Кіріспе

Жасыл шатыр немесе тірі шатыр – ғимараттың жарым-жартылай немесе толықтай өсімдіктермен және өсу ортасымен жабылған, су өткізбейтін мембранаға отырғызылған шатыры. Оған тамыр тосқауылы, дренаж және суару жүйелері сияқты қосымша қабаттар да кіре алады. Шатырлардағы гүлзарлар, онда өсімдіктер топыраққа отырғызылмай, ыдыстарда өсіріледі, әдетте нағыз жасыл шатырлар деп есептелмейді, бірақ бұл мәселе талқыланады. Шатырдағы су қоймалары – сұр суды тазартуға қолданылатын жасыл шатырдың тағы бір түрі. Жасыл шатыр өсімдіктер, топырақ, дренаж қабаты, шатыр тосқауылы және суару жүйесінен тұрады. Жасыл шатырлар ғимарат үшін жаңбыр суын сіңіру, жылуды сақтау, жануарлар мен құстарға қоректік орта жасау, көрнекілік пен эстетикалық жағынан әдемілікке ұласу, сондай-ақ шатыр маңындағы адамдардың стрессін азайту, қалалық ауа температурасын төмендету және жылу аралдарының әсерін жеңілдету сияқты бірнеше мақсатқа қызмет етеді. Жасыл шатырларды жаңа ғимараттарға орнатуға болады, сондай-ақ ескі ғимараттарды қайта жаңарту және кеңейту жобаларында да қолдануға болады. Оларды кішкентай гараждардан бастап, ірі өнеркәсіптік, коммерциялық және мемлекеттік ғимараттарға орнатуға болады. Жасыл шатырлардың екі түрі бар: қарқынды шатырлар, олардың қалыңдығы кемінде 500 мм болып келеді, және өсімдіктердің алуан түрлерін өсіруге мүмкіндік береді, бірақ олар ауыррақ және күтімді қажет етеді, сондай-ақ кең шатырлар, олардың қалыңдығы 500 мм-ден басталады, қарқынды жасыл шатырлардан жеңіл және күтімге азырақ жатады. «Жасыл шатыр» термині салқын шатыр, күн энергиясын жинағыштары немесе фотоэлектрлік панельдері бар шатырлар сияқты жасыл технологияның кез келген түрін қолданатын шатырларды көрсету үшін де қолданылуы мүмкін. Жасыл шатырлар эко шатырлар, оикостегтер, өсімдіктермен жабылған шатырлар, тірі шатырлар, жасыл шатырлар және VCPH (горизонталь өсімдік кешендік бөлімдері) деп те аталады.

Жылуды азайту және энергияны үнемдеу

Жасыл шатырлар энергияны үнемдеуге көмектеседі және оның тұтынуын азайтады. Олар массасы мен жылулық кедерісін арттыру арқылы жылыту шығындарын азайтады, ал булануды күшейту арқылы қалалық жылу арал эффектісін төмендетуге мүмкіндік береді. Торонто университетінің профессоры Брэд Басс 2005 жылы жүргізген зерттеуде жасыл шатырлар қысқы жағдайда жылудың жоғалуын және энергия тұтынуды азайтатынын көрсетті. Модельдеу нәтижесінде Торонто қаласының орталық аймағындағы қолжетімді беттердің 50 пайызына жасыл шатырлар орнатылса, бүкіл қаланың температурасы төмендейтіні анықталды. Булану салдарынан жасыл шатыр ғимараттың салқындату жүктемесін елуден тоқсан пайызға дейін азайтады, әсіресе егер ол жылуды сақтайтын және күн сәулесін пайдаланатын террариум сияқты жабдықталған болса. Қалалық аймақтағы жасыл шатырлардың шоғырлануы жаз айларында қаланың орташа температурасын төмендетіп, қалалық жылу арал эффектісімен күресуге көмектеседі. Дәстүрлі құрылыс материалдары күн сәулесін сіңіріп алып, оны жылу ретінде қайта шығарады, бұл қалаларды айналасындағы аймақтардан кемінде градусқа ыстық етеді. Ал Чикаго қаласы әкімшілігінің жасыл шатырында ыстық күндері шатырдың температурасы дәстүрлі шатырлы ғимараттарға қарағанда әдетте салқын болады. Жасыл шатырлар Чикаго, Атланта, Портленд және АҚШ-тың басқа да қалаларында кеңінен таралды, онда оларды пайдалану қалалық жылу арал эффектісімен күресу мақсатындағы ережелермен қолдау көрсетіледі. Жасыл шатырлар – бұл экологиялық тұрғыдан тиімді құрылыс нысандарының бірі. Чикаго қаласында жасыл шатырларды орнатуға ниет білдірген құрылысшыларға түрлі жеңілдіктер қарастырылған. Чикаго қалалық әкімшілігінің жасыл шатыры АҚШ-тағы ең ерте және танымал жасыл шатырлардың бірі болып табылады; ол жасыл шатырдың шатырдың микроклиматына қандай әсер ететінін анықтау үшін тәжірибе ретінде отырғызылды. Осы және басқа да зерттеулердің нәтижесінде, егер ірі қаладағы барлық шатырлар жасылдандырылса, қалалық температура шамамен градусқа төмендеуі мүмкін.

Суды басқару

Жасыл шатырлар суды тиімді пайдалану техникаларын қолдану арқылы нөсер судың ағып кетуін азайтады. Жасыл шатырлар қалалық аймақтарда Төмен Әсерлі Даму (ТӘД) тәжірибелерін енгізуде маңызды рөл атқарады. 2004 жылдың маусымында "Салауатты қалалар үшін жасыл шатырлар" конференциясында ұсынылған және EPA сілтеме жасайтын зерттеуде, жаңбыр кезінде су ағып кетуі 75%-дан астамға төмендегені анықталды. Көптеген жасыл шатырлар жергілікті ережелерге және мемлекеттік төлемдерге сәйкес орнатылады, көбінесе нөсер суларын басқаруға байланысты. Біріктірілген кәріздік жүйелер бар аймақтарда, күшті дауылдар қақсаған кезде, сарқынды су жүйесіне артық жүктеме түсіп, оның су көтеріліп, шикі кәрізді жергілікті су жолдарына құюы мүмкін. Фосфор мен азот көбінесе осы экологиялық зиянды заттардың қатарына жатады, бірақ олар өсімдіктердің және ауыл шаруашылығының өсуін ынталандырады. Бұл заттар жүйеге қосылғанда, олар өсімдіктердің өсуін шектейтін факторлар саналатындықтан, жүйеде қызу биологиялық белсенділікке әкелуі мүмкін, ал олардың мөлшерін арттыру өсімдіктердің өсуіне қосымша мүмкіндік береді.

