lengthy refit. At the beginning of World War I in August 1914, she was still refitting. In October Kent was ordered to the South Atlantic to join Rear Admiral Christopher Cradock's squadron in their search for the German East Asia Squadron, but arrived at the Falkland Islands after the British squadron had been destroyed in the Battle of Coronel. During the subsequent Battle of the Falkland Islands at the end of 1914, the ship sank the German light cruiser Several months later she discovered the sole surviving German ship from that battle and forced the light cruiser to scuttle herself in the Battle of Más a Tierra. She was assigned to patrol the South American coast for the rest of 1915, but was transferred to the Cape Station in early 1916 to begin convoy escort duties along the West African coast until mid 1918 when she returned to the China Station. In early 1919 the ship was deployed to Vladivostok to support the Siberian Intervention against the Bolsheviks during the Russian Civil War. She did little militarily there, although she contributed some crewmen to man gunboats supporting the Whites opposing the Bolsheviks. Kent was sold for scrap in China in 1920.
Дизайн және сипаттама
Монмуттар британдық сауда кемелерін француз крейсері Гуишен, француз қорғалған крейсері Шаторено немесе француздық "Крейн" сияқты жылдам крейсерлерден қорғау үшін жоспарланған. Кемелердің жалпы ұзындығы 463 фут (141 м), ені 66 фут (20 м) және сусымасы 25 фут (8 м) болды. Олар екі 4 цилиндрлі үш кеңейімді бу машинасымен жабдықталған, әрқайсысы 31 Белвиль қазандығымен қамтамасыз етілген буды пайдаланып бір валға қуат берді. Машиналардың жалпы қуаты жобаланған максималды жылдамдыққа жетуге арналған, бірақ "Кент" кемесі жоспарланған жылдамдыққа жетпеген үш "Монмуттың" бірі болды. Ол ең көп 800 тонна көмір тасыды, ал экипажы 678 офицер мен сарбаздан тұрды. "Монмут" класындағы кемелердің негізгі қаруы – он төрт 152 мм (6 дюймдік) BL Mk VII зеңбірегі. Олардың төртеуі екі екі зеңбірек мұнарасында орналасқан, біреуі суперқұрылымның алдында, екіншісі артында, ал қалғаны кеме ортасындағы казематтарда орналасқан. Алтауы негізгі палубада орналасқан және жақсы ауа-райында ғана қолданылуы мүмкін болды. Торпедалық катерлерге қарсы қорғану үшін он жылдам атушы (QF) 12 фунттық 12 cwt зеңбірек орнатылған. Кеменің су сызығындағы броньдық белдеуі ортаңғы бөлігінде 152 мм, ал алдыңғы бөлігінде 102 мм қалыңдыққа ие болды. Зеңбірек мұнараларының, барбеттерінің және казематтардың бронясы төрт дюйм (102 мм) қалыңдыққа ие болды. Қорғау палубасының қалыңдығы 38 мм-ден 152 мм-ге дейін ауытқып, бақылау мұнарасы 102 мм бронямен қоршалған.
Құрылыс және қызмет көрсету
Кент, ағылшын графтығының құрметіне аталған, 1900 жылдың 12 ақпанында Портсмут Корольдік кемежайында салынды және 1901 жылдың 6 наурызында (ауа райының нашарлығына байланысты бір күнге кешіктіріліп) теңізге түсірілді, сол кезде ол Портсмуттың Бас қолбасшысы адмирал сэр Чарльз Фредерик Хотэмнің әйелі Леди Хотэм арқылы қадірленді. Ол 1903 жылдың 1 қазанында аяқталды. 1905 жылдың 15 наурызында Форт фиордында қарап қалды. Кеме 1906-1913 жылдар аралығында Қытай станциясына жіберілді және 1913 жылдың қыркүйегінде Портсмут кемежайына жөндеуге қайта оралды. Қараша айының басында Коронел шайқасының қасіретті жайлы хабар Адмиралтействоға жеткенде, ол Сьерра-Леонедегі Фритаун қаласында болды және бастапқы миссиясын жалғастыруға бұйрық алды. Ол Аброльхос архипелагына жетіп, контр-адмирал Арчибальд Стоддарттың күштерімен кездесуге тиеді. Оларды күтіп тұрғанда, ол Монтевидеоға дейін жағалауды бақылады және жөндеуден кейін алғаш рет алты дюймдік зеңбіректерінен нысанаға атып, сынақтан өтті. Осы уақыт ішінде кемеде конденсатордың бұзылуы және қозғалтқыштың ақаулары анықталды, кейде ол 10 теңіз шақырымынан артық жылдамдықпен жүзе алмады. Вице-адмирал Доветон Стюрдидің соғыс крейсерлері 26-сы күні келді, ол Стоддарттың кемелерін өзіне бағындырды, содан кейін екі күннен кейін Фолкленд аралдарына бет бұрды.
