Кіріспе

Kearsarge класы – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің USS Kentucky (BB 6) – 1890 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған екінші және соңғы пре-дредноут тікұю кемесі. Жағалау қорғанысына арналған Kearsarge класының тікұю кемелері төмен ернек және ауыр бронялық қорғанысқа ие болды. Кемелер ерекше екі қабатты мұнараларда орналасқан, әрқайсысында төрттен-төрттен қару-жарақтары бар еді. Вирджиния штатындағы Newport News Shipbuilding Company компаниясы 1896 жылдың 30 маусымында кеменің қадасын салды. Ол 1898 жылдың 24 наурызында суға түсіріліп, 1900 жылдың 15 мамырында қолданысқа берілді. Қызмет еткен жиырма жылында Kentucky ешқандай шайқасқа қатыспады. 1901 жылдан 1904 жылға дейін Шығыс Азияда, ал 1904 жылдан 1907 жылға дейін Атлант мұхитында теңіз саяхаты жасады. 1907 жылы ол Ұлы Ақ Флотқа қосылып, әлемді аралап, 1909 жылы АҚШ-қа оралды. 1909 жылдан 1911 жылға дейін жаңартылды, бірақ 1915 жылға дейін қайтадан жұмыс істемеді, ол Мексика революциясына АҚШ-тың араласуына қатысу үшін Мексика жағалауына барды және 1916 жылға дейін сол жерде қалды. 1917 жылдан 1920 жылдың 29 мамырында қызметтен босатылғанға дейін оқу кемесі ретінде пайдаланылды. 1923 жылдың 24 наурызында металл тескілеріне сатылды.

Дизайн

Кеарсардж класының линкорлары жағалау қорғанына арналған. Олардың суырылуы (displacement) , жалпы ұзындығы 375 фут (114 метр), ені 72 фут (22 метр) және суға бату тереңдігі 23 фут (7 метр) болды. Екі 3 цилиндрлі тік үш бу машинасы және бес шотланд қазаны, екі пернелік білікке (propeller shaft) қосылып, барлығы жылдамдық өндірді және максималды жылдамдық берді. Кентуккиде 40 офицер және 514 сарбаз, барлығы 554 экипаж болды. Кентукки, Керсардж сияқты, екі қабатқа орналасқан екі қос мұнараға ие болды, әрқайсысында екі /35 калибрлі және екі /40 калибрлі қару бар. Қарулар мен мұнараның бронясын Орден бюросы, ал мұнараның өзін Құрылыс және жөндеу бюросы жобалаған. Бұл конфигурация қаруларды мұнараның арт жағына орнатуға мүмкіндік берді, соның салдарынан порттар өте үлкен болды. Адмирал Уильям Симс, қару орнатылуының нәтижесінде портқа атылған снаряд төмендегі оқ-дәрі қоймасына жетіп, қаруларды істен шығаруы мүмкін екенін мәлімдеді. Бұл қарулардан басқа, Кентуккиде 14 /40 калибрлі, 20 6 фунттық, 8 1 фунттық қару, 4 пулемет және 4 торпеда түтігі болды. Кентуккидің борты өте төмен болғандықтан, жаман ауа-райында оның қаруларын қолдану жиі мүмкін болмайтын. Кеменің су сызығындағы броньдық белдеуі қалың болды. Оның бас қару мұнаралары броняның қабатымен, ал қосымша мұнаралары броняның қабатымен қорғалған. Барбеттер қалыңдыққа ие болды, ал басқару мұнарасы броняның қабатымен қорғалған. Кеменің бронясы гарвейленген болаттан жасалған.