Экологиялық пайдасы

Жасыл шатырлар қалалық жабайы табиғаттың бір бөлігі ретінде табиғи орта тудырады. Тіпті 19 қабатты биік ғимараттарда да жасыл шатырлар пайдалы жәндіктерді, құстарды, араларды және көбелектерді тартатыны анықталды. Әлем бойынша жасыл шатырлардан тіркелген ара түрлерінің жақындағы тізімі түрлердің әртүрлілігін, сондай-ақ жерде ұялайтын шағын түрлерге (күтілетін) басымдылықты көрсетеді (Hofmann and Renner, 2017). Шатырдағы көгал, табиғи ортаның жетіспеушілігіне тап болған әнші құстар, көшпенді құстар және басқа да жабайы жануарлар үшін байланыс тізбегіне айналады. Жарғақтар да жасыл шатырларда оңай тамақтана алатындықтан, олардың белсенділігі артады. Нью-Йорктегі Жавиц орталығында жасалған зерттеулер шатырдағы кейбір жәндіктердің, әсіресе көбелектердің санының артуы, жарғақтардың тамақ іздеу белсенділігінің күшеюімен байланысты екенін көрсетті. Жасыл шатырлар ауадан ластағыштарды және көмірқышқыл газын сүзіп, астма сияқты аурулардың таралуын азайтуға көмектеседі. Олар сондай-ақ жаңбыр суынан ластағыштар мен ауыр металдарды тазарта алады.

Көміртегі тұтқындауы

Жасыл шатырдың қосымша экологиялық артықшылығы – көміртегіні сіңіру қабілеті. Көміртегі – өсімдік массасының негізгі құрауышы және табиғи түрде өсімдік тіндерімен сіңіріледі. Көміртегі өсімдік тіндері мен топырақ субстратында өсімдік қалдықтары және тамыр шырындары арқылы сақталады. Мичиган және Мэриленд штаттарындағы жасыл шатырларға жасалған зерттеуде жер үсті биомассасы мен жер асты субстратының сақталуы орташа есеппен 168 г C м² және 107 г C м² аралығында болды. Субстраттың көміртегі құрамы орташа есеппен 913 г C м² құрады, ал бастапқы көміртегі құрамын алып тастағаннан кейін жалпы сіңіру 378 г C м² болды. Өсімдік түрлерін өзгерту, субстраттың тереңдігін арттыру, субстраттың құрамын және басқару тәсілдерін өзгерту арқылы сіңіруді жақсартуға болады. Мичиган штатында жасалған зерттеуде S. acre және S. album үшін жер үсті сіңіруі 64 г C м²-ден 239 г C м²-ге дейін ауытқыды. АҚШ Энергетика департаменті қолдауымен жасалған модельде жасыл шатырларды енгізу кезінде электр энергиясын тұтыну 2 пайызға, ал табиғи газды тұтыну 9-11 пайызға төмендеді.

Шығындар мен қаржылық пайда

Дұрыс жобаланған және орнатылған кең аумақты жасыл шатыр жүйесінің құны ал эми интенсивті жасыл шатырдың құны болып табылады. Алайда, жасыл шатырды салуға қолданылатын материалдардың көпшілігі қайта пайдаланыла алатындықтан, жасыл шатырды ауыстырудың құны әдетте бастапқы орнату құнының үштен бірін құрайды деп есептеледі. Жасыл шатырды орнатудың бастапқы құнын ескере отырып, жасыл шатырдың көптеген қаржылық артықшылықтары бар. Жасыл шатырлар өсу ортасымен және өсімдіктермен гидроизоляциялық мембрананы жабу арқылы шатырдың қызмет ету мерзімін 200%-дан астам ұзарта алады, бұл мембрананы ультракүлгін сәулеленуден және физикалық зақымдардан қорғайды. Сонымен қатар, Пенсильвания штаты университетінің Жасыл шатыр зерттеу орталығы шатырды жасылдандырғаннан кейін шатырдың қызмет ету мерзімі үш есеге дейін ұлғаяды деп күтеді. Энергия тұтынуды азайту – жасыл шатырдың маңызды қасиеті. Шатырдың жылу өткізгіштігін жақсарту арқылы жасыл шатырлар ғимараттарға салқын қыс айларында жылуды жақсырақ сақтауға мүмкіндік береді, ал ыстық жаз айларында күн сәулесін кері шағылыстырып, сіңіреді, бұл ғимараттардың салқын болуын қамтамасыз етеді. Environment Canada жүргізген зерттеуде жасыл шатырды пайдаланғанда жазғы салқындату қажеттілігі 26%-ға, ал қысқы жылу шығыны 26%-ға төмендейтіні анықталды. Ыстық жаз айларында жасыл шатырлар 27% күн сәулесін шағылыстырып, 60% фотосинтез және булану арқылы өсімдіктерге сіңіріп, ал қалған 13% өсу ортасына сіңіріп, ғимараттың күннен қызып кетуін азайта алады. Күн сәулесін осылай азайту ғимараттың температурасын дейін төмендетіп, кондиционерге қажетті энергияны 25%-тан 80%-ға дейін азайтады. Жазда ғимаратты салқындатуға қажетті энергияның азаюымен бірге қыста ғимаратты жылытуға қажетті энергияның да азаюына себеп болады, осылайша ғимараттың жыл бойы энергияға деген қажеттілігі төмендеп, ғимараттың температурасын төмен құнмен бақылауға мүмкіндік береді. Мұндай жеңілдіктердің мысалы ретінде Нью-Йорк қаласында 2009 жылдан бері мүлік салығы бойынша бір жылдық жеңілдік, шатырының кемінде 50% көгалданған меншік иелеріне қолжетімді.

Кемшіліктер

Жасыл шатырдың басты кемшілігі – жасыл шатырды орнатудың бастапқы құны, қалыпты шатырды орнатудан екі есеге дейін артуы мүмкін. Жасыл шатырдың түріне байланысты күтіп-ұстау шығындары жоғары болуы мүмкін, бірақ кейбір түрлерінің тұрақты шығындары аз немесе мүлдем болмайды. Жасыл шатырлардың кейбір түрлері құрылыстың гидроизоляциялық жүйесіне күшті талаптар қояды, себебі су шатырда жиналады және тамырлардың гидроизоляциялық мембрананы бұзу қаупі бар. Тағы бір кемшілік – оларға тартылған жануарлардың арасында, ашық терезелер арқылы тұрғын үйге оңай кіретін зиянкес жәндіктер болуы мүмкін. Топырақ субстраты мен жиналған судың қосымша салмағы ғимараттың құрылымдық тіректеріне үлкен жүктеме түсіреді. Бұл интенсивті жасыл шатырлардың кеңінен қолданылуын қиындатады, өйткені мұндай үлкен салмақты көтере алатын ғимараттар жеткіліксіз, сондай-ақ ғимараттарды нығайтуға қосымша шығын қажет. Жасыл шатырлардың кейбір түрлері, әсіресе сейсмикалық белсенді аймақтарда, қатаң құрылымдық стандарттарға жауап беруі керек. Кейбір қолданыстағы ғимараттарды субстрат пен өсімдіктердің салмағы рұқсат етілген статикалық жүктемеден асып кеткендіктен, жасыл шатырмен жаңарту мүмкін емес. 2016 жылы Гонконгтегі ірі спорт залының шатыры жасыл шатырдың салмағынан құлап түсті. Апаттан кейін аумақтағы көптеген басқа жасыл шатырлар да алынып тасталды. Жасыл шатырлар стандартты шатырлармен салыстырғанда күтіп-ұстауға және күтіп-ұстау энергиясына қатысты айтарлықтай көп талаптар қояды. Стандартты күтіп-ұстауға қоқысты тазалау, арамшөптерді бақылау, гүлдерді күтіп-қырқу, ылғалдылық деңгейін тексеру және тыңайту кіреді. Жасыл шатырларды күтіп-ұстау энергиясын тұтынуға климат, жауын-шашын мөлшері, ғимараттың түрі, өсімдіктердің түрі және сыртқы жабындар сияқты көптеген факторлар әсер етеді. Ең маңызды фактор – аз жауын-шашын, ол суару қажеттілігіне байланысты күтіп-ұстау энергиясын арттырады. 10 жылдық күтіп-ұстау циклында жасыл шатыры бар үй, ақ шатыры бар үйге қарағанда көбірек энергияны қажет етеді. Жасыл шатырдың жеке компоненттерінің өндіріс процесіндегі экологиялық іздері, дәстүрлі шатырлармен салыстырғанда қосымша әсер етеді. Жасыл шатыр компоненттерінің кіріктірілген энергиясы жасыл шатырдың өзінен туындайды. Бұл көрсеткіш 6448 г C м−2-ге тең, бұл 378 г C м−2 көрсеткіштен едәуір жоғары.

