Жеймс Кейр Бакстер: Жаңазеландия ақыны және драматургі

Кіріспе

Жаңа Зеландия ақыны (1926–1972)

Джеймс Кэр Бакстер (29 маусым 1926 – 22 қазан 1972) – Жаңа Зеландия ақыны және драматург. Ол сонымен қатар маори мәдениетін сақтау жөніндегі белсенділікпен де танымал. Жаңа Зеландияның ең белгілі және даулы әдеби тұлғаларының бірі. Өмірінің қысқа мерзімінде көптеген өлеңдер, пьесалар мен мақалалар жазған, өзінің буынының ең көрнекті жазушысы деп есептелген өнімді жазушы. 1950-ші жылдардың соңына дейін алкоголизмнен күйзелген. Католицизмге көшкен және 1969 жылы Жаңа Зеландиядағы Иерусалимде даулы коммуна құрған. Ол Жаки Штурмға үйленген.

Ерте өмір

Бакстер Дунедин қаласында Арчибальд Бакстер мен Миллисент Браунның екінші ұлы ретінде дүниеге келді және Дунедин қаласынан оңтүстікке қарай 20 шақырым жердегі Брайтон маңында өсті. Ол Ұлыбританияның Еңбек партиясын құрған негіздеушілердің бірі – Джеймс Кир Хардидің құрметіне аталған. Оның анасы Сиднейдегі Пресвитериандық қыздар колледжінде, Сидней университетінде және Кембридж университетінің Ньюнхэм колледжінде латын, француз және неміс тілдерін оқыған. Бакстер мен оның інісі крещениеден өтпеді. Брайтон бастауыш мектебінде (қазіргі Биг Рок бастауыш мектебі) бірінші күні Бакстер пешке қолын күйдірді, кейіннен бұл оқиғаны институционалдық білім берудің жетіспеушілігін көрсету үшін пайдаланды. 1936 жылы, Бакстер он жасқа толғанда, отбасы Вангануиге көшіп, ол және оның інісі Сент-Джонс-Хилл мектебінде оқыды, ал келесі жылы Англияға көшіп, Котсуолдстағы Сибфорд мектебіне барып білім алды. Бакстер жеті жасында өлең жаза бастады және жасөспірім кезінде де, одан кейін де техникалық тұрғыдан жақсы дамыған көптеген туындылар жинады. 1942-1946 жылдар аралығында Бакстер шамамен 600 өлең жазды, кейін өмірінде жасөспірімдік кезеңдегі тәжірибесі қиын болғанын, бірақ ол "өлеңдер өсуі үшін кеңістік жасады" деді. Осы жылы Бакстер "Конвойлар" өлеңі үшін Макмиллан Браун сыйлығын жеңіп алды. Бұл сыйлық оның шотланд тегінен шыққан әжесі Джон Макмиллан Браунның есімімен аталады. Осы кезеңде Бакстердің туындылары, оның замандастары сияқты, әсіресе тәжірибелі романист Джанет Фрейм, Дилан Томас туындыларының әсерімен болды. Ол Луис Джонсон, В. Х. Оливер және Алистер Те Арики Кэмпбелл кіретін, "Веллингтондық топ" деп аталатын жазушылардың мүшесі болды. Бакстер көбінесе ұзын емес, лирикалық өлеңдер немесе олардың циклдарын жазды. 1944 жылғы 29 маусымда он сегіз жасқа толғаннан кейін, әкесі мен інісі сияқты, Бакстер "діни және гуманитарлық" себептермен саналы түрде әскери қызметтен бас тартушы ретінде тіркелді. Бірақ соғыс аяқталғандықтан, билік оны іздеуге тырыспады.

