Пьедрас-Неграс: ежелгі майя қаласы, Гватемала. Археологиялық орталық, сауда жолдарындағы маңызды нүкте. Тарихы, мәдениеті мен қазба жұмыстары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Майя археологиялық ескертікіші, Петен департаменті, Гватемала.
Mayan archaeological site in Petén Department, Guatemala
Пьедрас-Неграс – Гватемаланың солтүстік-батысындағы Петен департаментінде, Усумасинта өзенінің солтүстік жағасында орналасқан Колумбқа дейінгі Майя өркениетінің қираған қаласы. Пьедрас-Неграс – Усумасинтаның ежелгі Майя қалалық орталықтарының ең қуаттыларының бірі. Пьедрас-Неграстағы қоныстану соңғы классикалық кезеңнен бастап белгілі, ол жердегі бірнеше стелалар мен құрбандық тақтарынан табылған эпиграфикалық мәліметтерге негізделген. Бұл жерде үлкен және қазір құрғап қалған шұңқыр туралы айтылады. Бұл оның Табасконың су тасқынына ұшыраған жазығына қарайтын сауда жолдарындағы маңызды орынға орналасқандығына сілтеме болуы мүмкін. Пьедрас-Неграстың халқының екінші өрлеуі 8 ғасырдың екінші жартысында, соңғы классикалық кезеңде болды, сол кезде негізгі елді мекеннің халқы шамамен 2600 адамға жететін болды деп есептеледі. Сонымен қатар, Пьедрас-Неграс аймақтағы ең ірі саяси бірлік болды, оның жалпы халқы шамамен 50 000 адамды құрады. Пьедрас-Неграс ерте және соңғы классикалық кезеңдердің көп бөлігінде тәуелсіз қала-мемлекет болды, бірақ ол кейде аймақтың басқа мемлекеттерімен одақтасып, кейде оларға салық төлеген болуы мүмкін. Ол Усумасинта өзенінен 40 шақырым жоғары орналасқан, қазіргі Чиапас штатындағы Яксиланмен одақтас болды. Археологиялық зерттеулер көрсеткендей, бұл жер б.з. дейінгі 7 ғасырдың ортасынан бастап 850 жылға дейін қоныстанған. Оның ең әсерлі мүсін және сәулет кезеңдері шамамен 608 жылдан 810 жылға дейін болды, бірақ Пьедрас-Неграс б.з. 400 жылдан бері маңызды қала болғандығын көрсететін деректер де бар. Пьедрас-Неграстың 12-ші панелінде үш көршілес билеушілер К билеушісінің тұтқындары ретінде бейнеленген. Тұтқындардың бірі Яксиланның тоғызыншы патшасы Джой Б'алам (сонымен қатар Түйін Көзді Ягуар I деп те белгілі) болуы мүмкін, ол панель жасалғаннан кейін билік етуді жалғастырды. Бағынышты билеушілер көбінесе өздерінің патшалықтарын жалғастыра отырып, тұтқын ретінде бейнеленгендіктен, бұл панель Пьедрас-Неграс шамамен 9.4.0.0.0 (514 жыл) ортаңғы Усумасинта су алабында билігін орнатқан болуы мүмкін екенін көрсетеді. Пьедрас-Неграстың соңғы классикалық кезеңіндегі мүсін өнерінің шеберлігі ерекше жоғары бағаланады. Бұл жерде екі доп алаңы және бірнеше алаңдар бар; күмбезді сарайлар мен ғибадатхана пирамидалары сақталған, оның ішінде кіреберісі сайттағы көптеген үңгірлердің бірімен байланысты. Өзен жағалауында аспанға қараған Йокибтің эмблемасы ойылған үлкен тас бар. Пьедрас-Неграстағы ескерткіштердің ерекшелігі – «суретшілердің қолтаңбалары» деп аталатын белгілердің жиі кездесуі. Жеке суретшілер стелаларда және басқа да рельефтерде қайталап келетін глифтерді қолдану арқылы анықталды. Пьедрас-Неграстың 7-ші билеушісі (781-808 ж.ж. билік еткен) Яксиланның К'инич Татбу IV Черепағымен жеңіліске ұшырады. Бұл оқиға Яксиланның 10-шы қабырғасында жазылған. Пьедрас-Неграс осы оқиғадан кейін бірнеше жылдың ішінде тасталып қалған болуы мүмкін. Бұл жерді тастап кетуге дейін кейбір ескерткіштер қасақана зақымдалды, соның ішінде билеушілердің бейнелері мен глифтері бұзылды, ал басқалары зақымдалмаған күйде қалды, бұл Майя жазуын білетін адамдардың көтерілісі немесе жаулап алуын көрсетеді.