Түрлері

Жасыл шатырлар екпе ортасының тереңдігіне және оларға қажетті күтімнің мөлшеріне байланысты интенсивті, жартылай интенсивті немесе экстенсивті болып жіктелуі мүмкін. Экстенсивті жасыл шатырлар дәстүрлі түрде өсімдіктердің аз түрлерін, ал интенсивті шатырлар өсімдіктердің көп түрлерін қолдайды. Үлкен өсімдіктер немесе дәстүрлі газон өсіру үшін топырақтың тереңдігін талап ететін дәстүрлі шатыр бақтары, еңбекті қажет ететіндіктен, суару, тыңайту және басқа да күтімді қажет ететіндіктен, интенсивті болып саналады. Интенсивті шатырлар саябақ сияқты болып келеді, оларға оңай қол жеткізуге болады және ас үй шөптерінен бастап бұталар мен кішкентай ағаштарға дейін кез келген нәрсе болуы мүмкін. Ал экстенсивті жасыл шатырлар дерлік өздігінен қызмет ететіндей етіп жасалған, сондықтан оларды күтіп-ұстау өте аз, мысалы, жылына бір рет арамшөптерді тазалау немесе өсімдікті ынталандыру үшін баяу шығарылатын тыңайтқыш қолдану қажет. Экстенсивті шатырларға әдетте тек техникалық қызмет көрсету үшін ғана кіреді. Жасыл шатыр технологиясының жетістіктері жасыл шатыр түрлерінің дәстүрлі жіктеліміне сәйкес келмейтін жаңа жүйелерді әзірлеуге әкелді. Кешенді жасыл шатырлар экстенсивті және интенсивті жасыл шатырлардың ең тиімді қасиеттерін біріктіреді. Кешенді жасыл шатырлар экстенсивті жасыл шатыр жүйесінің тереңдігі мен салмағында интенсивті жасыл шатырларда кездесетін өсімдік түрлерін қолдайды. Тағы бір маңызды айырмашылық – бұл көлбеу жасыл шатырлар мен жалпақ жасыл шатырлар арасындағы айырмашылық. Көлбеу шатырлар, Скандинавияның көптеген ғимараттарының дәстүрлі ерекшелігі, жалпақ жасыл шатырларға қарағанда әдетте қарапайым дизайнға ие. Себебі шатырдың көлбеулігі шатыр құрылымы арқылы судың ену қаупін азайтады, сондықтан су өткізбейтін және дренаждық қабаттарды аз қолдануға болады.

Тарих

Ежелгі заманда жасыл шатырлар үңгірлерге ұқсас құрылыстардан немесе топырақ пен өсімдіктермен жабылған, көбінесе ауыл шаруашылығы, тұру және салтанатты мақсаттарға қолданылатын шатырлардан тұрды. Бұл алғашқы жамылғылар ауа райынан қорғады, қыс айларында жақсы жылу сақтады және жазда салқындықта болды. Алайда, қазіргі заманғы ыңғайлылықтар үшін олар су өткізбейтін болған жоқ және қазып-ұйымдайтын жануарлардан қорғау жүйесі де болмады. Қазіргі заманғы жасыл шатырлар – өсімдіктерді өсіру үшін шатырдың үстіне арнайы орналастырылған жасалған қабаттардың жүйесі, бұл салыстырмалы түрде жаңа құбылыс. Дегенмен, солтүстік Скандинавияда жасыл немесе шөп шатырлар ғасырлар бойы қолданылып келеді. Қазіргі тренд 1960 жылдары Германияда жасыл шатырлар дамыған кезде басталды және содан бері көптеген елдерге тарады. Бүгінде Германиядағы шатырлардың шамамен 10% "жасылданған". Германия, Швейцария, Нидерланды, Норвегия, Италия, Австрия, Венгрия, Швеция, Ұлыбритания және Грекия сияқты Еуропа елдері жасыл шатырларды қолдау үшін белсенді қауымдастықтар құрды. Германия жасыл шатыр жүйелерін әзірлеуді және оларды кең ауқымда сатуды бастаған алғашқы ел болды. Жасыл шатырларда сонымен қатар суды тазарту жүйесі де қолданылады. Бұл жасыл шатырлардың түрі – шатырға орнатылған тазарту тоғандары. Олар қарапайым субстраттан (мысалы, Донгтан қаласында жасалғандай) немесе өсімдіктерден тұратын тоғандардан құрастырылады. Қолданылатын өсімдіктерге қамыс (calamus), үш жапырақты менянтес (Menyanthes trifoliata), сулық жалбыз (Mentha aquatica) және т.б. жатады. 1970 жылдан бері Германияда бірнеше зерттеулер жүргізілді. Берлин Германиядағы жасыл шатырларды зерттеудің маңызды орталықтарының бірі. Әсіресе соңғы 10 жылда зерттеулер саны артып келеді. АҚШ-та онға жуық жасыл шатыр зерттеу орталығы бар және 40-қа жуық елде осы сала бойынша жұмыстар жүргізілуде. Жасыл инфрақұрылымның, әсіресе Үлкен Манчестер аймағындағы жасыл шатырлардың әсерін зерттеген соңғы зерттеуде, жасыл шатырларды қосу температураны төмендетуге көмектесетіні анықталды, әсіресе қалалық аймақтарда: "Барлық ғимараттарға жасыл шатырларды орнату ең жоғары беттік температураға күрт әсер етеді, температураны 1961–1990 жылдардағы деңгейден төмен ұстайды, барлық уақыт кезеңдері мен эмиссия сценарийлері үшін. Шатырларды жасылдандыру ғимараттардың үлесі жоғары және булану көрсеткіші төмен болған жерлерде ең тиімді. Сондықтан, ең үлкен өзгеріс қала орталықтарында байқалды".