Фолклендтер шайқасы
7 желтоқсанда Стэнли портына келгеннен кейін Стурди Кентке сыртқы жағалауға тікелей ияқтап тұруға және ертесіне таңертең портты күзеткен қарулы сауда кемесін алмастыруға дайын болуға бұйрық берді. Ол ертесі күні екі қолжетімді көмір кемесінен бүкіл эскадрильяны қайта толтыруды және одан кейін Шығыс Азия эскадрильясын іздеуді жоспарлады. Неміс эскадрильясының командирі вице-адмирал Максимилиан фон Шпее басқа жоспар құрған еді және 8 желтоқсан таңында Порт-Стенлидегі радиостанцияны жоюға ниеттенген. Екі неміс кемесінің 07:30-да пайда болуы Стурдидің кемелерін дағдарысқа түсірді, бірақ олар 09:20 шамасында қашықтыққа жеткенде, «пре-дредноут» броненосецінен атылған снарядтармен кері шегінді. Дегенмен, Кентке 08:10-да Македонияны қорғау және немістерді бақылауда ұстау үшін порттан шығуға бұйрық берілді. Бұл эскадрильяға күш жинауға уақыт берді, бірақ крейсерлер әлі көмір толтыруды бастамаған еді. Эскадрилья 10:30-ға қарай портты тастап, Стурди «жалпы қуып жете беруге» бұйрық берді. Оның екі крейсері ең жылдам кемелер болды және немiс крейсерлеріне қарай қаталдықпен жақындады. Олар 12:55-те атыс ашты және немiс формациясының артқы жағындағы жеңіл крейсерді ұстады. Шпееге оның кемелері крейсерлерден озып кете алмайтыны және оның кемелерінің бірінің де аман қалуының жалғыз үміті – тарап кету екені анық болды. Сондықтан ол екі бронекрейсерін крейсерлерге қарсы бұрып, уақыт сатып алу үшін, үш жеңіл крейсеріне 13:20-да тарап кетуге бұйрық берді. Стурдидің жоспарына сәйкес, Кент, оның туыс кемесі және жеңіл крейсерлер дереу қуып кетті, ал крейсерлер мен баяу бронекрейсерлер немiс бронекрейсерлерімен айналысты. 14:45-те британдық крейсерлердің ең жылдамдарының бірі «Глазго» Лейпцигке жеткілікті жақындап, атыс ашты, екі кеме де бір-біріне соққы берді. Бір сағаттан кейін немiстер әртүрлі бағытта тарап кетті. Корнуолл мен Глазго Лейпцигті қуып кетті, ал Кент Шортты көмірге қуып жетті. Кенттің экипажы барлық жануға жарамды нәрсені лақтырып, оның жылдамдығын арттырды және қуып жете беруде жетті; ол немiс крейсері 17:00-де атыс ашқанда қашықтықты ғана қысқартты. Кент тоғыз минуттан кейін алдыңғы қаруларымен жауап берді; сол кезде екі кеме де тимеді. 17:35-те Нюрнбергтің екі тозған қазандығы жарылып, оның жылдамдығын төмендетті. Кент жақындаған сайын, немiс кемесі шайқасуға бұрылды, бірақ британдық кемені зақымдауға мүмкіндік болмады, бірақ оның бір снаряды қару орнында жарылып, экипаждың көп бөлігін өлтірді немесе жарақаттады, ал екіншісі сымсыз бөлімде жарылып, радио хабарлағышын бұзды. Британдық снарядтар Нюрнбергті қатты соқты, ол 18:25-ке қарай суға батты, тек екі қарудан оқ атуға болады. Он минуттан кейін ешбір