Кіріспе

Американдық авангард композиторы, пианист, автор және өнертапқыш (1900–1959)

Джордж Йохан Карл Антейль (8 шілде 1900 – 12 ақпан 1959) – американдық авангард композиторы, пианист, автор және өнертапқыш. Оның модернистік музыкалық шығармалары 20 ғасырдың басындағы музыкалық, өнеркәсіптік және механикалық дыбыстарды зерттеді. 1920 жылдардың көп бөлігін Еуропада өткізген Антейль 1930 жылдары АҚШ-қа оралды, содан кейін фильмдерге, ал кейін теледидарға музыка жазды. Осы жұмыстың нәтижесінде оның стилі көбірек тоналды болды. Әртүрлі қызығушылықтары мен дағдылары бар Антейль үнемі өзін жаңартып отырды. Ол журналдарға мақалалар, автобиография, детективтік роман, газет және музыкалық рубрикалар жазды. 1941 жылы Антейль мен актриса Хеди Ламарр одақтас торпедалары үшін радиолық басқару жүйесін жасады, ол таратушы мен қабылдағыш арасында жиілікті өзгертуді синхрондау үшін кодты (перфорацияланған қағаз таспасында сақталған) пайдаланды, бұл жиілік секіру деп аталды. Бұл кең спектрлі технологиялардың бірі, ол қазіргі заманғы телекоммуникацияда кеңінен қолданылады. Осы жұмысының нәтижесінде 2014 жылы олар Ұлттық өнертапқыштар залына енгізілді.

Ерте өмір

Антейл Джордж Иоганн Карл Антейл болып дүниеге келді және Нью-Джерси штатының Трентон қаласында неміс иммигранттарының отбасында өсті. Оның әкесі аяқ киім дүкенінің иесі еді. Антейл Трентон қалалық мектептерінде білім алды. Ол екі тілде тәрбиеленді, ерте жасынан музыка, проза және поэзия жазды, бірақ орта мектепті немесе жоғары оқу орнын бітірген жоқ. Антейлдің 1945 жылы жарық көрген «Музыканың жаман баласы» атты автобиографиясына сәйкес, ол «музыкаға қатты ғашық болғандықтан» анасы оны фортепиано жоқ ауылға жіберді. Бірақ Джордж бұл жағдайға мойын бұрмады және жергілікті музыка дүкенінен пианино жеткізіп әкелуді ұйымдастырды. Оның кейбір сенімсіз естеліктері оның болашағын футурист ретінде мифологиялады және шулы машина жасау шеберханасы мен қауіпті түрмеге жақын өскенін баса көрсетті. Джорджтың кіші інісі Генри У. Антейл болатын; ол дипломатиялық курьер болып жұмыс істеді және 1940 жылдың 14 маусымында Балтық теңізі үстінде ұшағы атып түсірілген кезде қаза тапты. Антейл алты жасында фортепиано сабақтарын бастады. 1916 жылы ол Франц Листің бұрынғы шәкірті Константин фон Штернбергтен сабақ алу үшін Филадельфияға жиі сапар шекті. 1919 жылы ол Нью-Йоркте прогрессивті көзқарастағы Эрнест Блохпен жұмыс істей бастады. Бастапқыда Блох күмәнмен қарады және Антейлдің шығармаларын «бос» және «әдемі емес» деп сипаттап, оны қабылдамады; алайда, Блох Антейлдің ынтасы мен энергиясына тәнті болды және тоқтап қалған бірінші симфониясын аяқтауға оған қаржылай көмектесті. Нью-Йоркке жасаған сапарлары Антейлге модернизм қозғалысының маңызды өкілдерімен, соның ішінде музыканттар Лео Орнштейн мен Пол Розенфельд, суретші Джон Марин, фотограф Альфред Стиглиц және «The Little Review» журналының редакторы Маргарет Андерсонмен танысуға мүмкіндік берді. Осы кезде фон Штернберг Антейлді келесі екі онжылдыққа демеушілік еткен Мэри Луиза Кертис Бокпен таныстырды, кейіннен ол Кертис музыка институтын құрды. Антейл фортепиано сабақтарын жалғастырды. Ол сонымен қатар өзінің алғашқы симфониясымен жұмыс істеді және оны орындауға Леопольд Стоковскиді шақырды. Бірақ қойылымға үлкермес бұрын Антейл мансабын дамыту үшін Еуропаға кетіп қалды. Бұл оның туған елінде сәттілікке жету мүмкіндігін төмендеткен болуы мүмкін.