Қоңыр шатырлар

Өнеркәсіптік қоңыр алқаптар сирек кездесетін өсімдіктер, жануарлар және омыртқасыздар түрлерін қолдап, құнды экожүйелер бола алады. Қайта құрылымдауға деген сұраныс артып келе жатқандықтан, бұл мекендер қауіп төңкеріліп отыр. "Қоңыр шатырлар", сондай-ақ "биологиялық түрлі шатырлар" деп те аталады, жаңа құрылыстардың жалпақ шатырларын жергілікті материалдың қабатымен жабу арқылы осы мекендердің жоғалуын ішінара азайта алады. Қоңыр шатырларды салу техникасы әдетте жасыл шатырларды салу үшін қолданылатын техникаларға ұқсас, бірақ басты айырмашылық – өсу ортасын таңдауда (әдетте жергілікті қиыршық тас, құм, топырақ сияқты) белгілі бір биологиялық түрлілік мақсатына жету үшін. Швейцарияда негіздерден алынған аллювиалды құм қолданылады, ал Лондонда кірпіш сынықтары мен бетон қоспасы пайдаланылған. Бастапқы идея шатырлардың өсімдіктермен өздігінен толуына мүмкіндік беру болды, бірақ кейде олардың биологиялық түрлілік әлеуетін қысқа мерзімде арттыру үшін тұқым себіледі. Мұндай тәжірибелер талғампаздар тарапынан сынға ұшырайды. Шатырларды құрғақтар мен жәндіктер мекендейді (олардың көпшілігі Ұлыбританияда осы алқаптарды дамыту салдарынан өте сирек кездеседі) және жәндіктермен қоректенетін құстарға тамақ табу орыны болып табылады. Лондондағы қазіргі заманғы би орталығы Лабан, ұлттық сирек кездесетін қара қызылқұйрықты ынталандыру үшін арнайы жасалған қоңыр шатырға ие. Барклейс Банкінің Канар Уорфтағы штаб-пәтеріндегі жасыл шатыр, жерден жоғары орналасқан және Ұлыбритания мен Еуропадағы ең биік, тіпті "әлемдегі" табиғат қорығы ретінде қызмет етуі үшін салынған. Жасыл және қоңыр шатырлардың принциптерін біріктіре жасалған бұл шатырда қазірдің өзінде сирек кездесетін омыртқасыздар мекендейді.

ASLA сыйлығы бойынша жасыл шатыр жобалары

2017 ж. сыйлығы: Биологиялық әртүрлілікті арттыру және шығындарды төмендету үшін жасыл шатырларды себу, Линкольн, NE, АҚШ. Ричард Саттон

2013 ж. сыйлығы: Жасыл шатыр инновациялық сынақ зертханасы, Торонто, Онтарио, Канада. Джон Х. Дэниелс, Бруклин ботаникалық бағының келушілер орталығы, Бруклин. HMWhite және NYC Parks Green Roof: Инновациялық жасыл шатыр дизайны үшін тірі зертхана, Нью-Йорк, Нью-Йорк. NYC парктер

2012 ж. сыйлығы: Лафайетт Гринс: Қалалық ауыл шаруашылығы, қалалық құрылым, қалалық тұрақтылық, Детройт. Кеннет Вейкал ландшафт сәулетшісі, 200 Fifth Avenue, Нью-Йорк. Landworks Studio, Inc.

2011 ж. сыйлығы: Манассас Парк бастауыш мектебінің ландшафты, Манассас Парк, Вирджиния. Siteworks]

2009 ж. сыйлығы: SWA Group, Чанги әуежайының 3-терминалының ішкі ландшафты, Сингапур. Tierra Design (S) Pte Ltd, корпоративтік кеңсесі, Сан-Франциско, Калифорния. OLIN, Макаллен ғимараты, Оңтүстік Бостон, Массачусетс. Landworks Studio, Inc., және Museo del Acero Horno3, Монтеррей, Мексика. Surfacedesign Inc.+ Harari arquitectos

2008 ж. сыйлығы: Gannett/USA Today штаб-пәтері, Маклин, Вирджиния. Майкл Вергасон Ландшафт Архитекторлары, Ltd.

2007 ж. сыйлығы: Вашингтон Мьючуал орталығының шатыр бағы, Сиэтл, Вашингтон. Phillips Farevaag Smallenberg

2002 ж. сыйлығы: Чикаго қалалық әкімшілігінің жасыл шатыры, Чикаго, Иллинойс. Дэвид Йокка

Австралия

Жасыл шатырлар соңғы 10 жылда Австралияда үлкен танымалдыққа ие болды. Алғашқы мысалдардың бірі – Мельбурндағы Freshwater Place тұрғын үй кешені (2002), оның 10-шы қабатындағы Half Acre Garden, Мельбурн қалалық кеңесі орналасқан CH2 ғимараты (2006) – Австралияның алғашқы 6 жұлдызды Green Star Design коммерциялық кеңсе ғимараты, Австралияның Жасыл құрылыс кеңесімен сертификатталған, және Кондор мұнарасы (2005), 4-ші қабатында газонмен. 2008 жылдан бері Австралиядағы қалалық әкімдіктер мен ықпалды бизнес топтары жасыл шатырлардың артықшылықтарын белсенді түрде насихатап келеді. Мельбурн комитеті жүргізіп жатқан бағдарламалардың бірі – "Мельбурн жасыл шатырларына арналған жоспар". 2010 жылы Австралиядағы ең ірі жасыл шатыр жобасы жарияланды. Викториялық тұзсыздандыру жобасында 98 000 австралиялық жергілікті өсімдіктерден тұратын "тірі кебелек" орналасады. Шатыр тұзсыздандыру станциясының күрделі жүйесінің бір бөлігі болып табылады, ол ғимаратты ландшафтқа үйлестіруге, шуды қорғауға, коррозияға төзімділікке, жылуды реттеуге және күтімді азайтуға арналған. 2014 жылдың маусым айында экологиялық суретші Ллойд Годман, құрылымдық инженер Стюарт Джонс және қоршаған орта ғалымы Грант Харрис бірлесіп, Австралияның Мельбурн қаласындағы Eureka Tower мұнарасының 92, 91, 65 және 56-шы қабаттарында Tillandsia өсімдіктерін қолдана отырып, экстремалды сыртқы жағдайларда эксперимент жүргізді. Таңдалған ауа өсімдіктері өте жеңіл, топырақсыз және суару жүйесіз өсе алады. Өсімдіктер орнатылғаннан бері үнемі тексеріліп келеді және олар әлі де өсіп, гүлдейді. Tillandsia bergeri деген бір түрі жалғыз бүршіктен бірнеше гүлдеген колонияға дейін жетті. Жоба қазір Tillandsia SWARM деп аталады және Австралияның көптеген ғимараттарын қамтиды, оның ішінде Федерация алаңы, Виктория ұлттық галереясы және Эссендон әуежайы. Годман сондай-ақ Tillandsia өсімдіктерінен жасалған экрандарды сынақтан өткізді, оларды жазғы күні көлеңке жасау үшін, ал қысқы күні күн сәулесін кіргізу үшін көк шатырларға жылжытуға болады. Жазғы 40°C температурадағы өлшемдер шатырдың бетіндегі температураның 84°C-қа жеткенін көрсетті, ал өсімдіктердің көлеңкесі шатырдың бетіндегі температураны 51°C-қа дейін төмендетті.

