Кіріспе

Сомерсет жазығы – Сомерсет, Англияның жағалаулық жазығы және сулы-батпақты аймағы. Сомерсет деңгейлері шамамен және Полден таулары оны екіге бөледі; оңтүстікке қарайғы аудандар Паррет өзенімен, ал солтүстікке қарайғы аудандар Акс және Брю өзендерімен суға толы. Мендип таулары Сомерсет деңгейлерін Солтүстік Сомерсет деңгейлерінен бөліп тұрады. Сомерсет деңгейлері жағалаудағы теңіз балшығынан және ішкі торфты "моорлардан" тұрады; ауыл шаруашылығында шамамен 70 пайызы жайылымдық жер ретінде, ал қалғаны егістік жер ретінде пайдаланылады. Саз және тезек коммерциялық мақсатта өсіріледі, ал торф өндіріледі. Батыс Седжмурдан табылған палеолиттік кремний құралы – аймақтағы адамның ең ерте кезде болуының белгісі. Неолит дәуіріндегі адамдар қамыс батпақтарын табиғи ресурстары үшін пайдаланды және әлемдегі ең көне ағаш жол, Post Track (шамамен б.з.д. 3800 жылға дейін) сияқты ағаш жолдарды салды. Деңгейлер Гластонбери көл ауылының және Меар көліндегі екі көл ауылының орналасқан жері болды. Бірнеше елді мекендер мен төбе бекіністері Брент-Нолл және Гластонбери сияқты аздап көтерілген жерлердегі табиғи "аралдарда" салынды. Рим дәуірінде теңіз тұзы өндірілді және Полден тауларының бойында бірнеше елді мекендер құрылды. Шапвикте табылған 9238 күміс римдік монетасы, Шапвик қазынасы деп аталады, Рим империясы кезінде табылған екінші ең ірі қазына. Бірқатар саксондық құжаттар моор аумақтарын меншікке кіргізуді куәландырады. 1685 жылы Седжмур шайқасы Уэстонзойлендтің Буссекс ауданында Монмут көтерілісінің аяқталуымен өтті. Деңгейлердің сулы-батпақты табиғатының нәтижесінде аймақта ұлттық және халықаралық маңызы бар бай биоәртүрлілік бар. Онда өсімдіктер мен құстардың алуан түрлері мекендейді, құстар үшін маңызды қоректену орны болып табылады және 32 ерекше ғылыми маңызы бар жер бар, оның 12-сі ерекше қорғалатын аумақтар. Аймақ биоәртүрлілігі мен мұрасы үшін кеңінен зерттелген және туризм индустриясы дамып келеді. Адамдар бұл аймақты "Домсдей кітабынан" бұрын кезінде судан арылтуға тырысқан. Орта ғасырларда Гластонбери, Ателней және Мучелни монастырлары судан арылтудың көп бөлігін жүргізді. Хантспилл өзені Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде су қоймасы ретінде салынды, бірақ ол сондай-ақ судан арылту арнасы ретінде де қызмет етеді. Паррет өзені мен Кингс Седжмур дренажы арасындағы Сови өзені 1972 жылы аяқталды; су деңгейін Деңгейлердің ішкі дренаж тақталары басқарады. 2009 және 2010 жылдары Hinkley Point және Avonmouth арасындағы екі бағыттың бірімен Hinkley Point C атом электр стансасынан электр энергиясын беру үшін электр тізбегін салу ұсыныстары жергілікті халықтың қарсылығын тудырды. Сомерсет деңгейлерін "мәдени ландшафт" ретінде Дүниежүзілік мұра нысаны мәртебесіне ие ету мүмкіндігі туралы талқылаулар өтті. Егер бұл ұсыныс сәтті болса, су тасқынын бақылауды жақсартуға болады, бірақ тек сулы-батпақты жерлер қайтадан жаңғыртылса ғана. Жоспарлар 2010 жылы тоқтатылды.

Табиғи сипаттағы аймақ

Сомерсет деңгейлері – Англияның табиғи ортасы үшін жауапты мемлекеттік орган Natural England ұлттық ерекшелік аймақ деп белгілеген табиғи аймақ. Батысында Таунтон және Кванток алқаптары, оңтүстік-батысында Блэкдаун, оңтүстік-шығысында Орта Сомерсет төбелері мен Йевилл Скарплендс, шығысында Мендип таулары, ал солтүстік-шығысында Бристоль, Эйвон аңғарлары мен төбелері орналасқан.

