Кіріспе

USS North Dakota (BB 29) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің дредноут броненосец кемесі. «Солтүстік Дакота» 1907 жылдың желтоқсанында Fore River кеме жасаушылығында салынды, 1908 жылдың қарашасында теңізге түсірілді және 1910 жылдың сәуірінде АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қабылданып, қызметке кірді. Ол он қарудан тұратын негізгі артиллериямен қаруланды және «Солтүстік Дакотаның» ең жоғары жылдамдығына ие болды. Бұл АҚШ Әскери-теңіз күштерінің 39-шы штаттың атымен аталған алғашқы кемесі болды. «Солтүстік Дакота» тыныш қызмет өткерді; ол 1914 жылы Америка Құрама Штаттарының Веракрусты басып алуы кезінде болды, бірақ ешқандай әрекетке қатыспады. 1917 жылдың сәуірінде АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін «Солтүстік Дакота» АҚШ-та қалып, соғыс уақытында қарқынды дамып жатқан Әскери-теңіз күштері үшін экипаж мүшелерін даярлады, сондықтан ол жауынгерлік қимылдарға қатыспады. Ол 1920 жылдардың басына дейін активті қызметте болды, содан кейін 1923 жылдың қарашасында Вашингтон теңіз келісімінің шарттарына сәйкес қызметтен босатылып, радиобақылаудағы мақсаттық кемеге айналдырылды. Ол 1930 жылға дейін осы қызметте болды, содан кейін «Юта» оны алмастырды. 1931 жылы ол металл тескілеуге сатылып, кейін бөлшектелді.

Дизайн

Делавэр класындағы екі линкор британдық линкорға жауап ретінде тапсырылды, ол қызметке түскен алғашқы, толығымен үлкен калибрлі қарулары бар кеме болды. Американың бұрынғы "Дредноут" кемелері, HMS Dreadnought туралы толық мәліметтер белгілі болмаған кезде жобаланған. Әскери-теңіз күштері Dreadnought-тың "Оңтүстік Каролинадан" басымдылығына қарсы тұру үшін тағы бір жұп линкор салу қажет деп шешті, сондықтан контр-адмирал Вашингтон Л. Капс Dreadnought-тың он қаруын теңестіретін қосымша бас қару мұнарасы бар кеме жобасын дайындады. Бірақ Dreadnought-тан айырмашылығы, Солтүстік Дакотаның он қаруының барлығы да борты бойынша атуға қабілетті болды. Салыныс кезінде Солтүстік Дакота әлемдегі ең үлкен және ең қуатты линкор болып есептелді. Солтүстік Дакотаның жалпы ұзындығы 157,89 метр, ені 25,91 метр, сусыру тереңдігі 8,23 метрді құрады. Кеме жобаланғандай тұғырлы салмаққа ие болды және толық жүктемеде дейін жете алды. Кеме екі валмен Кертис бу турбинасымен және он төрт көмірмен жұмыс істейтін Бэбкок пен Уилкокс қазандықтарымен жабдықталған, ол ең жоғары жылдамдығы 21 теңіз шақырымын құрады. Кеменің қашықтығы 21 теңіз шақырымы жылдамдықта болды. Кемеде 933 офицер мен матростан тұратын экипаж болды. Оның мұртында алдыңғы бөлігі дөңгелек пішіндес болатын ерте үлгісі бар еді. Кемеде бес қос Mark 7 қару мұнарасында орналасқан он /45 Mark 5 қарудан тұратын бас қару батареясы болды, олардың екеуі алдыңғы жағында бірінен соң бірі орналасқан. Қалған үш мұнара суперқұрылыстың артында орналастырылды. Екінші қару батареясы корпустың қабырғаларындағы казематтарда орналасқан Mark 9 және Mark 12 пішінділеріндегі жиырма бір /50 Mark 6 қарудан тұрды. Сол кездегі капиталдық кемелерге тән болғандай, ол бортында суға батырылған екі торпедалық түтіктерді алып жүрді. Солтүстік Дакотаның бас брондалған белдеуі қалыңдыққа ие болды, ал брондалған палубасы қалыңдыққа ие болды. Қару мұнараларының алдыңғы беті қалыңдыққа ие болды, ал басқару мұнарасының қабырғалары қалыңдыққа ие болды.