Канада

Торонто қаласы 2009 жылдың мамыр айында тұрғын және өнеркәсіптік ғимараттарда жасыл шатырларды міндетті ету туралы заң қабылдады. "Салауатты қалалар үшін жасыл шатырлар" ұйымы жаңа заңдар жеткілікті қатаң емес деп сынға алды, себебі олар тек кемінде алты қабатты тұрғын үйлерге ғана қолданылады. 2011 жылдың 31 қаңтарына дейін өнеркәсіптік ғимараттар өз шатырларының кемінде 10 пайызын жасылдандыруға міндетті болды. Торонто қалалық әкімшілігінің Podium шатыры қаланың ең үлкен, көпшілікке ашық шатыры болып табылатын шатырдағы бақпен жаңартылды. Жасыл шатыр 2010 жылдың маусым айында көпшілікке ашылды. Канададағы көптеген жасыл шатырлар да тұрақты жаңбыр суын жинау тәжірибелерін қолданады. 2008 жылы Ванкувер конгресс орталығы батыс ғимаратына жергілікті өсімдіктер мен шөптерден тұратын тірі шатыр орнатты, осылайша ол Канададағы ең үлкен жасыл шатыр атанды. 2005 жылы ашылған Оттавадағы жаңа Канада соғыс мұражайының шатыры да шөппен жабылған. 2007 жылдан 2010 жылға дейін Онтарионың Гамильтон қаласындағы Гамильтон қалалық үйінің жаңарту жұмыстары кезінде құрылыстың экологиялық тазалығын арттыру үшін көптеген шаралар қабылданды, оның ішінде шөппен жабылған шатыр қосылды. Саймон Фрейзер университетінің Бернаби кампусында көптеген жасыл шатырлар бар. Уэйкфилд QC қаласындағы EcoHome-тің Эдельвейс үйі – Канаданың алғашқы LEED Platinum V4 үйі, оның шатыры 12 градусқа еңкейген жасыл шатырмен жабдықталған.

Коста-Рика

Сент-Майклдың тұрақты қоғамдастығында 2012 жылдан бері жасыл шатырлар салынып, күтіліп келеді. Олар негізінен қоршаған ортаға бейімделген, көп көлеңке беретін және жапсан өсетін жергілікті гүлдерден тұрады, бұл шатырларды түрлі-түсті әрі пайдалы етеді. Осы қоғамда елдегі ең көп жасыл шатырлар орналасқан.

Мысыр

Мысырда топырақсыз егіс әдісі ғимараттардың төбелерінде өсімдік өсіру үшін қолданылады. Төбеге тікелей топырақ салынбайды, осылайша оқшаулау қабатының қажеттілігі жойылады; орнына өсімдіктер ағаш үстелдерде өсіріледі. Көкөністер мен жемістер ең танымал нұсқалар болып табылады, бұл пестицидтерден таза, жаңа және пайдалы тағам көзі. Мысырда тәжірибелік түрде қолданылып жатқан, одан да жетілген әдіс – (аквапоника), ол өсімдіктермен қатар балық шаруашылығын жабық циклда жүргізу болып табылады. Бұл өсімдіктерге балықтардың бөліп шығаратын аммиағынан пайда көруге мүмкіндік береді, бұл өсімдіктердің жақсы өсуіне көмектеседі, сонымен бірге балықтарға суды ауыстыру қажеттілігін де жояды, себебі өсімдіктер аммиакты сіңіріп, оны таза ұстауға көмектеседі. Балықтар өсімдіктердің тамырларынан да қоректік заттар алады.

Финляндия

Финляндияда жасыл шатырлар әлі де сирек кездеседі. Ірі қалаларда бірнеше тәжірибелік жасыл шатырлар салынған. Дегенмен, Хельсинки қаласы қалада жасыл шатырлар салуды ынталандыру жөніндегі нұсқаулықтарды жариялаған. Оңтүстік Еуропаның жағдайлары солтүстікке қарағанда өте ерекше болғандықтан және онда алынған білімді суық климатқа тікелей қолдану мүмкін емес болғандықтан, осы тақырып бойынша зерттеулер жалғастырылуда. "Бесінші өлшем – Қалалық аймақтардағы жасыл шатырлар мен қабырғалар" зерттеу бағдарламасы Финляндиядағы жасыл шатырлар мен қабырғалардың оңтайлы шешімдері туралы жоғары деңгейдегі ғылыми және кең қолданылатын білімді дайындауды мақсат етеді.

Франция

Францияда Лион қаласындағы Халықаралық мектепте кең аумақты, кабельдермен тірелген жасыл шатыр жасалған. Тағы бір үлкен жасыл шатыр, шамамен, 2006 жылдың маусымында Лес-Люкс-сюр-Булоньде ашылған L'Historial de la Vendée жаңа музейіне енгізілді.