Берлин мен Париж

1922 жылы 30 мамырда 21 жасында Антейл «жаңа, ультра заманауи фортепиано композиторы» және «футуристтік жанкешті» ретінде танылу үшін Еуропаға аттанды. Ол Лео Орнштейннің менеджерін жалдады және өзінің еуропалық мансабын Вигмор залындағы концертпен ашты. Концертте Клод Дебюсси мен Стравинскийдің шығармалары, сондай-ақ оның өзінің туындылары орындалды. Бастапқысы сәтті болмаса да, Антейл сол кездегі музыкалық және көркемдік инновациялар орталығы болған Парижді Берлиннің «қара түніне» қарағанда «жасыл, нәзік таң» деп сипаттады. Олар Сильвия Бичтің «Шекспир және компания» кітап дүкенінің үстіндегі бір бөлмелі пәтерде тұрды. Бич оны «жанағы, мұрны қисайған, аузында күлімсіреуі бар жігіт, қарапайым американдық оқушы» деп еске алды. Ол Антейлге зор қолдау көрсетіп, оны Эрик Сати, Езра Паунд, Джеймс Джойс, Вирджил Томсон және Эрнест Хемингуэй сияқты достарымен және тұтынушыларымен таныстырды. Джойс пен Паунд жақын арада опералық ынтымақтастық туралы әңгімелесе бастады. Паунд, әсіресе, Антейлдің және оның шығармаларының ынталы жақтасы және насильдеушісі болды, оны Стравинский мен Джеймс Кагнимен салыстырып, музыканы «музыкалық атомға» дейін ыдыратып жібергенін айтты. Паунд Антейлді Жан Коктомен таныстырды, ол Антейлді Париждің музыкалық салондарына енгізуге көмектесті; сондай-ақ Паунд Антейлге өзінің сүйіктісі Ольга Рудж үшін үш скрипкалық соната жазуды тапсырды. 1924 жылы Паунд Антейлдің беделін арттыру мақсатында «Antheil and the Treatise on Harmony» еңбегін жариялады. Алайда, бұл кітап композиторға зиян келтірген болуы мүмкін, және Антейл өзінің естеліктерінде одан алшақтады. Антейлден «Балет суэдои» ашылуында Париждегі дебютін жасау сұралды, бұл маңызды әлеуметтік оқиға болды. Ол «Әуе сонатасы», «Жабайы соната» және «Механизм» сияқты бірнеше жаңа композицияларды қойды. Оның өнерінің ортасында, Антейлдің қуанышына орай, тәртіпсіздік шықты. Антейлдің сөзінше, «Адамдар дәліздерде ұрысып, айқайлап, қол шапалақтады, ысқырық салды! Дүркіретіс! Полиция кірді, көптеген сюрреалистер, қоғам қайраткерлері және түрлі адамдар қамауға алынды. Париж Стровинскийдің «Көктем құрбаны» премьерасынан бері мұндай керемет уақытты көре алмады». Тәртіпсіздік түсірілді және, мүмкін, Марсель Л’Хербиердің «L'Inhumaine» фильміне концерт залындағы тәртіпсіздік көрінісі қажет болғандықтан, бұл жасанды түрде жасалған болуы мүмкін. Көрермендердің арасында Эрик Сати, Дариус Милхауд, Ман Рэй, Пабло Пикассо, Жан Кокто және Франсис Пикабия болды. Антейл Сати мен Милхауд оның музыкасын мақтағанда қатты қуанды.

