Кіріспе

Католик шіркеуінің басшысы 1285 жылдан 1287 жылға дейін Папа IV Гонорий (шамамен 1210 – 3 сәуір 1287), туған аты Жакомо Савелли, 2 сәуір 1285 жылдан өліміне дейін, 1287 жылға дейін Католик шіркеуінің басшысы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Өзінің паптық билігі кезінде ол көбінесе өзінің ізашары Мартин IV-нің Францияға жақын саяси бағытын жалғастырды.

Ерте мансап

Жакомо Савелли бай және беделді Савелли отбасында Римде дүниеге келді. Оның әкесі Лука Савелли болды, ол 1266 жылы Рим сенаторы болып қайтыс болды. Оның анасы Жоанна Альдобрандески әулетінен шыққан. Ол Париж университетінде білім алды және Шалон-сюр-Марн соборында пребенда мен канонер қызметін атқарды. Кейін ол Англиядағы Норвич диоцезіндегі Бертон шіркеуінің ректоры болды, бірақ ол онда ешқашан болған емес. 1261 жылы Рим папасы Урбан IV оны Тосканадағы папалық префект және папалық армияның капитаны етіп тағайындады. Кардинал Савелли дипломатиялық мансапты таңдады. Папа Клемент IV оны және тағы үш кардиналды 1265 жылдың 28 шілдесінде Римде Анжу Карлын Сицилия королі етіп кигізуге жіберді. Папа Клемент IV қайтыс болғаннан кейін, Рим тағы үш жыл бойы бос тұрған кезде, ол 1271 жылдың 1 қыркүйегінде Витербода өткен конклавта Папа Григорий X-ті «компромисс арқылы» (техникалық процедура) сайлаған алты кардиналдың бірі болды, себебі Римдегі жағдай тым жайсыз болды. 1274 жылы ол Григорий X-ті Лион кеңесіне сүйемелдеді, онда доминикандықтар, францискандықтар, августиндықтар және кармелиттер – тек төрт жалқау орденге ғана рұқсат етілуі керек екені белгіленді. 1276 жылдың шілдесінде ол Папа Адриан V-нің Германия королі Рудольф I Габсбургпен Римде императорлық тәжді кигізу және папалық саясат қолдаған Анжу Карлымен болашақ қарым-қатынастары туралы келіссөздер жүргізу үшін Витербоға жіберген үш кардиналдың бірі болды. Келесі айда Адриан V-нің қайтысы Рудольфпен келіссөздерді нәтижесіз қалдырды. Савелли 1277 жылдың қарашасында қасиетті колледждің протодиаконы болды және осы қызметінің арқасында 1277 жылдың 26 желтоқсанында Николай III және 1281 жылдың 23 наурызында Мартин IV папаларын тәжді кигізді. Джон Джулиус Норвичтің сөзіне сүйенсек, ол дінге қабылданбас бұрын үйленген соңғы папа болды.

Папа болып сайланды

Мартин IV 1285 жылғы 28 наурызда Перуджада қайтыс болғаннан кейін, кардинал Савелли 2 сәуірде бірінші дауыс беруде бір ауыздан Папа болып сайланды және IV Гонорий есімін алды. Ол сәуір айында Перуджада болды, бірақ келіссөздер аяқталған соң Римге сапар шегіп, Авентин төбесіндегі Санта-Сабинаның жанындағы отбасылық сарайына қоныстанды. 19 мамырда кардинал Латино Малабранка Орсини оны дін қызметкері етіп тағайындады, ал 20 мамырда Троица күні Әулие Петр базиликасында епископқа және Папаға назарет етілді. IV Гонорий қарт жасқа келген және подаграмен (немесе артритпен) қатты ауырғандықтан, тұра да, жүре де алмады. Әйін рәсімін өткізгенде ол арнайы жасалған креслода отыруға мәжбүр болды, ал нанның (хост) көтерілуі кезінде оның қолы механикалық құрылғымен көтерілуі керек болды.