Германия

Германияда 100 жылдан астам уақыт бұрын индустрияландыру кезеңінің басында басталған жасыл шатыр дәстүрі қалыптасқан. 1970 жылдары жасыл шатыр технологиясы жаңа деңгейге көтерілді. Күрделі жауын суы мәселелері қалаларды инновациялық шешімдерді қарастыруға мәжбүр етті, әсіресе тірі өсімдіктерді пайдалану арқылы. Қазіргі заманғы жасыл шатыр технологиясы жоғары өнімділікке және жеңіл материалдарға негізделген, тіпті қосымша жүктемеге төтеп беруге қиын шатырларда да төзімді өсімдіктерді өсіруге мүмкіндік берді. 1980-ші жылдары қазіргі заманғы жасыл шатыр технологиясы Германияда кеңінен танымал болды, ал әлемнің басқа елдерінде жаңалық болды. Штутгартта, инновациялық саябақтар мен демалыс аймақтарының және әлемдегі ең көне бау-бақша университеттерінің бірі бар, қазіргі заманғы жасыл шатыр технологиясы жетілдіріліп, кең ауқымда енгізілді. 2000 жылдардың басында Германияда көптеген қалалық аймақтарда жасыл шатырларды міндетті етуді көздейтін заңдар қабылданды. Германияда жасыл шатыр индустриясының алғашқы өрбу кезеңінде сапа мәселелері тіркелді. FLL қазіргі заманғы жасыл шатыр технологиясына бағытталған комитет құрды. FLL – Forschungsgesellschaft Landschaftsentwicklung Landschaftsbau e. V. (Германияның ландшафтты зерттеу, дамыту және құрылыс қоғамы) деген аббревиатураны білдіреді. FLL – тәуелсіз коммерциялық емес ұйым. Ол 1975 жылы сегіз кәсіби ұйым тарапынан «өсімдіктер зерттеулерін және оның жоспарланған қолданыстарын дамыту және тарату арқылы қоршаған орта жағдайын жақсарту» мақсатымен құрылды. FLL жасыл шатырлар жұмыс тобы – көптеген нұсқаулықтар мен еңбек нұсқауларын жариялаған 40 комитеттің бірі ғана. Осы нұсқаулықтардың кейбіреулері, соның ішінде неміс FLL-нің жасыл шатырларды жоспарлау, орындау және күтіп ұстау жөніндегі нұсқаулығы ағылшын тілінде де қолжетімді. FLL мүшелері жүргізген зерттеулер мен синтездің нәтижелері DIN стандарттарын құрастыруды басшылыққа алатын бірдей принциптерді пайдаланып, үнемі жаңартылып, басшылық принциптер немесе еңбек нұсқаулары ретінде жарияланады. Ағымдағы жасыл шатырлар жөніндегі нұсқаулық 2011 жылы жарияланды. Бүгінде неміс FLL элементтерінің көпшілігі FM Global, ASTM, NRCA, SPRI сияқты бүкіл әлемдегі стандарттар мен нұсқаулықтардың құрамына кіреді. Fachvereinigung Bauwerksbegrünung (FBB) 1985 жылы құрылған DDV (Deutscher Dachgaertner Verband) кейін 1990 жылы екінші жасыл шатыр қауымдастығы ретінде құрылды. FBB 1990 жылы өндірушілер мен жобалаушылар, саудагерлер мен операторлар үшін ашық форум ретінде құрылды. Ұйым табиғат пен құрылыстар арасындағы қарым-қатынасты қарама-қайшылық емес, мүмкіндік ретінде қарастыратын көреген идеяның нәтижесінде дүниеге келді. Жасыл және дәстүрлі жабындар индустриясы тең өкілдікпен қарастырылған. FBB басқа еуропалық қауымдастықтармен ынтымақтастық арқылы халықаралық деңгейде танымал, нарықта күшті беделге ие инновациялық лоббилік ұйымға айналды. Бүгінде шамамен 100 мүше компания FBB ұсынатын көптеген қызметтерді пайдаланады, бұл нарық тәжірибесі мен бәсекеге қабілеттілікті арттырады. «Нарықтағы құзыреттілік». Бүгінде жыл сайын шамамен жаңа жасыл шатырлар салынып жатыр. Соңғы зерттеулерге сәйкес, олардың үштен екісі кең ауқымды, ал қалған бөлігі – шатырдағы бақтар. Германиядағы ең көп жасыл шатырлары бар қалалар – Берлин мен Штутгарт. FBB регламенттердің жай-күйі туралы сауалнамалар жүргізеді. Германия қалаларының үштен бірінде жасыл шатырларды және жауын суын пайдалануды қолдау үшін арнайы ережелер бар. Жасыл шатырларды зерттеу институттары бірнеше қалаларда орналасқан, соның ішінде Ганновер, Берлин, Гайзенхайм және Нойбранденбург. Германия – әлемдегі ең көп жасыл шатырлы ел, сондай-ақ қазіргі заманғы жасыл шатыр технологиясы бойынша ең озық білімге ие ел. Германияда жасыл шатырлар ландшафт дизайны саласының мамандарының 2-3 жылдық тәжірибелік оқуының аясында оқытылады.

Грекия

Грекияның Қаржы министрлігі Афинадағы Конституция алаңындағы қазынашылық ғимаратына жасыл шатыр орнатты. "Оикостеги" (грекше oiko – экологиялық ғимарат, және stegi, "стейги" деп айтылады, шатырдағы баспана деген мағынаны білдіреді) 2008 жылдың қыркүйегінде пайдалануға берілді. 2008 жылдың қыркүйегінде шатырдың термодинамикалық қасиеттерін зерттеу нәтижесінде, орнату ғимараттың жылу тиімділігіне елеулі әсер еткені анықталды. 2009 жылдың тамызындағы келесі зерттеулерде, орнатудың тікелей астындағы қабатта кондиционерлерде 50% энергия үнемдеуі байқалды. Он қабатты ғимараттың жалпы ауданы құрайды, ал оикостеги шатырдың 52% және жалпы ауданының 8% жабады. Бұл тұрғысынан, жылына 5630 евро үнемдеуге қол жеткізілді, бұл ғимараттың кондиционерлік жүйесінде 9% және жылыту шығындарында 4% үнемдеуді қамтамасыз етті. Зерттеудің қосымша байқауы – бірінші және екінші зерттеулер арасындағы 12 айда биомасса қосылуымен оикостегидің термодинамикалық өнімділігі жақсарды. Бұл биомасса мөлшері арта түскен сайын одан да жақсарулар күтілуде дегенді көрсетеді. Сондай-ақ зерттеуде, жылу камераларымен өлшеулер жүргізілген кезде, шатырда көбелектер, бал аралары және қанатты жәндіктер сияқты көптеген пайдалы жәндіктердің табылуы байқалды. Бұрын мұндай жағдай болған жоқ. Ақырында, зерттеуде Грекияның Афиныдағы Конституция алаңының микроклиматы мен биологиялық әртүрлілігі оикостегидің арқасында жақсарғаны көрсетілді.

Исландия

Исландияда дәстүрлі шаруашылық үйлер мен шаруашылық ғимараттарында жиі шөппен жабылған шатырлар кездеседі.

Малайзия

2019 жылы Куала-Лумпурдағы автобус аялдамалары жасыл шатырлармен жабдықталды.

Польша

Польшаның бірнеше қаласы, Варшава, Краков және Вроцлав сияқты, жасыл шатырларды орнатуға ынталандыру үшін саясат пен жеңілдетулерді енгізді. Бұл саясаттар елде, әсіресе қалалық аймақтарда жасыл шатырларды пайдалануды арттыруға көмектесті, олар қалалық кеңістіктің экологиялық салдарларын азайту және қала тұрғындарының өмір сапасын жақсарту үшін маңызды құрал ретінде қарастырылады. Варшава университетінің жасыл шатыры Польшадағы ең әсерлі және белгілі жасыл шатырлардың бірі болып табылады. Оның ауданы шамамен 10 000 шаршы метрді құрайды және 70-тен астам түрге жататын 30 000-нан астам өсімдіктерді қамтиды.

Сингапур

Сингапур 2019 жылы Ұлттық университетінің зерттеушілері бастаған тәжірибе барысында автобустың үстіне жасыл шатыр орнатты.

Швейцария

Швейцарияда 1914 жылы Цюрихтегі Волишофендегі Мус көлінің су тазарту қондырғысында салынған Еуропаның ең көне жасыл шатырларының бірі бар. Оның сүзгі резервуарларының үсті жазық бетон төбелермен жабылған. Ішкі температураны салқын ұстау және сүзгі қабаттарында бактериялардың өсуіне жол бермеу үшін, асфальтпен су өткізбейтін жабынған төбелерге құм-қиыршық тас қабаты мен топырақ қабаты төселді. Топырақта бұрыннан болған тұқымдардан шалғын пайда болды; қазір ол көптеген өсімдік түрлеріне пана, олардың кейбіреулері бұл ауданда басқаша жойылып кеткен, әсіресе 6000 дана жасыл қанатты орхидея (Orchis morio). Швейцариядағы жақындағы мысалдарды Базель кантонының ауруханаларындағы 1-ші және 2-ші клиникаларда, сондай-ақ Цюрихтің бас теміржол вокзалындағы Sihlpost платформасында кездестіруге болады.