География

Levels негізінен ішкі жазықтар мен M5 тас жолының шығысы мен батысындағы жағалау құм-саз тосқауылынан тұрады. Брю аңғарында төртіншілік кезеңде мұздықтар ерігеннен кейін кең аумақта торф қалыптасқан. Аймақтың топографиясы көбінесе төбелермен оралған екі ойыстан тұрады, олардан бастау алатын сулар бастапқыда жазық бойымен шарлап ағып, бірақ қазірде жағалаулар мен кляйстерлер (жергілікті атауы – су өткізгіш) арқылы реттелген өзендерді құрайды. Аймақ қысқы су тасқындарына бейім, сондай-ақ кейде тұзды суға толуы мүмкін. Тарихқа енген ең ірі су тасқыны 1607 жылы Бристоль шығанағында болды, оның салдарынан 2000-нан астам адам суға батып, үйлер мен ауылдар жойылды, шамамен 518 км² егістік жер суға батты және мал жаппай қырылды. 1872–1873 жылдары тағы бір ауыр су тасқыны болды, онда қазаннан наурызға дейін 277 км² аумақ су астында қалды. Аймақ Триас кезеңіне жататын және бір кезде Ательни, Брент Нолл, Бэрроу Мамп және Гластонбери Тор сияқты аралдар болған жерлерді құрайтын көне формациялармен жатыр. Жазық ландшафты соңғы мұз дәуірінен кейін соңғы 10 000 жыл ішінде ғана қалыптасты. Гластонбери Тор жоғарғы Лиас құмынан тұрады. Полдендер мен Уэдмор аралы көк Лиас пен мергельден тұрады, ал Мендип таулары көбінесе карбон кезеңінің әктасынан құралған. Плиоценнен бері теңіз деңгейінің өзгеруі теңіз деңгейінің өзгерісіне және өсімдік жамылғысының қалыптасуына әкелсе де, торфтың көп бөлігі шамамен 6000 жыл бұрын батпақты жағдайда қалыптасты, бірақ кейбір аймақтарда орта ғасырға дейін жалғасты. Бұл негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын аймақ, әдетте, айналасында саз ағаштары бар арықтармен қоршалған, тұрақты шөп өсетін ашық далалармен сипатталады. Жекелеген аумақтарға, әсіресе малға, «қоралар» арқылы кіруге болады, яғни қоғамдық жолдардан басталатын жасыл жолдар арқылы. Англияның басқа аймақтарында кездесетін ойыс жолдардан айырмашылығы, кейбір ескі жолдар айналадағы жер бетінен көтерілген және екі жағында су ағызу арықтары бар.

Елді мекендер

Елді мекендердің көпшілігі шағын ауылдар. Оңтүстікке қарай 374 тұрғыны бар Аллер ауылына Биер (кейде Бере) ауылы және Паррет өзенінің қарсы жағалауындағы қираған Оат ортағасырлық ауылы кіреді. Ательни аралы деп аталатын аймақ бұрынғыда өте төменгі, оқшауланған арал болды, ол Шығыс Лингке дейін созылған жолмен байланысты, әр шеті жартылай дөңгелек бекініс пен ормен қоршалған. Аралдағы ор қазіргі кезде темір дәуірінен қалған екені белгілі, және Ұлы Альфред 878 жылғы мамырдағы Этандун шайқасы алдында оны бекініс ретінде пайдаланған; Альфред жеңіске жеткені үшін 888 жылы Аралда Ательни аббаттығын құрды, ол 1539 жылға дейін, Генрих VIII тұсында монастырлар таратылғанға дейін сақталды. Баудрип – 498 тұрғыны бар шағын ауыл. Брент-Нолл – айналасына үстемдік ететін 449 фут (137 м) биіктіктегі Брент-Нолл бекінісінің табанындағы үлкен ауыл. Атауының көне ағылшын тіліндегі мағынасы – «Сигнал төбесі». Брент-Нолл кемінде қола дәуірінен бері қоныстанған. Сомерсет деңгейлері кеуілгенге дейін Брент-Нолл «Бақалар аралы» (немесе тауы) деп аталған арал болды. Гластонбери (8 784 тұрғын) және Стрит (11 066 тұрғын) ауылында қазір Ұлттық сенім қорына тиесілі ежелгі жер жұмысы – Бэрроу-Мамп орналасқан. Бэрроу-Мамп сонымен қатар Сент-Майклс-Борроу немесе Туттеате деп те аталады. Бұл – триас құмтасынан тұратын және кеупер тақтасымен жабылған табиғи төбе. Қазба жұмыстары нәтижесінде төбе басында ортағасырлық тас құрылыстың іздері табылды. Жағалау бойындағы Бероу сияқты елді мекендер Бристоль арнасынан төменгі батпақты жерлерді бөліп тұратын құм төбелерінің бойында салынған. Солтүстік жағында Бледон Акс өзенінің жағасында орналасқан; көп жылдар бойы кішкентай кемежай болды, кейде оны Лимпшам кемежайы деп атады. 1841 жылы Бристоль және Эксетер темір жолының салынуы, ол Акс өзенінен көпірмен өтіп, кемежайдан тыс өзен қозғалысын қиындатты, жағалау кемелері үшін кеме қатынасының шегін белгіледі. Блеадон деңгейінде суды бақылауға орта ғасырдан бері әрекеттер жасалып келді, соның ішінде 1613 жылы теңіз қабырғасының артындағы суды теңізге қағу үшін ерте жел диірмені салынды. Бёрнхэм-он-Си (18 401 тұрғын) Паррет өзенінің Бридгуотер шығанағына құятын жерінде орналасқан. Қаланың Сомерсет деңгейінің шетінде орналасқандығы Рим дәуірінен бері жерді қайта қалпына келтіру және теңізден қорғану тарихына әкелді. Бёрнем 1607 жылғы Бристоль арнасының су тасқынынан қатты зардап шекті, содан бері түрлі су тасқынынан қорғану құрылыстары орнатылды. 1911 жылы бетонды теңіз қабырғасы салынды, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қорғанысқа қосымша нығайтулар жасалды, Мулбери портының қалдықтары пайдаланылды; қазіргі иілген бетон қабырғасы 1988 жылы аяқталды. Бёрнемге жақын орналасқан Хайбридж Брю өзенінің сағасына және Шығыс және Батыс Хантспилл ауылдарына жақын. Жаз айлары – шілде және тамыз ең жылы, орташа күндізгі максималды температура шамамен. Қыста орташа ең төменгі температуралар жиі кездеседі. Су деңгейін бақылауға жасалған алғашқы әрекеттерді римдіктер жасаған болуы мүмкін (бірақ жазбалар тек 13-ғасырдан басталады), бірақ олар кеңінен таралған жоқ. VIII ғасырда Бледниде Акс өзенінде порт болды, ол Уэллс қаласына 5 км қашықтықта тауарлар жеткізілуіне мүмкіндік берді. 1200 жылы Аксбридж маңында Раклиде кемежай салынды. 1600 жылы Паррет өзенімен 15-20 тонналық баржалармен Лангпортқа дейін жүзуге болады. Домсдей кітабында жоғары жерлердегі суды қайтару жұмыстары жүргізіліп жатқаны жазылған, бірақ Ведмур шұңқырлары пайдасыз деп есептелген. Орта ғасырларда Гластонбери, Ательни және Мучелни монастырлары суды қайтарудың көп бөлігін жүргізді. 1129 жылы Гластонбери аббатының Лимпшемдегі жабық жерді тексергені туралы жазбалар бар. Паррет өзеніндегі су тасқынын бақылауға жасалған әрекеттер сол күні тіркелді. 1234 жылы Вестсонзиленд маңындағы жерлер қайта иеленді, ал аббатхананың жалға алу кітаптарындағы есептерге сәйкес, 1240 жылға дейін бұл көрсеткіш өсті.