Құрылысы 1917

Солтүстік Дакотаның келі 1907 жылғы 16 желтоқсанда Массачусетс штатының Куинси қаласындағы Фор-Ривер кеме құрылыс орнында салынды. Ол 1908 жылғы 10 қарашада суға түсіріліп, 1910 жылғы 11 сәуірде құрастырылуы аяқталды, содан кейін флотқа қабылданып, қызметке кірісті. 1910 жылғы 8 қыркүйекте кеме теңізде жүрген кезде мұнай багінің жарылуынан өрт шықты. Алты адам – бас сумен жабдықтаушылар Август Холц және Патрик Рид, бас машинашілер Томас Стэнтон мен Карл Веста, машинаші бірінші сыныпты Чарльз С. Робертс және сумен жабдықтаушы Гарри Липскомб – өрт кезінде "өкіметтік міндетін өтеуде ерекше батырлық көрсеткені үшін" Құрмет медалімен марапатталды. Қызметке кіріскеннен кейін Солтүстік Дакота Атлант флотына бекітілді; ол Атлант мұхитында және Кариб теңізіндегі жаттығу сапарлары, флоттық маневрлер мен оқ ату жаттығулары сияқты әдеттегі бейбіт уақыттағы іс-шараларға қатысты. 1910 жылғы 2 қарашада ол алғаш рет Атлант мұхитын кесіп өтіп, Ұлыбритания мен Францияға жақсы ниет сапарымен барды. Келесі көктемде Кариб теңізінде флоттық маневрлер өтті. 1912 және 1913 жылдарының жаздарында Солтүстік Дакота теңіз академиясының курсанттары үшін оқу сапарларын жүзеге асырды. 1913 жылғы 1 қаңтарда ол Ұлыбританиядағы АҚШ елшісі Уайтлоу Ридтің мәйітін алып бара жатқан британдық броненосцының құрметті эскортына қосылды. 1914 жылғы тамызда Еуропада соғыс басталғанда, Америка Құрама Штаттары бейтарап қалды; Америкада Мексикадағы саяси дүрбелеңдер сол елдегі төңкеріс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерін сол жылы ұстап тұрды. Солтүстік Дакота 1914 жылғы 26 сәуірде Веракрусқа жетіп, американдық теңізшілер қаланы басып алғаннан кейін бес күн өткен соң ол жерде тұрды. Ол қазан айына дейін Мексика жағалауын аралап, елдегі американдықтарды қорғады, содан кейін 16 қазанда Вирджиния штатының Норфолк қаласына оралды. Соғыс жақындаған сайын Атлант флоты Американың қақтығысқа қатысуына дайындық үшін қарқынды жаттығулар бастады.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Солтүстік Дакота 1917 жылғы 6 сәуірде АҚШ Германияға соғыс жариялаған кезде Чесапик шығанағында артиллериялық жаттығулар жүргізіп жатқан еді. Өзінің бауыры Делавэрден айырмашылығы, Солтүстік Дакота соғыс барысында американдық суларда қалып, ешқандай әрекетке қатыспады. Ол Йорк өзені, Вирджиния және Нью-Йорк қаласында орналасқан. Оның міндеті – қарқынды өсіп келе жатқан соғыс кемелерінің артиллериялық және машина бөлімдерінің қызметкерлерін даярлау болды. Адмирал Хью Родман Солтүстік Дакотаны қалдыруды сұрады, өйткені ол оның қозғалтқыштарының сенімділігіне көңіл қоймады. 1917 жылы оның қозғалтқыштары жаңа тісті турбиналармен ауыстырылды және жаңа отты басқару жүйесі орнатылды. 1919 жылғы 13 қарашада Солтүстік Дакота Норфолктан шығып, 20 қазанда Вашингтонда қайтыс болған АҚШ-тағы Италия елшісі Винченцо Макки ди Челлеренің мәйітін алып кетті. Кеме Жерорта теңізін шарлап, Афина, Константинополь, Валенсия және Гибралтарда тоқтады. Содан кейін ол АҚШ-қа оралды және 1920 жылдың көктемінде Кариб теңізіндегі флоттық маневрлерге қатысты. 1921 жылғы шілдеде ол әскери-теңіз күштерінің бірлескен бомбалау сынақтарына қатысты, онда бұрынғы неміс шайқас кемесі мен крейсері әуе күшінің көрсетілімі кезінде батырылды. Солтүстік Дакота 1922 және 1923 жылдары екі рет курсанттармен круиздерді қоса, бейбіт уақыттағы әдеттегі жаттығуларға оралды; соңғы круиз Еуропа суларына бағытталды, онда Испания, Шотландия және Скандинавияны аралады. Соғыс аяқталғаннан кейін АҚШ, Ұлыбритания және Жапония ірі кеме құрылысы бағдарламаларын іске қосты. Үш ел де жаңа теңіз қарулану жарысының пайдалы болмайтынына келісті, сондықтан қару-жарақ шектеулерін талқылау үшін Вашингтон теңіз конференциясын өткізді, нәтижесінде 1922 жылғы ақпанда қол қойылған Вашингтон теңіз шарты пайда болды. Шартының II бабына сәйкес, Солтүстік Дакота мен оның бауыры Делавэр, қазір құрылыста жүрген жаңа шайқас кемелері Колорадо мен Батыс Вирджиния флотка қосылғаннан кейін сүріп тасталуға тиіс болды. Солтүстік Дакота 1923 жылғы 22 қарашада Норфолкта шарт талаптарына сәйкес қызметтен босатылды. Ол қарусыздандырылды және 1924 жылғы 29 мамырда "жасырын емес" кеме ретінде қайта жіктелді, содан кейін радиомен басқарылатын артиллериялық нысана кемесіне айналдырылды. Оның турбиналары 1930 жылдары жаңғыртудан өткен Невада шайқас кемесінде пайдалану үшін алынып тасталды. Ол 1930 жылға дейін осы қызметте болды, содан кейін Юта шайқас кемесімен ауыстырылды. 1931 жылғы 7 қаңтарда ол теңіз кемелерінің тізілімінен алынып тасталды және 1931 жылғы 16 наурызда Балтимордағы Union Shipbuilding Co компаниясына бөлшектеу үшін сатылды.