Baxter was born in Dunedin as the second son to Archibald Baxter and Millicent Brown and grew up near Brighton, 20 km south of Dunedin city. He was named after James Keir Hardie, a founder of the British Labour Party. His mother had studied Latin, French and German at the Presbyterian Ladies' College, Sydney, the University of Sydney and Newnham College, University of Cambridge. Baxter and his brother were not baptised, On his first day of school at Brighton Primary School (now Big Rock Primary School), Baxter burned his hand on a stove and later used this incident to represent the failure of institutional education. In 1936, when Baxter was ten, the family moved to Wanganui where he and his brother attended St Johns Hill School, and the following year they moved to England and attended Sibford School in the Cotswolds. Baxter began writing poetry at the age of seven, and he accumulated a large body of technically accomplished work both before and during his teenage years. Between 1942 and 1946, Baxter drafted around 600 poems, saying later in life that his experiences as a teenager were painful but "created a gap in which the poems were able to grow". In this year, Baxter also won the Macmillan Brown Prize for his poem "Convoys". The prize was coincidentally named after his Scottish maternal grandfather, John Macmillan Brown. Baxter's work during this time was, as with his contemporary compatriots, most notably the experimental novelist Janet Frame, largely influenced by the modernist works of Dylan Thomas. He was a member of the so called "Wellington Group" of writers that also included Louis Johnson, W. H. Oliver and Alistair Te Ariki Campbell. Baxter typically wrote short lyrical poems or cycles of the same rather than longer poems. After his eighteenth birthday on 29 June 1944, like his father and brother, Baxter registered as a conscientious objector, citing "religious and humanitarian" grounds. The authorities did not pursue him however due to the late stage of the war.

Неке және кейінгі мансап

1948 жылы Бакстер Нейпирдегі Сент-Джон соборында Джаки Стурмға үйленді. Оның христиан дініне деген қызығушылығы артып, сол жылы ағылшын шіркеуіне қосылып, крещение рәсімінен өтті. 1952 жылдың желтоқсанында оқыту курсын аяқтағаннан кейін, үшінші маңызды өлеңдер жинағы – "Күлаған үй" жарық көрді. 1954 жылы ол Lower Hutt-тегі Epuni School мектебінде ассистент мұғалім болып тағайындалды. Осы мектебінде ол кейін "Ағаш үй және балаларға арналған басқа өлеңдер" (1974) деген атпен жарияланған балалар өлеңдері сериясын жазды. Бакстер мен оның әйелі 1949 жылы Хиллари қызын, ал 1952 жылы Джон ұлын дүниеге әкелді. Бакстердің католицизмге ауысуына наразы болған, берілген англикан әйелінің 1957 жылы ажырасуына осы да себеп болды. Дегенмен, Бакстер досына жазған хатында өз ауысуының "жарақаттар, алкоголизм және қателіктер тізбегінің бір эпизоды ғана" екенін мойындады. Ол 1958 жылы католик шіркеуінде крещение рәсімінен өтті. 1950-1960 жылдары Бакстер өлеңдер мен пьесалардың белгілі және жемісті авторы болды, ал 1958 жылғы "Джек Винтердің арманы" радио пьесасы арқылы ол халықаралық деңгейде танымал атанды. 1960 жылдардың бірінші жартысында Бакстер пошташының жалақысымен күнкөріс жасауға тырысты, 1963 жылы Білім министрлігінен кетіп, мектепте сабақ беруден бас тартты.

Иерусалим

1968 жылы Бакстер досы Джон Вейрге жазған хатында түсінде "Иерусалимге баруға" бұйрық алғанын айтты. Ол сондай-ақ өзінің маори тіліндегі атын – Хеми деп қабылдады. Үш күннен кейін, 1972 жылғы 22 қазанда Бакстер көшеде жүрек тамырларының қатуынан зардап шегіп, 46 жасында жақын жердегі үйde қайтыс болды. Ол Иерусалимде, өмір сүрген "Жоғарғы үйдің" алдындағы маори жеріне, маори және католик дәстүрлерін біріктіретін салтанатты жерлеу рәсімімен қойылды. Ол Джеймс К. Бакстер атындағы қайырымдылық қорын құрды, ол оның қолдаған мәселелерін, мысалы, түрме реформасы және есірткіге тәуелділіктен емдеу бағдарламаларын қолдады, сондай-ақ оның еңбектерінен түскен барлық табыс қорға бағытталуын қамтамасыз етті.