Құрғақ жерлер

13 ғасырда Паррет өзенін ұстап тұру үшін бірнеше бөгеттер салынды, бұл көршілес батпақтардың су тасқынының алдын алуға ішінара көмектесті. Олардың ішінде Саутхлейк бөгеті, Бэрроу бөгеті және Лейк бөгеті болды. Ательни аббаты мен басқа жер иелері Тоун өзенін жаңа бөгеттелген арнаға бұрып, Паррет өзенінің бастапқы тоғысынан жоғарырақ қосты. Моор және Левел аймақтары арқылы өтетін негізгі дренаждық арналар – Акс, Брю, Хантспилл, Паррет, Тоун және Йео өзендері, сондай-ақ Кари өзені қазір құятын жасанды канал – Король Седгемур дренажы. Бұрын Кари өзені Тоунға, ал Брю өзені Меар тоғанынан (қазір құрғатылған) және Панбороу аңғары арқылы Акс өзеніне құйып өтті. Орта ғасырлардағы тағы бір жетістік – Брю және Акс өзендерін жалғастыратын Пиллроу кесігінің құрылысы болды. 1500 жылы су тасқынына ұшырауға бейімді жердің көп бөлігі бар екендігі айтылды, оның тек бір бөлігі ғана қайта қалпына келтірілген. 1597 жылы Паррет өзенінің сағасы маңындағы жерлер қайта қалпына келтірілді; бірнеше жылдан кейін Паулетт маңындағы жерлер бөгеттер арқылы қалпына келтірілді; ал 1660 жылға дейін Бриджвотерден төмен ағыста жалпы көлемі шамамен 160 мың гектар болатын үш қосымша рекультивация жұмыстары жүргізілді. 17 ғасырдың басында, король Джеймс I тұсында, Седгемурдың көп бөлігін құрғату және қоршау жоспарлары жасалды, оны жергілікті лордтар қолдады, бірақ жайылымдық құқықтарын жоғалтудан қорқып, қарапайым халық оған қарсы шықты. 1632 жылы Карл I корольдік мүддесін сатты, және жобаны голланд суармалау инженері сэр Корнелиус Вермуйденді де қамтитын консорциум қабылдады. Алайда, жұмыс Англия азаматтық соғысының салдарынан кешіктірілді және кейін жергілікті халықтың қарсылығынан кейін парламентте жеңіліске ұшырады. Сомерсет графтығының ауыл шаруашылығы туралы еңбегінде, соңғы 20 жылда Ведмор және Мирде, Найландта, Блэкфордта, Маркте, Шапвикте және Вестхейде жерлердің қоршалғанын жазды. 19 ғасырдың басында Вестхей-Мурда торфты құрғатудың және су тасқыны арқылы жиналған лаймен жабудың қалай табысты болатыны көрсетілді, нәтижесінде өте құнарлы топырақ пайда болды. Топырақтың сипаты сондай-ақ Король Седгемур дренажының қазба жұмыстарынан шыққан саз және лайдың таралуы арқылы өзгерді.

Насос

17-18 ғасырларда суды сорғылауға тырысқандар аз болды, себебі көмірмен жұмыс істейтін Ньюкомен бу машиналарының пайдасы шамалы болуы мүмкін еді. Неліктен жел диірмендері қолданылмағаны белгісіз, өйткені олар Шығыс Англияның Фендерінде қолданылды, бірақ тек екі мысалы ғана тіркелген: біреуі Акс өзенінің сағасындағы Блеадон жерінде, мұнда теңіздік қабырға салынған, екіншісі – 1721 жылы Парламенттің жеке заңымен кептірілген Гластонберидің солтүстігіндегі Комон Мурда. Хантспил өзені Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі шетінде шлюздермен салынды, олардың мақсаты – "процесс суының" күнделікті кепілдікпен қамтамасыз етілуі. Жазда су азайтқан кезде, ол су қоймасы ретінде, ал қыста – гравитациялық дренаж арқылы дренаждық канал ретінде жұмыс істеуі тиіс еді. Геотехникалық мәселелер оны бастапқыда жоспарланғандай терең қазуға мүмкіндік бермеді, сондықтан моорларды гравитациялық дренаж арқылы кептіру мүмкін болмады: осылайша, жыл бойы су өзенге сорғыланады. Қазіргі уақытта Левелдер мен Мурлар "дренаждарға" сорғыланатын риндер желісі арқылы жасанды түрде кептіріледі. Су деңгейін Левелдердің ішкі дренаж кеңестері (IDB) басқарады; Левелдер Шығыс Англияның Фендері сияқты қарқынды түрде кептірілмейді және өңделмейді, тарихи тұрғыдан төменгі батпақты аймақ. Олар әлі де қыста кең ауқымды тұщы су тасқынына ұшырайды. Паррет өзені бассейніндегі су тасқыны қаупін азайтудың бір жолы – жаңа орман алқаптарын отырғызу. Дренаж және су тасқынынан қорғауды басқару туралы дау-дамайлар бұрын IDB-ның қызметіне қатысты. Алайда, IDB-лар Паррет бассейні серіктестігіне белсенді қатысып келеді, бұл 30 ұйымның серіктестігі, оның мақсаты – суды қалай басқаруға келісімге келу, әсіресе барлық жергілікті мүдделі тараптар үшін тұрақты пайдаға жетудің жаңа жолдарын қарастыру. 2009 және 2010 жылдары Суи өзенінен суды қыста Саутлейк Мурдың маусымдық су басуын қамтамасыз ету үшін шлюз қақпаларын, су ағыстарын және құбырларды жаңарту жұмыстары жүргізілді. Оның сыйымдылығы 1,2 миллион текше метрді құрайды, бұл Parrett ішкі дренаж кеңесінің Сомерсеттегі он су тасқыны алабын қалпына келтіру жоспарының бір бөлігі. Көктемде суды сорып алып, жаз бойы жайылым ретінде пайдалануға болады. Бұл схема су құстарын көбейту үшін де қолданылады.