қару атылмай, крейсер өртеніп кетті. Ол 18:57-ге дейін туын түсірмеді, содан кейін жарақат алғандармен толтырылған қайықты түсірді. Ол дереу батып кетті, және Кент қайықтарындағы ойықтарды жөндеуге мәжбүр болды, оларды іске қосу алдында. Нюрнберг жарты сағаттан кейін аударылып кетті, және Кент 21:00-ге дейін іздеуді жалғастырды, бірақ тек он екі адамды құтқарып алды, олардың бесеуі кейін қайтыс болды. Ол 38 рет оққа түсті, бірақ олардың ешқайсысы оның бронясын тесіп өтпеді. Бір снаряд радио кеңсесінен жарылмай өтіп, Кенттің хабар тарату аппаратын бұзды. Тағы бір снаряд кеме ортасындағы казематтан жарылып, бірнеше кордит қаптарына от жақты. Жарық оқ-дәрі көтеруішімен төмен қарай жүрді, бірақ оқ-дәрі тобындағы Корольдік теңіз жауынгерінің тез әрекет етуі, көтеруге дайын кордит зарядын алып тастау, журналдың есігін жабу және дереу өрт сөндіру шлангін пайдалану апаттың алдын алды. Шайқас кезінде кемеде алты экипаж мүшесі қаза тауып, сегіз адам ауыр жарақат алды; олардың он адам кордит тұтанған казематта болды. Кентте көмірдің тапшылығы өте жоғары болды, сондықтан ол келесі күні түске дейін ғана Стэнли портына жетті.
Most of the German shells failed to damage the British ship, but one did burst inside a gun position, killing or wounding most of its crew, and another burst inside the wireless compartment and knocked out her radio transmitter. The British shells battered Nürnburg severely; she was dead in the water by 18:25 with only two guns able to fire. Ten minutes later not a gun could shoot and the cruiser was aflame. She did not strike her colours until 18:57 and then lowered a boat filled with some of her wounded men. It promptly sank and Kent had to repair the splinter holes in her own boats before they could be launched. Nürnburg capsized half an hour later and Kent continued to search until 21:00, but only rescued a dozen men, five of whom later died. She had been hit 38 times, but none of them penetrated her armour. One shell passed through the radio office without detonating and disabled Kents transmitter. Another shell burst outside a midships casemate and ignited several bags of cordite. The flash fire travelled down the ammunition hoist, but quick action by a Royal Marine in the ammunition party in removing the cordite charge ready to be hoisted, closing the door to the magazine and promptly using a fire hose prevented a catastrophe. The ship suffered six crewmen were killed and eight seriously wounded during the battle; ten of these were in the casemate where the cordite ignited. Kent was critically short of coal and had to steam slowly enough that she did not arrive at Port Stanley until the following afternoon.