Швеция

1999 жылдың мамыр айында Мальмё қаласындағы Аугустенборг ауданында әлемдегі алғашқы жасыл шатырлы ботаникалық бақ құрылды. Халықаралық жасыл шатыр институты (IGRI) 2001 жылдың сәуірінде зерттеу станциясы және оқу орталығы ретінде жұртшылыққа ашылды. (Бұдан кейін, әлемде осындай ұйымдардың саны көбейгендіктен, Скандинавия жасыл шатыр институты (СГРИ) деп атауға өтті.) Мальмёде жасыл шатырлар кеңінен таралған: SGRI ботаникалық бағының жанындағы Аугустенборг тұрғын үй кешені жасыл шатырларды, бұлақтарды, тоғандарды және ғимараттар арасындағы су ағынын басқару үшін су өткізгіш жолдарды қамтиды. Bo01 жаңа қалалық тұрғын үй кешені (Västra Hamnen (Батыс порты) аймағында, Сантьяго Калатраваның жобалаған Turning Torso кеңсе және пәтерлер үйінің іргесіне жақын) ескі кеме жасаушылық және өнеркәсіптік аймақтардың орнына салынды және көптеген жасыл шатырларды қамтиды. 2012 жылы төбе бағы бар "Эмпория" сауда орталығы ашылды. Төбе бағының ауданы шамамен 4 футбол алаңына тең, бұл оны Еуропадағы халыққа қолжетімді ең ірі жасыл шатырлы саябақтардың біріне айналдырады.