Теңіз қорғанысы

Тегіс жерлер жиі теңіз суымен жабылатын, 20-ғасырдың басында теңіз қорғанысы күшейтілгенге дейін шешілмеген мәселе болды. Сонымен қатар, тұщы судың көп мөлшерде тасқындауы Паррет арқылы теңіз суының еркін кіруімен күшейте түседі, Паррет – Тегіс жерлер мен Моорс аймағындағы клайзы жоқ жалғыз өзен. Парретке клайз қажеттігі және оны Бриджвотерде немесе өзен сағасына жақын орналастыру туралы пікірталас 1939 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезден бері жалғасып келеді және әлі шешілген жоқ. Бернхэм-он-Сиде 400 үй-жай зардап шеккеннен кейін, шұғыл жөндеу жұмыстарынан соң, Wessex Су басқармасы жаңа теңіз қорғанысын жоспарлауды бастады. 1983 жылы 7 миллион фунт стерлингтік жоба бойынша құрылыс жұмыстары басталды, ол кезде бұл Ұлыбританиядағы ең үлкен толқынды қайтару қабырғасы болды. Осы екі аймақ үшін жарияланған су тасқыны қаупін бағалауда мыналар анықталды: болашақта Парретте клайз қажет болуы мүмкін; бұл қаржыландыру мәселесін тудырады; және Паррет пен Тоун өзендеріндегі геоморфологиялық зерттеулер су тасқынын болдырмау жобасымен байланысты көптеген белгісіздіктерді шешуге көмектеседі. 1990 жылдан бері су бұру басқармалары Райндерді бақылау және оларды таза ұстау міндетін атқарып келеді. Теңіз деңгейінің көтерілуіне байланысты теңіз қорғанысын сақтауға қажетті жұмыстардың құны артуы мүмкін, сондықтан екі ішкі теңіз құру ұсынылды. Басқа зерттеулер қолда бар нұсқаларды зерделеу кезінде қазіргі қорғанысты бес жыл бойы сақтап тұруды ұсынды. Қоршаған орта агенттігі қысқы су тасқынына жоспар құрғанмен, соңғы жылдары бұл Мучелни және Уэстонзойленд сияқты көптеген ауылдардың оқшаулануына әкеп соқты. 2012 жылдың қарашасында, Ұлыбритания мен Ирландиядағы су тасқыны кезінде алты күннен кейін Сомерсет округі кеңесі қаржыландырған BARB құтқару қайықтары 29 қарашада Мучелниге жетіп, 100-ге жуық адамды құтқарып қалды. 2014 жылдың басында Дирк циклонынан болған жаңбыр мен дауыл кезінде, содан кейін 2013-14 жылғы қысқы су тасқыны кезінде Сомерсет деңгейлерінде қайтадан құтқару қайықтары қажет болды. 2014 жылдың 24 қаңтарында Сомерсет Моорс аймағының сумен жабылуының жалғасуын және 2013-14 жылғы Ұлыбританиядағы қысқы дауылдардың бөлігі ретінде жаңа жауын-шашын күтілуін ескере отырып, Сомерсет округі кеңесі мен Седжмур аудандық кеңесі төтенше жағдай деп жариялады. Торни ауылы тастап кетілді, ал Мучелни су тасқынынан шамамен бір ай бойы оқшауланған күйде болды. Қоршаған орта министрі Оуэн Паттерсон 2014 жылдың 27 қаңтарында аймаққа сапар шекті және Таунтондағы жергілікті депутаттармен, Қоршаған орта агенттігімен және түрлі қоғамдық өкілдермен кездескеннен кейін, Солтүстік Мур сорғы станциясында өткен баспасөз конференциясында, егер келесі алты аптада жергілікті суды басқару жоспары әзірленсе, оны мақұлдайтынын уәделеді. Мұндай жоспар Тоун және Паррет өзендерін тереңдетуді және, мүмкін, Бриджвотер маңында клайз салуды қамтуы мүмкін. Паррет өзенін тереңдетпеуге байланысты соңғы жылдары көптеген наразылықтар болды. 2014 жылдың ақпан айының ортасында Қоршаған орта агенттігі Нидерландыдан әкелінген алып сорғыларды орнатуды бастады, бұл су тасқынын жеңілдетуге бағытталған шара болды.