Балет Механике және Еуропадағы кейінгі жұмысы

Антейлдің ең танымал шығармасы – «Балет Механик». Балет бастапқыда эксперименталды фильмдер жасаушылар Фернан Легер мен Дадли Мерфидің (кинематографиясы Ман Рейге тиесілі) осы аттас фильмімен қоса қойылуы жоспарланған, алайда ынтымақтастықтың мәні құпия күйінде қалды. Антейлдің 1925 және 1926 жылдарғы алғашқы қойылымдарында фильм болған жоқ, ол шамамен 19 минутқа созылып, Антейлдің партитурасынан екі есе қысқа болды. Шығармада музыка мен үнсіздік кезеңдері ұшақ қозғалтқыштарының шуына қарсы қойылды. Антейл бұл туындысын «Менің ең радикалды жұмысым – машиналардың ритмі, оны суретшінің білуінше әдемі түрде ұсынылған» деп сипаттады. Лежер мен Мерфидің фильмі және Антейлдің музыкасы 1935 жылы Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында бірінші рет бірге орындалды. 1926 жылғы маусымда Париждегі ресми премьераны американдық меценат демеушілік етті, ал концерт аяқталған соң үш баронесса мен герцог оны жамылғыға орап тастады. 1927 жылғы 10 сәуірде Антейл Нью-Йорктегі Карнеги залын жалға алып, өзінің шығармаларына толық арналған концерт ұйымдастырды, соның ішінде «Балет Механик» америкалық дебютін кішірейтілген нұсқада көрсетті. Ол аспанкерлер мен машиналардың әсем фондарын жасады және өзінің «Джаз симфониясын» орындау үшін афроамерикандық оркестрді шақырды. Концерт жақсы басталды, бірақ концертті ұйымдастырушы мен продюсердің айтуынша, жел машинасы іске қосылғанда «кішкентай тозақ» болды. Дауыл кезінде көрермендер бағдарламаларын және бас киімдерін қысып ұстады, ал біреу «қамысына орамал байлап, әуеде тіршілікпен машақтады, тіпті қарсылық танысты». Көрермендердің қызығушылығына қарай, сынақтан өтпеген сирена уақытында естілмеді, ақыры концерт аяқталып, көрермендер залдан шығып кеткен кезде ғана дауыс шықты. Американдық сыншылар концертке жазғырды, оны «керексіз көңіл көшіру» деп атап, «Балет Механик» туындысын «жалықтыратын, өнерден мүлдем шеттес және наив» деп бағалады, ал Антейлдің көтеріліске үміті ақталмады. «Балет Механик» сәтсіздігіне ол терең қайғырды және өмірі бойы беделін толыққанды қалпына келтіре алмады, бірақ машиналарға деген қызығушылығы Артур Хонеггер, Сергей Прокофьев және Эрик Сати сияқты басқа да көрнекті композиторлардың назарын аударды. 1954 жылы Антейл бұл шығарманың соққы аспаптары, төрт фортепиано және ұшақ қозғалтқышының жазбасымен жаңадан өңделген нұсқасын жасады. Американдық саясат, гангстерлер, ванна сахнасы және Чайлдс мейрамханасы туралы сюжеттер бар бұл жұмыс Франкфурт операсында сәтті қойылды.

Голливуд

1936 жылы Антейл Голливудқа сапар шекті, онда ол ізделіспен алынатын фильм композиторына айналды, Сесил Б. Демил және Николас Рей сияқты режиссерлер үшін 30-дан астам музыка жазды. Антейлдің жалғыз баласы, ұл Питер 1937 жылы дүниеге келді. Антейл индустрияның заманауи музыкаға жаулы екенін анықтады, оны "жабық мүмкіндік" деп шағымданып, көптеген фонограммаларды "жағымсыз нәрсе" деп сипаттады. Ол "Бродвей үстіндегі періштелер" (1940) және "Розаның көлеңкесі" (1946) сияқты жұмыстар үшін Бен Хехт сияқты тәуелсіз продюсерлерге көбірек тәуелді болды. Антейл өзінің музыкасының нашар фильмді құтқара алатынына сенімді болды. "Өзімді айтсам, мен бірнеше сәтсіз фильмді құтқарып қалдым". Ол сондай-ақ алты симфония жазды; оның кейінгі туындылары романтикалық стильде болды және Прокофьев пен Шостаковичтің, сондай-ақ джаз сияқты американдық музыканың ықпалында болды. 1948 жылы жазылған "Серенада №1", "Пианино сонатасы №4", "Тәжірибе әндері" және "Шеллиден сегіз фрагмент" сияқты туындылары "өткен жарты ғасырдың ескірген заманауи мектептерінен өзімді алып қалып, мен үшін және менің айналамдағылар үшін дамыған мелодиядан, нақты дамудан, тоналдылықтан немесе басқа да түсінікті формалардан қорқымайтын музыка жасағым келеді" деген қалауын көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ол Голливудтың нацистерге қарсы лигасына қатысып, нацистік Германияда тыйым салынған өнер туындыларын, мысалы, Кэтхе Коллвицтің туындыларын көрмеге қойды. "Бездік криминология" атты тағы бір кітабы "Әркім өзінің жеке детективі" деп аталды.