Сицилиялық қақтығыс

Сицилиялық мәселелер жаңа папаның дереу назарын аударуын қажет етті. Бұрын, Мартин IV тұсында, сицилиялықтар Анжу әулетінің Карл I-нің үстемдігін қабылдамай, Папаның келісімінсіз және бекітуінсіз Арагон королі Петр III-ті өздерінің патшасы етіп тағайындады. 1282 жылдың 31 наурызында болған, «Сицилиялық кешкі аспан» деп белгілі қырғын, ешқандай келісімге келуге мүмкіндік бермеді. Мартин IV Сицилияны және Петр III-ті азат етуге тыйым салды, Петр III-ті Арагон тажынан айырды және оны Франция королі Филипп III-нің кіші ұлы Карл Валуаға берді, оған Сицилияны күшпен қайтаруға көмектесті. Сицилиялықтар француз және Папа күштерінің бірлескен шабуылдарын тойтарды, сонымен қатар Анжу әулетінің мұрагері Салерноның Карлын тұтқынға алды. 1285 жылдың 6 қаңтарында Анжу әулетінің Карл I қайтыс болды, ал тұтқынға алынған ұлы Карл оның табиғи мұрагері болды. Мартин IV-ке қарағанда бейбітшілікке бейім Хонарий IV, шіркеудің Анжу әулетіне қолдау көрсетуінен бас тартпады, сондай-ақ Сицилияға қатаң шіркеу жазаларын да жойған жоқ. Ол Сицилиялықтардың Карл I Анжудың билігіндегі зұлымдыққа ұшырағанын мақұлдамады. Бұл оның 1285 жылдың 17 қыркүйегінде жарияланған конституциясында (Constitutio super ordinatione regni Siciliae) көрінеді, онда ол әділеттілік пен бейбітшілікке негізделмеген үкімет гүлдене алмайды деп мәлімдеді. Ол Сицилия халқын патшасы мен оның шенеуніктерiнен қорғауға бағытталған қырық бес жарлық шығарды. 1285 жылдың 11 қарашасында Петр III-нің қайтысы Сицилия жағдайын өзгертті, оның патшалықтары екі үлкен ұлының арасында бөлінді: Арагон тажын алған Арагонның Альфонсо III және Сицилия патшасы болған Арагонның Джеймс II. Хонарий IV екеуін де мойындамады: 1286 жылдың 11 сәуірінде ол Сицилия королі Джеймс II және 2 ақпанда Палермода оның таққа отыруына қатысқан епископтарды салтанатты түрде анафемаға ұшыратты. Король де, епископтар да анафемаға мән бермеді. Король тіпті Рим жағалауына жау әскерін жіберіп, Астура қаласын өртеп жіберді. Сицилиялықтардың тұтқынында ұстап тұрған Анжу әулетінің талапкері Салерноның Карлы, ұзақ тұтқындықтан шаршап, 1287 жылдың 27 ақпанында келісімшартқа қол қойды, онда ол Сицилия патшалығына деген құқықтарынан Арагон королі Джеймс II және оның мұрагерлеріне бас тартты. Алайда, Хонарий IV келісімшартты жарамсыз деп жариялады және болашақта осындай келісімдерге тыйым салды. Хонарий IV Сицилияға қатысты ұстанымында қатал болғанымен, Арагонның Альфонсо III-ке қатысты қарым-қатынасы да жұмсарып кетті. Англия королі Эдуард I-нің күш-жігерінің арқасында Хонарий IV және король Альфонсо III бейбітшілік келісімдерін бастады. Алайда, Папа бұл келісімдерді аяқтауға жетпеді, нәтижесінде 1302 жылы папа Бонифаций VIII тұсында арагондық және сицилиялық мәселелер бейбітшілікпен шешілді.

Рим

Рим мен Папалық мемлекеттер Хонорий IV билік құрған кезеңде ұзақ жылдардан бергі тыныштыққа ие болды. Ол папалық билігінің ең күшті және жауырыны бар қарсыласы – Монтефельтро графы Гайды жеңгеніне риза болды, ол көп жылдар бойы папалық әскерлеріне сәтті қарсылық көрсеткен еді. Папаның билігі енді Равенна, Анкона маркасы, Сполето герцогтығы, Бертиноро графтығы, Матильдия жерлері және Пентаполис, яғни Римини, Пезаро, Фано, Сенигалья және Анкона қалаларын қамтитын Папалық мемлекеттердің барлық жерінде мойындалды. IV Гонорий папалық алымдарды жинау үшін Орталық және Солтүстік Италияның ірі отбасылық банктерінің қызметін пайдаланған алғашқы папа болды. Римдіктер IV Гонорийдің сайлануына зор қуанышпен қарсы алды, себебі ол Римнің азаматы және Рим сенаторы Пандульфтің інісі еді. Мартин IV-нің понтификаты кезінде Римдегі үнемі болатын аласапырандар осы папаға Римде тұруға мүмкіндік бермеді, бірақ енді римдіктер IV Гонорийді Римді өзінің тұрақты мекені етіп алуға шақырды. Ол понтификатының алғашқы айларында Ватиканде тұрды, бірақ 1285 жылдың күзінде Авентин төбесіндегі жаңа салынған сәнді сарайына көшті.