Адамның мекендеуі

Уэстбериде табылған палеолиттік кремний құрал – бұл аймақта адамның болғанының ең ерте дәлелі, шамамен 500 000 жыл бұрын жасалған. Кейін, б.з.д. VII мыңжылдықта теңіз деңгейі көтеріліп, аңғарларды су басып, мезолиттік халықты жоғарыдағы маусымдық лагерьлерге көшуге мәжбүр етті, бұл туралы шашыраңқы кремний құралдары куәлік етеді. Кейінгі қысқы су тасқыны ертедегі адамдардың деңгейлерді тек жазда ғана пайдаланғанына себеп болды, сондықтан Сомерсет округінің аты Sumorsaete-ден шыққан болуы мүмкін, яғни «жазғы халықтың жері». Басқа бір болжам бойынша, атау «теңіз көлдерінің жанындағы қоныстанғандар» деген мағына беретін Seo mere saetan сөзінен туындаған. Неолиттік халық қамыс батпақтарын табиғи ресурстары үшін пайдалануын жалғастырды және Sweet және Post Tracks сияқты ағаш жолдарды салуға кірісті. 1970 жылы торф қазушы тапқан және б.з.д. 3800 жылдарға жатқызылатын Sweet Track – әлемдегі ең көне ағаш жол, бұрын әлемдегі ең көне инженерлік жол деп есептелген. Жол б.з.д. 4 мыңжылдықтың басында Уэстхей аралы мен Брю өзеніне жақын Шапвик арасында салынған. Жақын жерде Хонигор, Эбботтс Уэй, Беллс, Бейкерс, Уэстхей және Нидонс жолдары сияқты торф батпағындағы елді мекендерді байланыстыратын ұқсас жолдардың қалдықтары табылды. 1892 жылы Артур Буллейд тапқан бұл жерде 14 дөңгелек үйлерде шамамен 200 адам тұрған. Ол бұта, қоңыр, қиыршық тас және сазды топырақтан жасалған жасанды негізде салынған. Мир бассейнін зерттеу оның, әсіресе субатлантикалық климаттық кезеңде (б.з.д. 1 мыңжылдық), көтерілген торф батпақтарының кеңеюінен пайда болғанын көрсетті, ал өзектік сынамалар оның кемінде де трит балшығымен толтырылғанын анықтады. Мир-Пулдегі екі ауыл құрғақ торфтың бетіне орнатылған шатырлар, желден қорғайтын қоршаулар және мал қоралары сияқты құрылымдардан пайда болған сияқты. Кейін саз торфқа жайылып, тұру, өнеркәсіп және қозғалыс үшін көтерілген алаңдар жасады, ал кейбір жерлерде саз немесе тастан салынған ошақтарға арналған қалың саз жабындылары болды. Бұл аймақта қола дәуірінде де адамдар тұрды, олар көбінесе аң аулау және қоршаған батпақтарда балық аулау арқылы күшін алды, ағаш қадалардағы ағаш жолдармен байланыстырылған жасанды аралдарда өмір сүрді. Торфты қазу кезінде көптеген металл бұйымдар табылды, олар қасиетті құрбандықтар болған болуы мүмкін. Брент-Нолл қола дәуірінен бері адамдар қоныстанған. Бұл Брент Кнолл лагері деп аталатын темір дәуіріндегі төбе бекінісі, төбенің контурларын бойлайтын көп қабатты қоршаулармен (мультиваллатты) қоршалған. Брент-Нолл, Гластонбери және Полден-Хиллз төменгі жазықтарындағы кішкентай жерлерге көтерілген бірнеше елді мекендер мен төбе бекіністері салынды. Аңыз бойынша, король Артурдың рыцарі Нуттың ұлы Идер үш алыпты өлтіру үшін Жабайылар тауына барған. Форт Монс Бадоникус шайқасының орны ретінде де қарастырылған. Рим дәуірінде теңіз тұзы өндіріліп, Полден төбелерінің бойында бірнеше елді мекендер құрылды. Дрейкотт және Чеддар Моорс және Хайбридж маңында да қоныстану орындарының болжамдары бар. Шапвикте табылған 9,238 күміс римдік монета – Рим империясынан табылған екінші ең үлкен қазына, монеталар б.з.д. 31-30 жылдардан бастап 224 жылға дейін сақталған. Қазынада бұрын Ұлыбританияда табылмайтын екі сирек монета да болды. Көптеген англосаксон харталары батпақтарды меншікке біріктіруді растайды, бұл аймақтың пайдалануын жалғастырғанын көрсетеді. Осы аймақтың Артур патша және оның ізбасарлары туралы көптеген аңыздарға ие болуы түсінікті, олардың кейбіреулері Оңтүстік Кадберидегі төбедегі бекіністе орналасқан соты деп есептейді. Аңыз бойынша, Ұлы Альфред 875 жылы Данияның басып кіруінен кейін Ательнидің батпақтарында жасырынғанда нан пісіріп, күйдіріп алған. Эдингтон шайқасынан кейін Дания патшасы Аллерде крещениеден өтті және Уэдморда бейбітшілік шартына қол қойылды. 1685 жылы Монмут көтерілісі Седжмур шайқасында аяқталды, ол Уэстонзойлендтің Буссекс ауданында болды.