Жиіліктерді үюге арналған кең спектрлік өнертабыс

Антейлдің осы салаға деген қызығушылығы оны актриса Хеди Ламаррмен байланысқа әкелді, ол өзінің жоғарғы денесін қалай жетілдіруге болатыны туралы оның кеңесін сұрады. Ол бездік экстракттарды ұсынды, бірақ олардың әңгімесі кейін торпедалар туралы болды. Антейл мен Ламарр жиілік секіруді пайдалану идеясын жасады: бұл жағдайда басқару орталығы мен торпеда арасындағы сигналды спектрдегі 88 жиілікте қысқа импульстармен кездейсоқ түрде өзгерту үшін ойыншы пианиноның рулонын қолдану (пианино пернетақтасында 88 қара және ақ клавиша бар). Жиіліктердің тізбегі үшін арнайы код басқару кемесінде де, торпедада да бірдей сақталады. Бұл сигналды шифрлеуді қамтамасыз етті, өйткені жаудың 88 жиілікті сканерлеп, кедергі келтіруі мүмкін емес еді, себебі бұл үшін тым көп қуат қажет болар еді. Антейл жиілік секіру тізбегін ойыншы пианино механизмі арқылы басқаратын, оны ол бұрын Ballet Mécanique шығармасын ноталау үшін қолданған. 1942 жылдың 11 тамызында Антейл мен «Хэди Кислер Маркиге» (Ламаррдың сол кездегі некедегі аты) патент берілді. Бұл жиілік секірудің алғашқы нұсқасы жаңа болғанымен, көп ұзамай АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қарсылығына тап болды және қабылданбады. Бұл идея АҚШ-та 1962 жылға дейін іске асырылмады, ол патент мерзімі өткеннен кейін Кубаны блокадалау кезінде АҚШ әскери кемелері қолданды. Бұл дамудағы кешігуге байланысты, патент 1997 жылға дейін көп танылмады, сол кезде Electronic Frontier Foundation Ламаррға оның үлесі үшін кешіккен наградасын табыс етті. 1998 жылы Оттавадағы сымсыз технологияны дамытушы Wi LAN Inc. компаниясы Ламаррдан ұзақ мерзімге қолданысы тоқтатылған патенттің 49% үлесін белгісіз мөлшердегі акциялар үшін сатып алды. Ламарр мен Антейлдің жиілік секіру схемасы қазіргі кең спектрлі байланыс технологияларымен, мысалы Bluetooth, Wi-Fi желілік қосылымдарында қолданылатын COFDM және кейбір сымсыз телефондарда қолданылатын CDMA сияқты ұғымдарды бөліседі. Блэкуэлл, Мартин және Вернамның 1920 жылғы «Құпия байланыс жүйесі» (1598673) патенті Кислер мен Антейлдің патенті үшін байланыс негізін қалайды, ол осы техникаларды торпедаларды автономды басқаруда қолданды.

Кейінгі өмірі

Антейл Нью-Йорктің Манхэттен ауданында жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның мұрасы – Генри Брант, Бенджамин Лис және Рут Уайт сияқты үш талантты шәкірт. Ол Нью-Джерси штатының Трентон қаласындағы Ривервью зиратында жерленген.

Әдебиетте

"Антейл – менің досым." Миссис Маккиско Розмариге тіке қарап, қарсылықпен: "Антейл мен Джойс. Сіздер Голливудта мұндай адамдар туралы көп естімейтіндігіңізді білемін, бірақ менің күйеуім Америкада жарық көрген "Улисс" романына алғашқы сынды жазған." (Ф. Скотт Фицджеральд, "Түн жұмсақ")