Piedras Negras is the modern name for a ruined city of the pre Columbian Maya civilization located on the north bank of the Usumacinta River in the Petén department of northwestern Guatemala. Piedras Negras is one of the most powerful of the Usumacinta ancient Maya urban centers. Occupation at Piedras Negras is known from the Late Preclassic period onward, based on dates retrieved from epigraphic information found on multiple stelae and altars at the site. considered a possible reference to a large and now dry sinkhole nearby. It may also be a reference to its location as a prominent intermediary along the trade routes leading to the Tabasco floodplain. The second population peak of Piedras Negras happened in the Late Classic period, around the second half of the 8th century, during which the maximum population of the principal settlement is estimated to have been around 2,600. At the same time, Piedras Negras was also the largest polity in this region with a total population estimated to be around 50,000. Piedras Negras was an independent city state for most of the Early and Late Classic periods, although it was sometimes in alliance with other states of the region and may have paid tribute to others at times. It had an alliance with Yaxchilan, in what is now Chiapas, Mexico, some 40 km up the Usumacinta River. Ceramics show the site was occupied from the mid 7th century BC to 850 AD. Its most impressive period of sculpture and architecture dated from about 608 through 810, although there is some evidence that Piedras Negras was already a city of some importance since 400 AD. Panel 12 of Piedras Negras shows three neighboring rulers as captives of Ruler C. One of the captives might be the ninth king of Yaxchilan, Joy B'alam (also known as Knot Eye Jaguar I), who continued to reign after the panel was made. As subservient rulers were often depicted as bound captives even while continuing to rule their own kingdoms, the panel suggests that Piedras Negras may have established its authority over the middle Usumacinta drainage in about 9.4.0.0.0 (514 AD). The artistry of the sculpture of the Late Classic period of Piedras Negras is considered particularly fine. The site has two ball courts and several plazas; there are vaulted palaces and temple pyramids, including one that is connected to one of the many caves in the site. Along the banks of the river is a large boulder with the emblem glyph of Yo’ki’b carved on it, facing skyward. A unique feature of the monuments at Piedras Negras is the frequent occurrence of the so called "artists' signatures". Individual artists have been identified by the use of recurring glyphs on stelae and other reliefs. Ruler 7 (reigned 781 808?) of Piedras Negras was captured by K'inich Tatbu Skull IV of Yaxchilan. This event was recorded on the lintel 10 of Yaxchilan. Piedras Negras might have been abandoned within several years after this event. Before the site was abandoned, some monuments were deliberately damaged, including images and glyphs of rulers defaced, while other were left intact, suggesting a revolt or conquest by people literate in Maya writing.
Кейінгі классикалық дәуірдің / ерте классикалық дәуірдің билеушілері
Кейінгі классикалық / ерте классикалық билеушілер туралы салыстырмалы түрде аз мәлім, бірақ Батыс топ алаңындағы қазба жұмыстары ерте классикалық кезеңге жататын тас қалауды тапты, ал 1-ші құрбандық тақтасы 297 жылы А билеушіге арналған. Кан Ахк I: 297 жыл ?, индукция Ұзақ санау күні: 8.13.0.0.0 Ежелгі майя есімі белгісіз, бірақ кейбір ғалымдар оның аты Ях Ахк 1 болған деп санайды.