Жерді пайдалану

Естікте орманды жерлер аз, көбінесе тек қана естік ағаштары кездеседі. Ландшафттың басым бөлігі – шөптік дала, негізінен сүт шаруашылығы үшін жайылым ретінде пайдаланылады, аумақтың шамамен 70 пайызы далалық, ал 30 пайызы егістік жер. Қаңтардан мамырға дейін Паррет өзені еуропалық балықшалардың (Anguilla anguilla) және жас балықшалардың көзі болып табылады, олар қол желісімен ұсталады, себебі бұл оларды ұстаудың жалғыз заңды тәсілі. Бұл сирек кездесетін түрге көмектесу үшін Парретте Корольдің Седгемур дренажында балықтардың өтуіне арналған бірнеше каналдар салынды; камералар бір түні 10 000 балықшаның өзенмен жоғары қарай көшіп бара жатқанын көрсетті. 2003 жылы BBC Radio 4 радиосында Нелл Лейшонның "Шыны балықшалар" пьесасы Парретте қойылды. Levels, West Country аймағының бір бөлігі ретінде, дәстүрлі түрде сидр өндірді, әр шаруашылықта жеміс бақтары мен өздерінің сидрі болды, ол "скрампи" деп аталады. Алайда, Сомерсеттегі жеміс бақтарының 60 пайыздан астамы соңғы елу жылда жойылды, ал алма өндірісі жердің 0,4 пайызынан да аз бөлігін құрайды. Сидр Сомерсетте Thatchers Cider, Gaymer Cider Company және көптеген шағын тәуелсіз өндірушілермен әлі де өндіріледі. Бір кезде Levels аймағында гүлденген басқа да жергілікті салалар, мысалы, қамыстан шатыр жасау және естіктен себет өру, 20 ғасырдың екінші жартысынан бері тоқырап келеді. Шаруашылық табысының соңғы кездегі төмендеуімен байланысты, бұл аймақтың "дәстүрлі" сипатына қауіп төндіреді. Жерлерін дәстүрлі тәсілмен басқаратын фермерлерге субсидиялар төленеді.

Самырсын

Адамзат осы аймаққа қоныс аударғаннан бері талдың бұтақтарын кесіп, пайдаланып келеді. Гластонбери көлінің ауылының жанында талдан тоқылған себеттің сынықтары табылды, және ол Темір дәуіріндегі бірнеше жолдарды салуда қолданылған. Тал бұтақтарын орып-жинау үшін дәстүрлі әдістер қолданылды. Көшеттерден "тамыр" деп аталатын жаңа сабақтар өсіп шығады, оларды пайдалану үшін белгілі бір уақыт сайын кесіп алатын. 1930 жылдары Сомерсет деңгейлерінде тал коммерциялық мақсатта өсірілді. Көбінесе себеттердің пластикалық қаптарға және картон қораптарға алмастырылуына байланысты, өнеркәсіп 1950 жылдардан бері күрт төмендеді. 20-шы ғасырдың соңында Бэрроубридж, Уэстонзойленд және Норт-Карри ауылдарының маңында коммерциялық мақсатта тек шамамен 500-ге жуық тал өсірілді. Қазір Сомерсет деңгейлері Ұлыбританияда талдан себет тоқу үшін коммерциялық мақсатта өсірілетін жалғыз аймақ. Тоқу үшін Salix triandra (бадам талы, қара мауль) түрі өсіріледі, ал Salix viminalis (жалпы озиер) тұтқалар, негіздер және жиһаз бен қоршаулардың құрылымдық бөліктері үшін өте қолайлы. Тарихи тұрғыдан алғанда, талдан шабақ тұзақтары немесе "путчерлер" жасалған. Жақында осы аймақта талдан себеттер, балық аулауға арналған тұзақтар (кайптар), лобстерге арналған қаптар және жиһаз кеңінен жасалған. Әлі күнге дейін жасалып келе жатқан ерекше бұйымдардың арасында ыстық ауа шарына арналған жолаушылар себеттері, Гренадер гвардиясының полктері киетін аң терісінен жасалған бас киімдерінің (Bearskins) ішкі бөлігі және аршадан жасалған табыттардың саны артып келеді. Талдың тағы бір пайдасын Сток-Сент-Грегориде суретшілерге арналған көмір шығаратын Койт отбасы тапты. Ол 30 жыл ішінде Еуропадағы суретшілерге арналған көмір өндірушілердің біріне айналды, әртүрлі сурет материалдарының брендтерімен сатылатын табиғи көмірдің көп бөлігін өндіреді. Өнеркәсіп "Таладам" (кейде Оңтүстік періштесі деп аталады) деп аталатын талдан жасалған мүсін арқылы тойланады, оның биіктігі 40 фут (12,2 м), және ол 2000 жылдың қыркүйегінде суретші Серена де ла Хей жасаған, оны Бриджвотерден солтүстікке қарай темір жолдан және M5 автожолынан көруге болады. Стоук Сент-Грегориде сондай-ақ Талдар мен батпақты жерлерге арналған келушілер орталығы бар.

Шөберек өсіру

Сирек кездесетін егіс түрі – Fivehead маңындағы ауыр сазды топырақта, River Isle өзенінің жанында, Chard аймағында тезель өсіру еді, бірақ бұл өндіріс 1980-90 жылдары тоқтатылды. Бүгінде олар кейде жұқа маталар мен снукер үстелінің матасын аяқтау үшін қолданылады, бірақ бұрын тоқыма өнеркәсібі үшін жүнді өңдеуде одан да кеңінен пайдаланылған.

Торфты өндіру

Моорлардан торфты өндіру Рим дәуірінде болғаны мәлім, және Нивельдер алғаш рет кептірілгеннен бері осы жұмыс жалғасып келеді. 1950 жылдары пластикалық қаптаманың пайда болуы торфты шірітпей орауға мүмкіндік берді, соның нәтижесінде 1960 жылдары бау-бақшаға арналған торфтың ірі нарығы дамыған кезде торф өндірісі өнеркәсіптік деңгейге көтерілді. Су деңгейінің төмендеуі жергілікті экожүйелерге қауіп тудырды; жайылымдық алқаптарда торфтың ысырабы 100 жыл ішінде 0,3–0,8 метрге дейін жетеді. Бүгінде торф өндірісі жалғасуда, бірақ көлемі айтарлықтай азайды.