Құрылыс

Кентукки штаты 1895 жылғы 2 наурызда ресми түрде бекітілді. Оның құрылысы жөніндегі келісім-шарт 1896 жылғы 2 қаңтарда жасалды, ал келінің қадағы 1896 жылғы 30 маусымда Вирджиния штатындағы Newport News Shipbuilding & Dry Dock Company компаниясымен салынды. Жалпы құны 4 998 119,43 долларды құрады. Кентуккидің суға түсіру рәсіміне дайындық жүргізіліп жатқанда, Әскери-теңіз күштері Кентукки губернаторы Уильям О'Коннелл Брэдлиден осы рәсімді орындау үшін отбасының бір мүшесін таңдауын сұрады. Брэдли Вашингтондағы мектепте оқитын қызы Кристинді таңдады. Брэдлилер ішімдік ішпейтін отбасы болғандықтан, губернатор Брэдли Кристинге Ходженвиллдегі Линкольн бұлағынан әкелген судың бөтелкесін жіберді. Кентукки 1898 жылғы 24 наурызда, оның серіктес кемесі Кеарсарджпен бірге суға түсірілді. Мырза Брэдли Кентуккидің мұртына су бөтелкесін тигізер ең жақын, Фрэнсис Бошамп басқаратын Әйелдердің христиандық қосымшалық одағының делегациясы губернатордың қызына күміс табақ, су құмырасы және екі кеседен тұратын сыйлықтар топтамасын табыс етті. Жазуда: "Кентукки христиандық қосымшалық одағы Кристин Брэдлиге, Кентукки соғыс кемесін сумен суға түсіру рәсіміндегі адалдығы мен нанымына деген құрмет ретінде. 1898 жылғы 10 наурыз". Кентукки 1900 жылғы 15 мамырда капитан Колби Митчелл Честердің басшылығымен қолданысқа берілді.

Қызмет тарихы

1900 жылдың жазында «Кентукки» кемесі Нью-Йорк теңіз базасында жабдықталды. 26 қазанда, Боксер көтерілісі кезінде, ол Томпкинсвиллден (Стейтен аралы) Қытайға, Гибралтар мен Суэц каналы арқылы бағыт алды. 1901 жылдың 5 ақпанында Манилаға жетіп, 23 наурызда контр-адмирал Луи Кемпфтің флагманы ретінде қорғалған крейсер «Неварк» кемесін алмастырды. 1901 және 1904 жылдар аралығында «Кентукки» Қытай мен Жапонияның көптеген портына сапар шекті, оның ішінде Янтай, Вусон, Нанкин, Таку форты, Гонконг, Сямен, Нагасаки, Кобе және Йокогама қалаларына барды. 1902 жылы «Кентукки» контр-адмирал Франк Уайлдстың флагманы болды, бірақ ол 12 сәуірде өзінің штабын дистилляциялық кеме «Рэйнбоу»-ға көшірді. 1902 жылдың қараша айында ол контр-адмирал Робли Д. Эванстың флагманы болды. 1904 жылдың 13 наурызында Маниладан Суэц каналы мен Гибралтар бұғазы арқылы шығып, 21 мамырда Нью-Йоркке жетті. Нью-Йорк теңіз базасында жаңарту жұмыстарынан кейін, оның ішінде түтін шығару құрылғылары орнатылып, «Кентукки» Солтүстік Атлантика эскадрильясына қосылды. 1905 жылдың қазан айында Аннаполисте (Мэриленд штаты) британдық Солтүстік Атлантика эскадрильясын қарсы алуға қатысты. 1906 жылғы Куба көтерілісі кезінде ол Кубаға теңіз жаяу әскерін тасыды, 23 қыркүйекте Провинстауннан оларды алып, 1 қазан күні Кубаның Гавана қаласына түсірді. Ол 9 қазанға дейін онда болды, содан кейін Жаңа Англияға қайтып келді. «Кентукки» 1907 жылдың 15 сәуірінде Вирджиния штатының Норфолк қаласында өткен Джеймстаун көрмесіне қатысып, одан кейін Жаңа Англия жағалауында жаттығуларға қатысты.