Империя

Мартин Хогенштауфен әулетінің құлауынан кейін қауіп болмайтын Киелі Рим империясымен қарым-қатынаста Григорий X-тің салмақты саясатын ұстанды. Германияның Рудольф I Базель епископы Генрихті Римге тәжді кию үшін жіберді. IV Гонорий оны Майнц архиепискобы етіп тағайындады, тәжді кию күнін белгіледі және Рудольф I-нің ісіне көмектесу үшін Тускулум кардиналы Иоаннды Германияға жіберді. Бірақ, паптың араласуына жалпы қарсылық туды; Вюрцбургте өткен кеңес (1287 жылғы 16-18 наурыз) қарсылық білдірді, және Рудольф I елшіні жеке басынан зорлық-зомбылықтан қорғауға мәжбүр болды, осылайша оның да, Папаның да жоспарлары орындалмады.

Басқа актілер

IV Гонорийге тағы бір крест жорығының жоспарлары мұра болып келді, бірақ ол Лион кеңесі бекіткен ондықтарды жинаумен шектелді, Флоренция, Сиена және Пистоя қалаларындағы ірі банктермен өзінің өкілдері ретінде жұмыс істеу үшін келісім жасады. Екі ірі діни орден IV Гонорийден көптеген жаңа жеңілдіктер алды, олар оның Регестасында тіркелген. Ол оларды арнайы міндеттерге және епископтық лауазымдарға тағайындады және инквизицияны толығымен олардың қарауына берді. Сонымен қатар, ол кармелиттер мен августиндіктердің жеңілдіктерін бекітті және оларға жолақты киімдерін ақ киімге ауыстыруға рұқсат берді. Ол әсіресе Аквитанияның Вильгельм X құрған орденге көңіл бөлді және Александр IV және Урбан IV-тен алғандарына көптеген жеңілдіктер қосты. Ол оларға бірнеше тастап кетілген бенедиктиндік монастырларды берумен қатар, Альбанодағы Әулие Пауыл монастырын сыйлады, оны ол әлі кардинал болғанда өзі салған және мол қаржымен қамтамасыз еткен болатын. Пармалық жылнамашы Салимбен Honorius IV діни ордендерге қарсы болғанын айтты. Бұл, мүмкін, оның 1260 жылы Пармада Джерард Сегарелли бастаған, евангелиялық кедейлікті ұстанатын Апостольдік бауырластарға қарсы болғанын көрсетеді. 1286 жылдың 11 наурызында ол оларды еретиктер деп айыптаған бұйрық шығарды. Париж университетінде ол мұсылмандарды дінге қайтару және Шығыстағы схизматикалық шіркеулерді қайта біріктіру үшін жұмыс істейтіндерге осы тілдерді оқыту үшін Шығыс тілдері кафедраларын ашуды қолдады. Ол тек бір адамды – өзінің туысы, Монреаль архиепископы Джованни Боккамаццаны 1285 жылдың 22 желтоқсанында кардинал қылып тағайындады. Папа Honorius IV-тің қабірі Римдегі Санта-Мария-ин-Аракоэли шіркеуінде орналасқан.

Моңғолдармен байланыс

1285 жылы моңғол билеушісі Арғун папа Хонорий IV-ге елшілік және хат жіберді. Оның латын тіліне аудармасы Ватикан мұрағаттарында сақталған. Хатта Арғунның отбасының христиандықпен байланысы еске салынады және мұсылман елдерін бірлесіп басып алу ұсынылады:

"Мұсылман елдері, яғни Сирия мен Египет, біз бен сіздің араңызда орналасқандықтан, біз оларды қоршап, ("estrengebimus") құрытамыз. Египетке әскер жіберуіңізді сұрап, біздің елшілерімізді жібереміз. Біз бір жағынан, сіз екінші жағынан, жақсы жауынгерлермен бірге оны басып алайық. Бұл оқиғаны қашан іске асыруға болатынын сенімді елшілер арқылы бізге хабарлаңыз. Раббының, Папаның және Ұлы Ханның көмегімен сарациндерді қуамыз." – 1285 жылғы Арғунның IV Гонорийге жазған хатынан үзінді, Ватикан мұрағаттары.

IV Гонорий бұл шабуылға қарсы әрекет етуге шамасы келмеді және бұл жоспарды іске асыру үшін қажетті әскери күшті жинау мүмкін болмады.