Биологиялық әртүрлілік және оны қорғау

Сулы-батпақты жерлердің табиғаты арқасында Моорс және Левелл аймақтары ұлттық және халықаралық маңызы бар бай биологиялық әртүрлілікке ие. Мұнда жәндіктердің көптеген түрлері де кездеседі, оның ішінде сирек кездесетін омыртқасыздар, әсіресе күміс сулық қоңызы (Bagous nodulosus), Hydrophilus piceus, Odontomyia angulata, Oulema erichsoni және Valvata macrostoma. Бұған қоса, аймақ сусарлардың (Lutra lutra) маңызды популяциясына да қонақжай. Су тышқаны (Arvicola amphibius) 10 жылдан бері жоқ болған Левелл аймақтарына қайта оралуына көмектесуде, бұл үшін күміс күзен (Mustela vison) аулау жүргізілуде. 2010 жылы 400 жылдан бері жоқ болған қара журавльді (Grus grus) Левеллге қайта енгізу жобасы басталды. Құстардың жұмыртқалары Германиядан Ұлыбританиялық қайырымдылық ұйымы Wildfowl and Wetlands Trust басқаратын Слимбридж ылғалды жерлер қорығына (Глостершир, Слимбридж) жеткізіліп, бес айға дейін өсіріліп, содан кейін Левеллге жіберілді. «Ұлы журавль жобасы» 2015 жылға дейін әр жылы шамамен 20 құсты енгізуді көздеп отыр. Бұл жұмыс Pensthorpe табиғат қорығы және Құстарды қорғау жөніндегі Корольдік қоғаммен бірлесіп жүргізілуде және Viridor Credits ұйымынан 700 мың фунт стерлингтік грантпен қолдау көрсетілді. Левеллде 32 ерекше ғылыми маңызы бар аумақ (олардың 12-сі арнайы қорғалатын аумақтар), Хантспилл өзені мен Бриджуотер шығанағының ұлттық табиғат қорықтары, Сомерсет Левеллдері мен Моорс Рамсар жері, Сомерсет Левеллдері ұлттық табиғат қорығы, Shapwick Heath ұлттық табиғат қорығы, Ham Wall ұлттық табиғат қорығы және көптеген мәдени ескерткіштер бар. Брю аңғарының тұрақты ландшафтын сақтау жобасы 2009 жылы басталды және оның мақсаты – ортаны қалпына келтіру, қайта құру және байланыстыру. Бұл жоба жануарлар дүниесінің артуын қамтамасыз етуге және климаттың өзгеруіне қарамастан, олардың өзін-өзі сақтау қабілетін күшейтуге, сонымен қатар фермерлер мен жер иелерінің жерлерін пайдалы пайдалануын қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл Ұлыбританиядағы ландшафттық ауқымдағы консервациялық жобалардың бірі. Левеллдің шамамен жартысы Экологиялық сезімтал аймақ ретінде танылған, ал басқа аймақтар Археологиялық әлеуеті жоғары аймақтар ретінде белгіленген, бірақ қазіргі уақытта Левелл мен Моорды қамтитын бірыңғай консервациялық белгілеу жоқ. 2005 жылы жүргізілген зерттеуде Левеллдегі белгілі ағаштан жасалған қола дәуірінің 11 су жолының жойылғаны немесе жоғалғаны және су деңгейінің төмендеуі мен ағаштардың оттегі мен аэробалық бактерияларға ұшырауы салдарынан қалғандарының көптеген зақымдалғаны анықталды. Sweet Track-тің бір бөлігі қазір белсенді түрде сақталуда. Ұлттық мұра қоры жер сатып алғаннан кейін және су сорғылау және тарату жүйесін орнату арқылы жолдың бірнеше жүз метрі белсенді түрде сақталуда. Сулы-батпақты археологиялық қалдықтарды сақтаудың бұл әдісі (яғни жоғары су деңгейін сақтау және учаскені қанықтырып ұстау) сирек кездеседі. Табиғатты қорғау кеңесінің меншігіндегі учаске топырақпен қоршалып, төменгі торфты далаларға судың ағуына жол бермейді және су деңгейі үнемі бақыланады. Бұл әдістің тиімділігі жақын жердегі Abbot's Way-мен салыстыру арқылы көрсетілді, ол ұқсас өңдеуден өтпеген және 1996 жылы сусызданып, құрғап қалған. Shapwick Heath табиғат қорығындағы су деңгейін бағалау және сақтау Табиғатты қорғау кеңесі, Қоршаған орта, тағам және ауылдық істер департаменті және Сомерсет Левеллдері жобасымен бірлесіп жүзеге асырылады.

Сомерсет деңгейлері жобасы

1964 жылы Кембридж университетінің археологы Джон Коулз деңгейлердің көптеген аспектілеріне арналған маңызды мақалалар сериясын жариялауға әкелген зерттеу жобасын бастады. Б.з.д. III және I мыңжылдықтарға жататын әртүрлі жолдарды зерттеу және олардың экономикалық және географиялық маңызын анықтау сияқты археологиялық жобалардың бірнешесі, ағылшын мұрасы сияқты түрлі демеушілермен қаржыландырылды. Жобаның ең маңызды қазба жұмысы 1970 жылы Sweet Track-те жүргізілді, оның барысында жадеит балқы табылды. Балқының жасалған мерзімін анықтау үшін жасалған сегіз радиокөміртектік зерттеу нәтижесі шамамен б.з.д. 3200 жылды көрсетті. Джон Коулздың және Сомерсет деңгейлері жобасының жұмысы 1998 жылы білімге елеулі үлес қосқан үздік археологиялық жоба үшін ICI сыйлығымен, ал 2006 жылы Еуропа археологиялық мұрасы сыйлығымен мойындалды.