Ұлы ақ флоты

1907 жылы АҚШ президенті Теодор Рузвельт АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қуатын көрсету мақсатында Ұлы Ақ Флотқа әлемді айналып келуге бұйрық берді. «Кентукки» екінші эскадрильяның төртінші дивизионына қосылды және капитан Уолтер К. Коулз басқарды, ал бүкіл флотты «Кентуккидің» бұрынғы штаб офицері контр-адмирал Эванс басқарды. 1907 жылдың 16 желтоқсанында флот президенттік яхта «Mayflower»-ге амандасып, Хэмптон Роудстан жол тартты. Содан кейін флот оңтүстікке қарай сапар шегіп, Тринидад және Рио-де-Жанейродан өтіп, Магеллан бұғазынан өтті. Одан кейін Оңтүстік Американың батыс жағалауын аралап, Чилидегі Пунта-Аренас және Вальпараисо, Перудегі Кальяо және Мексикадағы Магдалена шығанағына барды. Флот 1908 жылдың 14 сәуірінде Сан-Диегоға жетіп, 6 мамырда Сан-Францискоға қарай жалғасты. Екі айдан кейін Гонолулуға жетіп, одан 9 тамызда Жаңа Зеландиядағы Оклендке барды. 20 тамызда Австралияның Сидней қаласына жетіп, бір аптадан кейін Мельбурнге бағыт алды. «Кентукки» 18 қыркүйекте Батыс Австралиядағы Албаниден шығып, Суэц каналы арқылы өтуге дейін Филиппин аралдары, Жапония, Қытай және Цейлон порттарынан өтті. 1909 жылдың 8 қаңтарында флот Порт-Саидта екіге бөлінді, «Кентукки» Триполи және Алжирге сапар жасап, Гибралтарда қалған кемелермен қайта қосылды. 22 ақпанда Хэмптон Роудсқа оралып, президент Рузвельт оны тексерді.

Кейінгі қызмет

Ұлы Ақ Флоттың көптеген кемелері сияқты, «Кентукки» де қайтып келген соң жаңғыртылды. 1909 жылғы 28 тамызда Филадельфия әскери-теңіз кеме жасаушылығында қызметтен босатылды, ал 1911 жылы жаңғырту жұмысы аяқталды, құны 675 000 долларға бағаланды. Кемеге тіреулі мачталар, жаңа түтікшелі қазандықтар және тағы төрт 5 дюймдік зеңбірек орнатылды. Бір фунттық зеңбіректер, сондай-ақ алты фунттық зеңбіректердің он алтысы алынып тасталды. 1912 жылғы 4 маусымда екінші резервке қайтадан жіберілді, ал 1913 жылғы 31 мамырда Филадельфиядағы Атлант мұхиты флотына ауыстырылды. 1915 жылғы 23 маусымда қайтадан қызметке кірісті. Сол жылдың 11 қыркүйегінде, АҚШ Веракрусты басып алғаннан кейін, Мексикаға бет алып, 28 қыркүйекте Веракрусқа жетті. Мексика революциясы кезінде ол 1916 жылғы 2 маусымына дейін сол жерде қалды, тек 1916 жылғы наурыз айында Марди Гра фестивалі үшін Нью-Орлеанға қысқа сапар жасады. Соғыс кемесі Филадельфияға қайтып бара жатқанда Гуантанамо шығанағындағы әскери базасында және Санто-Домингода тоқтады, 1916 жылғы 18 маусымда келді. Шілде мен қыркүйек айлары аралығында Блок-Айленд пен Бостон маңында әскерилерді даярлады. 2 қазанда «Кентукки» Нью-Йоркке оралды және 1917 жылғы 2 қаңтарда Нью-Йорк әскери-теңіз кеме жасаушылығына кірді, АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа кіргенге дейін сол жерде болды. 2 мамырда Вирджиния штатының Йорктаун қаласына жетіп, Атлант мұхитының жағалауында, Чесапик шығанағынан Лонг-Айленд бұғазына дейін жауынгерлерді даярлады. Соғыс кезінде 15 топқа бөлініп, бірнеше мың адамды даярлады. «Кентукки» 1918 жылғы 20 желтоқсанда Бостон әскери-теңіз кемежайында күрделі жөндеуден өтті. 1919 жылғы 18 наурызда Гуантанамо шығанағына, Норфолкке және Жаңа Англия жағалауына жаттығуларға кетті. 1919 жылғы 29 мамыр мен 30 тамыз аралығында АҚШ Әскери-теңіз академиясының курсанттарын даярлады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ теңіз қарулануын болдырмау мақсатында Вашингтон теңіз келісіміне қол қойды, ол қол қойған елдердің флоттарының мөлшерін шектеді. Осының салдарынан көптеген ескі және пайдасыз кемелер, соның ішінде «Кентукки» де, жойылды. «Кентукки» 1920 жылғы 29 мамызда қызметтен босатылды. 1922 жылғы 27 мамызда оның аты Әскери-теңіз кеме тізілімінен шығарылды және 1923 жылғы 24 наурызда «Драво» корпорациясына металл терісі үшін сатылды.