Мас а-Тьерра шайқасы
Стурдидің кемелері Англияға оралғаннан кейін де іздеуді жалғастырды. Неміс крейсері Отты жерді қоршап тұрған шығанақтар мен арналардың лабиринтінде бірнеше ай бойы жасырынып, британдықтардың іздеуінен табысты қашып жүрді. 1915 жылғы ақпан айында Чили жағалауымен қозғала бастады, бірақ 8 наурызда Кент оны 11 000 ярдық қашықтықта күтпеген жерден көріп қалды, бұл кезде тұман тарап кеткен еді. Британдық крейсер қашықтықты қысқартуға тырысты, бірақ Дрезден бес сағаттық қуғыннан кейін байланысты үзіп жіберді. Алайда, Кент Дрезденнен Хуан Фернандес аралдарындағы Робинзон Крузо аралындағы бір көмір тасушы кемесімен кездесу туралы хабарды ұстады. Дрезден келесі күні көмірдің дерлік түгелуімен жетті. Халықаралық заң неміс кемесіне кетіп қалуға немесе интернирленуге дейін 24 сағатқа қалуға рұқсат берді, ал капитан қозғалтқыштарының істен шыққанын мәлімдеді, бұл мерзімді сегіз күнге ұзартты. Осы уақытта Кент Глазгоға хабарласып, екі кеме 14 наурыз күні таңертең аралдағы Камберленд шығанағына кірді және Дрезденді зәкірде тапты. Неміс кемесі өз қаруларын британдық кемелерге бағыттап, Глазго от ашты, капитан Джон Люс бұл әрекетін Чилидің бейтараптығын жиі бұзған интернирленген кеме жасаған достық емес әрекет деп түсіндірді. Дрезден төрт минуттан кейін ақ ту көтеріп, өртеніп, су астындағы бөлігі зақымданды. Бір қайық лейтенант Вильгельм Канаристі Глазгоға кемесі Чилидің қорғауында екенін айтып шағымдану үшін алып келді. Люс оған бейтараптық мәселесін дипломаттар шеше алатынын және егер ол берілмесе, неміс кемесін жоятынын айтты. Канар Дрезденге оралған кезде экипаж суға батуға дайындықтарын аяқтап, Кингстон клапандарын ашқаннан кейін кемені тастап кетті. Крейсердің сол жаққа қарай ауып, суға батуына 20 минут уақыт кетті. Британдық снарядтар бір корманды және сегіз теңізшіні өлтіріп, үш офицер мен он екі матросты жарақаттады.
Кейінгі іс-шаралар
Кейінгі бірнеше ай бойы Кент неміс кеншілерін іздеп, Чили жағалауын қарауылдады. Кеме 25 мамырдан 9 шілдеге дейін Британдық Колумбиядағы Эскималт Корольдік әскери-теңіз кеме жасақтауында қайта жабдықталды. Ол Оңтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауын қарауылдауға қайтадан кірісті. 1916 жылғы 7 наурызда Фолкленд аралдарына келді, ал 6 сәуірде Эрнест Шеклтонның Антарктида экспедициясын Оңтүстік Джорджия аралында және одан кейін Оңтүстік Африканың Саймонс Таун қаласында іздеуге шықты. 29 мамырға дейін қайта жөндеуден өтіп, сынақтар жүргізіп, 15 маусымға дейін жұмыс істеді. Содан кейін Оңтүстік Африка мен Батыс Африка порттары немесе Кабо-Верде аралдары арасындағы конвойлерді сүйемелдеуді бастады. Ол Англияға конвойді алып барды, ол 1917 жылғы 7 қаңтарда Девонпортқа келді, содан кейін Африка жағалауында конвойді сүйемелдеу қызметін қайта бастады. Кеме 1918 жылғы 4 маусымда Англияға келді, бірақ Кент түн ортасынан кейін конвойді тастауға дайындалып тұрғанда, ол бағытын дұрыс таңдамады, соның салдарынан басқа кеме соқтығысудан аулақ болу үшін бұрылып, эсминецтің кормасын кесіп өтті. Бұл Кенилворт Каслының астында тереңдік зарядының жарылуына себеп болды, кеме корпусында тесік пайда болды, бірақ ол портқа сәтті жетті. Кент Симонс-Таунға жеткеннен кейін, 24 тамызда Сингапурге жөнелді. Ол 20 қыркүйекте сол жерге келді, содан кейін 10 қазанда Гонконгқа жетті. Кент 21 желтоқсанға дейін қозғалтқыштағы проблемалармен сол жерде қалды, одан кейін Шанхай (Қытай) және Нагасаки (Жапония) арқылы Владивостокке аттанды. Кеме 1919 жылғы 4 қаңтарда американдық және жапондық күштерге большевиктерге қарсы күресте көмек көрсету үшін келді. 13 мамырда Кент Тетьюхеге әскер тасымалдаған ресейлік пароходты сүйемелдеді; кемелер кейіннен босқындарды тиеп, үш күннен кейін Владивостокқа оралды.