Шапвик жобасы

Бұл жоба, Шэпвик ауылы негізінде, Бристоль университетінің Мик Астон бастауымен ағылшын ауылының қалыптасуын зерттеу үшін қолға алынды. Ауыл тарихының алдын ала зерттеуі карталар мен құжаттарды пайдалану арқылы жүргізілді, содан кейін ғимараттар мен өсімдіктердің зерттеулері бірге жасалды. Далалық ізденістер жүргізіліп, маңызды участақтар қазылып зерттелді. 1989 жылдан 1999 жылға дейін жалғасқан жоба туралы есеп сегіз томдық жинақта жарияланды.

Туризм

Жалпақ болғандықтан, деңгейлер велосипедтерге өте қолайлы, және бірнеше велосипед жолдары бар, соның ішінде Уитси Уэй велосипед жолы (22 миль (35 км)), Авалон батпақтары велосипед жолы (28 миль (45 км)), Торт Мурс велосипед жолы (24 миль (39 км)) және Исл Валли велосипед жолы (28 миль (45 км)). River Parrett Trail (47 миль (76 км)) және Monarch's Way ұзақ қашықтыққа арналған жаяу жолдары да осы аймақта орналасқан. Келушілер орталықтары деңгейлердің әртүрлі аспектілерін көрсетуге бағытталған. Сток-Сент-Грегоридің жанындағы Саздар және ылғалды жерлер келушілер орталығы саздар аулаларына және себет шеберханаларына экскурсиялар ұсынады және саздың деңгейлер тарихындағы орнын түсіндіреді. Сомерсет сағасы компаниясы да келушілерді өз шеберханаларына қабылдайды. (бұрынғы атауы – Торф Мурс орталығы) Вестхай мен Шапвик арасында орналасқан. Онда аймақтағы археологиялық жаңалықтардың реконструкциялары да бар, мысалы, римдік вилла және саксондық Лонгхолл. Орталықта темір дәуірінен табылған заттар, дөңгелек үйлер, ежелгі жолдар, Пост трек және Суад трек туралы көптеген мәліметтер бар. Орталық уақыт-уақытпен тоқыма, киім және себет өнерлері сияқты көне технологиялар бойынша іс-шаралар мен курстар ұйымдастырады, сондай-ақ түрлі ашық есік күндері, көрмелер, демонстрациялар мен табиғат экскурсияларын өткізеді. Орталықта RSPB, Сомерсет Wildlife Trust, Natural England және The Hawk and Owl Trust кеңселерi мен шеберханалары да орналасқан, олардың барлығы жақын жердегі қорықтарда орналасқан. 2009 жылдың ақпан айында Сомерсет округі кеңесі, Торф Мурс орталығының иесі, орталықты жабу ниеті туралы хабарлады және ол 2009 жылдың 31 қазанында жабылды, бірақ Авалон батпақтары орталығы ретінде қайта ашылды және бұрынғы ғимараттардан жаңғырту мен жақсарту жұмыстары жүріп жатыр. Гластонберидегі Трибунал, ортағасырлық саудагердің үйі, Гластонбери көлінің ауылынан табылған мүліктер мен өнер туындыларын сақтайды, олар ауыл тасталғаннан кейін топырақта жақсы сақталған. Мұнда туристік ақпарат орталығы да орналасқан. Гластонберидегі Сомерсет ауылдық өмір мұражайы – Сомерсеттің әлеуметтік және ауыл шаруашылығы тарихының мұражайы, ол бір кездері Гластонбери аббаттығына тиесілі болған 14 ғасырлық қораны қоршап тұрған ғимараттарда орналасқан. Ол аббаттың шаруашылығынан алынған бидай мен қара бидай сияқты егін өнімдерін сақтау үшін ондық қойма ретінде пайдаланылған. Қора жергілікті қабықты әктастан, қалың ағаштармен тұрғызылған. Ол ағылшын мұрасымен I дәрежелі мұражай ретінде танылған және қорғалатын ескерткіш болып табылады. Қора мен аулада Виктория дәуірі мен 20 ғасырдың басындағы ауыл шаруашылығы машиналарын көрсететін көрмелер бар. Басқа экспонаттарда жергілікті қолөнер, соның ішінде сабан шұңқыршасы, Бридгуотер шығанағының жазықтарында балшық жылқы аулау, Сомерсет деңгейлерінде шөп қазу және сүт, ірімшік, сидр өндіру көрсетілген. Жақын маңдағы Бутли ауылының тұрмысын бейнелейтін қайта құрылған бөлмелерде шаруа Джон Ходжестің өмірі бейіттен қабірге дейін баяндалады. Сыртта ара ошағы, сиыр алма бағында сирек кездесетін құс пен қой тұқымдары бар. Лэнгпорттағы Лэнгпорт және Паррет өзені келушілер орталығы жергілікті өмір, тарих және жануарлар дүниесі туралы мәліметтер береді. Паррет өзенінің жанындағы Вестсонзиленд сорғы станциясы мұражайы 1830 жылдарға дейін дараланған деңгейлердегі ең алғашқы бумен жұмыс істейтін сорғы станцияларының бірінде орналасқан; ол 1950 жылдары жабылды. Мұражайда жергілікті жерде жасалған бірнеше бу қозғалтқыштары бар, және жыл сайын бумен жұмыс істейтін бірнеше күн өткізіледі. Сорғы үйі ІІ* дәрежеде тізімделген және ағылшын мұрасының қауіп төндіретін мұралар тізіліміне енген.