Жыныстық зорлық-зомбылық туралы дәлелдер мен айыптаулар

2019 жылдың қаңтар айында Виктория университетінің баспасы Джеймс К. Бакстер: Ақынның хаттары деген жинақты жариялады, ол Бакстердің жеке хаттарынан құралған. Жинақты оның досы Джон Вейр редакциялады. Жинақтағы бір хаттан Бакстердің әйелі Жаки Стурмға қатысты зорлық жасағаны туралы досына айтқандығы белгілі болды, бұл оқиға оның сексуалдық қызығушылық танытпауынан кейін болған. Жаңа Зеландиялықтар бұл жаңалықты үлкен қайғымен қабылдады, оны "қорқынышты", "үжасқа толы" және "шоқтықтыратын" деп сипаттады. The Spinoff сайтында Джон Ньютон Бакстердің әйелдер туралы ойлау және жазу әдісін ескермей, оның мұрасын талқылау мүмкін емес деп жазды. Стурмның өлімінен кейін оның әдеби мұрагері болып тағайындалған Бакстерді зерттеуші және жеке досы Пол Миллер, хатты оқып, Стурмды құрбан рөліне түсіруге қарсы ескертті: "Бұл хаттың қаншалықты қорқынышты екенін ескерсек – осы қатыгездік, ұятсыздық және сенімді сатудың көптеген деңгейлері – оның жариялануы тағы да Жакиді Бакстерге бағынышты етеді, оның өміріндегі маловаты тұлғаға айналдырады. Жаки Бакстердің құрбаны ретінде еске алынуға лайық емес. Ол көптеген қиындықтарға қарамастан, жеңіске жетті. Егер адамдар Жакиді шынымен тануды қаласа, оның өзінің жазғандарын іздеуі керек, Бакстердің емес."

Сыншылдық қабылдау және мұра

Бакстердің поэзиясын сынға алу көбінесе оның еуропалық мифтерді Жаңа Зеландия өлеңдеріне енгізуіне, маори мәдениеті мен тіліне деген қызығушылығына, сондай-ақ оның діни тәжірибесінің және римдік католицизмгеConversion маңыздылығына бағытталған. Жаңа Зеландияның ақыны лауреаты Винсент О’Салливан 1976 жылы Бакстердің табиғаты бойынша Жаңа Зеландия ақыны екенін жазды: «Бұл Бакстердің жетістіктерінің пропорциясы – Жаңа Зеландия санасының ең толық бейнеленуі. Оның қалыптасуының поэтикалық жазбасы біздің қолымыздағы кез келген нәрседей бірегей туынды». Бакстердің кең көлемді шығармаларының ортақ тақырыбы – Жаңа Зеландия қоғамын қатаң сынау. Оның өмірбаяушысы Пол Миллар былай деді: «Егер Бакстер кейде Жаңа Зеландия қоғамын қатал бағалағандай көрінсе де, оның пікірлері әрқашан әлеуметтік процеске тікелей қатысы бар адамның көзқарасынан туындайды». Ал Джон Ньютон кем дегенде бірқатар маорилер Бакстердің олардың тілі мен мәдениетімен айналысуын құптағанын атап өтті. Шмидт пікірінше, Бакстердің жазуына оның ішімдікке құмарлығы әсер еткен. Шмидт сондай-ақ Бакстерге әсер еткендер туралы айтты, оның туындылары Дилан Томас пен В. Б. Йейтс, содан кейін Луис МакНейс және Роберт Лоуэллден шабыттанған. Майкл Шмидт Бакстердің «Прелюдия Н.З» шығармасында «Хопкинс, Томас және туа бітуші атавизмдердің қоспасын» анықтады. Бакстердің көптеген өлеңдері баллада түрінде жазылған, ал сыншылар Бактерді «Жаңа Зеландияның басты лирикалық ақыны» деп сипаттаған. Бұл аталымды Жаңа Зеландия әнші-күйшісі Шарлотта Йейтс ұсынған.