Ұлыбритания

2003 жылы English Nature ұйымы «Ұлыбританиядағы саясаткерлер жасыл шатырларды көбінесе назардан тыс қалдырған» деген қорытындыға келді. Дегенмен, британдық мысалдарды көбірек кездестіруге болады. Кенсингтон шатырлы бақшасы – 1938 жылы Лондонның Кенсингтон ауданында бұрынғы Derry & Toms универмагының үстіне салынған атақты шатырлы бақша. Жақындағы мысалдарды Ноттингем университетінің Юбилейлік кампусынан, сондай-ақ Лондондағы Гринвичтегі Sainsbury's Millennium дүкенінен, Хорниман мұражайынан және Канари Уорфтан табуға болады. Темза өзеніне жақын, Лондонның орталық бөлігінде орналасқан Этельред-Эстейт – бүгінгі күнге дейін Ұлыбритания астанасының ең ірі жасыл шатыр жобасы. Ливерпульдегі Токстет ауданы да ірі жасыл шатыр жобасын жүзеге асыруға үміткер. Ұлыбританияда қарқынды жасыл шатырлар көбінесе тұрғындары мен жұмыскерлері бау-бақшаларға немесе жергілікті саябақтарға қол жеткізе алмайтын қалалық аймақтарда қолданылады. Көптеген жасыл шатырлар ғимараттарды ауылдық ортамен үйлестіру үшін пайдаланылады, мысалы, Rolls Royce Motor Cars компаниясы Еуропадағы ең үлкен жасыл шатырлардың біріне ие (Батыс Суссекстегі Гудвудтағы зауытының үстінен жабылатын ауданы өте кең). Шеффилд университеті жасыл шатырлар бойынша орталық құрды және осы тақырыпта, әсіресе Ұлыбритания контекстінде зерттеулер жүргізді. Шеффилд университетінің профессоры Найджел Даннетт 2004 жылы (2008 жылы жаңартылған) жасыл шатырлар туралы Ұлыбританияға бағытталған кітап жариялады. Форт-Данлоп 2004-2006 жылдар аралығында қайта құрылғаннан бері Ұлыбританиядағы ең үлкен жасыл шатырға ие. Сонымен қатар, Ұлыбританияда Еуропадағы ең инновациялық тағам дайындау орнының бірі – Эвешемдегі Kanes салат фабрикасы бар. Оның үсті жағында 90-ға жуық жабайы гүл мен табиғи шөптерден тұратын гүлді шатыр орналасқан. Тұқымдық қоспаны жергілікті ортаға тигізетін әсерді азайту мақсатында жетекші экологтармен кеңесе отырып дайындады. Алдын ала өсірілген гүлді шатыр тік тіреулі шатырдың үстіне орналасқан және күн панельдерімен біріктіріліп, зауыттың тұтас экологиялық таза бейнесін құрайды. Бұл жоба 2013 жылы «Жасыл шатырлар үшін Ұлттық шатыр салушылар федерациясының тұрақты шатырлар сыйлығын» жеңіп алды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та Ford Motor Company компаниясының River Rouge зауытында, Мичиган штатының Дирборн қаласында, William McDonough жобалаған, құрастыру зауытының төбелері седум және басқа да өсімдіктермен жабылған кең жасыл төбелердің бірі бар; 18 миллион долларлық құрастыру, әйтпесе 50 миллион доллар тұратын механикалық өңдеу қондырғыларын орнату қажеттігін болдырмайды. Чикагодағы Миллениум Парк Гаражының үстінде салынған Миллениум Парк ең ірі қарқынды жасыл төбелердің бірі саналады. Американың басқа да танымал мысалдары – Чикагоның Сити-холл және бұрынғы Gap штаб-пәтері, қазір Сан-Брунодағы (Калифорния штаты) YouTube штаб-пәтері. АҚШ әскери күштерінде Вашингтон, округіндегі екі ірі жасыл төбе бар: АҚШ Жағалау күзетінің штаб-пәтері және Пентагон. Жасыл төбесі бар алғашқы ғимарат (1971 жылы аяқталды) – Вашингтон штатының Федеральді жолындағы Weyerhaeuser корпоративтік штаб-пәтері. Оның 5 қабатты кеңсе төбесі жасыл желекпен қапталған сатылы террасалардан тұрады. Ауадан қарағанда ғимарат пейзажға үйлесіп кетеді. Нью-Йорктегі ең үлкен жасыл төбе Манхэттеннің орталығындағы АҚШ Пошта қызметінің Морган өңдеу және тарату орталығының үстіне орнатылды. Жобаның құрылысы 2008 жылдың қыркүйегінде басталды және 2009 жылдың шілдесінде аяқталып, пайдалануға берілді. Жергілікті өсімдіктермен жабылған және 50 жылға есептелген бұл жасыл төбе USPS-ке жылыту мен салқындатуға жұмсалатын жылдық шығындарды шамамен 30 000 долларға азайтады, сонымен қатар қалалық су жүйесіне енетін жаңбыр суының ластаушыларын едәуір төмендетуге мүмкіндік береді. 2001 жылы Чикаго мэриясының төбесіндегі шатыр бақтары аяқталды, олар қалалық аймақтардағы жылу аралдарының әсеріне, жаңбыр суының ағып кетуіне және Чикаго климаты үшін әртүрлі жасыл төбелер мен өсімдік түрлерінің тиімділігіне жасыл төбелердің әсерін бағалау үшін пилоттық жоба ретінде қызмет етті. Шатырдың төбесіне әдетте жұртшылықтың кіруіне рұқсат берілмесе де, аймақтағы 33 биік ғимараттан оны көруге болады. Бақта 150-ден астам түрі бар 20 000 өсімдік, соның ішінде бұталар, жүзімдер және екі ағаш бар. Жасыл төбе жобалау тобын Чикаго аймағындағы Conservation Design Forum компаниясы белгілі «жасыл» сәулетші Уильям Макдонофпен бірлесіп басқарды. Төбеде гүлді өсімдіктер көп болғандықтан, ара бағушылар жыл сайын төбеде орнатылған ара ұяларынан бал жинап алады. Жасыл төбеге арнайы келісім бойынша ғана кіруге болады. Чикаго қалалық ғимаратының жасыл төбесі 2002 жылы Америка Ландшафт Сәулетшілер Қоғамының (ASLA) конкурсында дизайндық марапатты жеңіп алды. Zeckendorf Towers-тің жетінші қабатындағы сыртқы кеңістік, бұрын құмырадағы өсімдіктермен толтырылған ерекшеленбеген шатыр, Нью-Йорктегі ең үлкен тұрғын үйдің жасыл төбесін құрайды. Шатыр 2010 жылы Майкл Блумбергтің Нью-Йорк қаласының жасыл инфрақұрылым науқанының аясында өзгертілді және оған түсетін жаңбырдың бір бөлігін ұстап, оны ағып кетуіне жол бермей, іргелес Юнион-Сквер метро станциясында су тасқынының алдын алуға көмектеседі. Кейбір шығындар күтімге байланысты болуы мүмкін. Кең жасыл төбелерге аз күтім қажет, бірақ олар әдетте күтімсіз қалмайды. Немец зерттеулері қажетсіз көшеттерді жоюға жұмсалатын уақытты шамамен 6 секунд/м2/жылға дейін бағалайды. Жасыл төбелерді күтіп ұстау көбінесе гүлдеу мен құнарлы өсімдіктердің өсуін қамтамасыз ету үшін тыңайтқыштарды қолдануды қамтиды. Егер эстетикалық талаптар болмаса, тыңайтқыштар мен күтім қажет емес. Жасыл төбелерді жаңбыр суын ластамайтын, бақыланатын тыңайтқыштармен ғана тыңайту керек. Кең көлемді жасыл төбелерде дәстүрлі тыңайтқыштарды қолдануға болмайды. Немец зерттеулері өсімдіктер өсетін төбелердің қоректік қажеттілігін 5 гN/m2 шамасында көрсетеді. Сондай-ақ, қолда бар қоректік заттардың көптігінен сақтану үшін дұрыс субстратты пайдалану маңызды. FLL нұсқаулықтарында субстраттардың ең жоғары рұқсат етілген қоректік құрамы көрсетілген. Америкадағы ең көне жасыл төбелердің бірі Манхэттендегі Рокфеллер орталығының үстінде орналасқан, ол 1936 жылы салынған. Бұл төбе негізінен орталықтың қызметкерлерінің ләззатын көру үшін эстетикалық мақсатта салынды және 1986 жылы қайта жаңартылғаннан кейін бүгінгі күнге дейін сақталған. 2017 жылғы қарашада Денвер қаласының Жасыл төбе бастамасы қабылданғаннан кейін, 2018 жылдың қаңтарынан бастап бастаманың талаптарына сай жаңа немесе қолданыстағы ғимараттар төбеде бақтарды орнатуға міндетті, оларды қалауға болады. Сиэтл қаласында да жасыл төбелердің пайдалануы артып келеді. Бұл құбылыстың басты себебі – қаланың жаңа және жақсартылған құрылыс кодекстері арқылы жасыл төбелерді қолдауға жасаған күш-жігері. 2006 жылы Сиэтлдің Жасыл фактор бағдарламасы бекітілді. Бағдарлама жаңбыр суының ағып кетуін және оған байланысты ластануды азайту, температураны тұрақтандыру және құстар мен жәндіктер үшін орта жасау мақсатында жаңа құрылыс жобаларында көгалдандыруды енгізуді марапаттайды. Бұл өзгерістер 2009 жылы жасыл төбелердің жаңбыр суына тигізетін арнайы пайдасын ескеру және оларды пайдаланған дамытушыларды марапаттау үшін кеңейтілді. 2010 жылға қарай Сиэтлде шамамен жасыл төбелер болды. Қаланың басындағы қиындықтарға қарамастан, мысалы, беделердің пайда болуы, құрғақ жаз айларында суармау және үнемі қайта отырғызу қажеттігі, ең жақсы топырақ пен өсімдіктерді түсіну және мониторинг пен күтім қажеттілігі артып, жоба сәтті жалғасты. Сиэтлдегі табысқа байланысты Портленд, Чикаго және Вашингтон, округі сияқты басқа қалалар да өздерінің Жасыл фактор бағдарламаларын әзірлеуге күш салып жатыр. Қала жобасы ғимарат үшін жылдық жаңбыр суының ағып кетуін 50-75 пайызға азайтады деп үміттенеді, бұл осы аймақтағы шабын, лақ естік сияқты жергілікті түрлердің мекендеу орындарына зиянды әсерін азайтады. Сиэтлдің орталық ауданындағы Park Place ғимараты жаңбыр суын қайтару үшін көгалдандыруды пайдаланудың жарқын мысалы болып табылады, бұл коммуналдық қызметтерге жұмсалатын шығындарды азайтуға көмектеседі. Бұл бағдарлама бірнеше пилоттық жасыл төбелерге гранттар берді, бұл ғимарат иесіне құрылыс шығындарын өтеуге көмектеседі. Осы жобадан қала осы төбелердің қаншалықты пайдалы екенін түсінді және жылдар бойына одан да көп бағдарламалар енгізілді. 2007 жылы Riversmart Rewards бағдарламасы аудан ішіндегі әлеуетті жасыл төбе жобаларына шаршы футқа 3 доллар көлемінде субсидия беретін RiverSmart Rooftops жасыл төбе төлемақы бағдарламасын ұсынды. Бұл сол жылы 12 жобаға көмектесуге жеткілікті болды. 2016 жылы жаңбыр суының ағып кетуін және ластаушыларды азайту мақсатында жасыл төбелерді ерікті түрде орнатуды ынталандыру үшін шаршы футқа 10-15 доллар төлемақы енгізілді. Біріктірілген кәріз жүйесінде орнату үшін шаршы футқа 10 доллар төлемақы белгіленді. Муниципалдық кәріз жүйесінде орнату үшін шаршы футқа 15 доллар төлемақы белгіленді. Бұл ынталандырылған жобаның ең маңызды жағы – оған сәйкес келетін ғимарат түрінің шектеуі жоқ. Тұрғын үй, коммерциялық немесе мемлекеттік ғимараттардың мөлшеріне шектеу қойылмайды.