Relatively little is known of the Late Preclassic/Early Classic rulers, but excavations of the West Group Plaza found masonry dating to the Early Classic, and altar 1 is dedicated to Ruler A, dating to AD 297. K'an Ahk I: AD 297 ?, induction Long Count Date: 8.13.0.0.0 Ancient Maya name unknown, but some scholars believe his name to be Yah Ahk 1
C билеушісі: 514–53 жылдары, индукция Ұзақ санау күні: 9.4.0.0.0. 930 жылдан кейін қоныс жалғасқан-жалғаспағанын толық анықтау мүмкін емес, себебі 930 жылдан кейінгі қонысқа қатысты археологиялық дәлелдер әлі табылмаған.
Ruler C: 514–53, induction Long Count Date: 9.4.0.0.0. It is not possible to fully ascertain whether limited occupation continued as no archaeological evidence has yet been unearthed for occupation continuing after AD 930.
Глифтер
Пьедрас-Неграстан қазылып алынған көптеген стелаларды пайдаланып, Татьяна Проскуриакова майя иероглифтері туралы қазіргі түсінікке революция жасады. Проскуриакова стелалардағы бір ойыста бейнеленген адам және олардағы глифтік мәтіндердің, шын мәнінде, билеушінің өміріндегі маңызды оқиғаларды – мысалы, туған күні мен таққа отыруын – баяндайтын ұзақ мерзімді есеп екенін анықтады. Проскуриакованың майя эпиграфиясына қосқан үлесі ежелгі майяларды бейбітшілік пен космологиямен айналысқан халықтан саяси және әлеуметтік тарихты белсенді түрде жазып, сақтайтын халық ретінде тануға мүмкіндік берді.
Using the abundant number of stelae recovered from Piedras Negras, Tatiana Proskouriakoff revolutionized current understanding of Maya hieroglyphs. Proskouriakoff realized that stelae which depicted a person within a niche and the glyphic texts on them were in fact the long count recounting important events in the life of a ruler, such as their date of birth and accession to the throne. Proskouriakoff's contribution to Mayan epigraphy changed the idea of the ancient Maya from a people of peace and cosmology to a people actively participating and recording political and social histories.
Сайттың қазіргі тарихы
Бұл жерді алғаш рет 19 ғасырдың соңында Теоберто Малер зерттеп, картаға түсіріп, ескерткіштерін фотоға түсірді. 1931 жылдан 1939 жылға дейін Пьедрас-Неграстағы археологиялық жобаны Пенсильвания университеті Дж. Алден Мейсон мен Линтон Саттертвейттің жетекшілігімен жүргізді. 1997 жылдан 2000 жылға дейін мұнда Бригам Янг университетінің Стивен Хьюстон және Гватемаланың Валле де Университетінің Гектор Эскобедосы, Гватемаланың Антропология және тарих институтының (IDAEH) рұқсатымен қосымша археологиялық жұмыстар жүргізді. Мая мәдениетін зерттеуші Татьяна Проскуриакова осы орындағы ескерткіштерді зерттеу арқылы мая әулеттерінің есімдері мен даталарын бірінші болып анықтады, бұл мая жазуын түсіндірудегі маңызды қадам болды. Проскуриакова 1985 жылы қайтыс болғаннан кейін F тобында жерленді. 2002 жылы Дүниежүзілік ескерткіштер қоры Пьедрас-Неграсты сақтауға 100 000 АҚШ доллары бөлді. Қазіргі таңда ол Гватемаланың Сьерра-дель-Лакандон ұлттық паркінің құрамына кіреді.
The site was first explored, mapped, and its monuments photographed by Teoberto Maler at the end of the 19th century. An archeological project at Piedras Negras was conducted by the University of Pennsylvania from 1931 to 1939 under the direction of J. Alden Mason and Linton Satterthwaite. Further archaeological work here was conducted from 1997 to 2000, directed by Stephen Houston of Brigham Young University and Hector Escobedo of the Universidad del Valle de Guatemala, with permission from the Instituto de Antropología e Historia de Guatemala (IDAEH). Mayanist Tatiana Proskouriakoff was the first to decipher the names and dates of a Maya dynasty from her work with the monuments at this site, a breakthrough in the decipherment of the Maya Script. Prouskourikoff was buried here in Group F after her death in 1985. In 2002 the World Monuments Fund earmarked 100,000 United States dollars for the conservation of Piedras Negras. It is today part of Guatemala's Sierra del Lacandón national park.