Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Намибияның этникалық тобы
Ethnic group of Namibia
Киім және шашты сән
Химба ерлер де, әйелдер де Каоколандтағы өмір сүру ортасына және олардың аймағының ыстық, жартылай шөлейтті климатына лайықты дәстүрлі киім киюге үйренген. Көп жағдайда бұл бұзау терісінен немесе қой терісінен жасалған, немесе көбінесе заманауи матадан тігілген юбка тәрізді киімдер, және кейде аяқ киім ретінде сандалдар. Әйелдер сандалын сиыр терісінен, ал ерлер сандалын ескі автошинадан жасайды. Бала туған әйелдер дәстүрлі киімдеріне кішкентай теріден жасалған сөмке іледі. Химба халқы, әсіресе әйелдер, отжизе пастасымен – майлы май мен қызыл тозаңнан жасалған косметикалық қоспамен денелерін жабуымен әйгілі. Отжизе судың тапшылығына байланысты теріні ұзақ уақыт бойы тазартады және Каоколандтың ыстық, құрғақ климатынан, сондай-ақ жәндіктердің шағуынан қорғайды. Ол химба халқының терісіне және шаштарына ерекше текстура, стиль, ал қызыл немесе сары түс береді, және көбінесе омузумба бұтасының хош иісті шайырымен хоштандырылады. Жесір еркектер бас киімін немесе бас жамылғысын шешіп, тоқылмаған шаштарын көрсетеді. ОваХимба халқы судың тапшылығына байланысты шаштарын тазарту үшін ағаш күлін де пайдаланады.
Both the Himba men and women are accustomed to wearing traditional clothing that befits their living environment in the Kaokoland and the hot semi arid climate of their area. In most occurrences this consists simply of skirt like clothing made from calfskins and sheep skin or, increasingly, from more modern textiles, and occasionally sandals for footwear. Women's sandals are made from cows' skin while men's are made from old car tires. Women who have given birth wear a small backpack of skin attached to their traditional outfit. Himba people, especially women, are famous for covering themselves with otjize paste, a cosmetic mixture of butterfat and ochre pigment. Otjize cleanses the skin over long periods due to water scarcity and protects from the hot and dry climate of the Kaokoland, as well as from insect bites. It gives Himba people's skin and hair plaits a distinctive texture, style, and orange or red tinge, and is often perfumed with the aromatic resin of the omuzumba shrub. Widowed men will remove their cap or head wrap and expose un braided hair. The OvaHimba are also accustomed to use wood ash for hair cleansing due to water scarcity.
Әдеттегі іс-әрекеттер
ОваХимбалар көп әйел алады, орташа Химба еркегі бір уақытта екі әйелге күйеу болады. Олар ертерек жасалған некелерді де қабылдайды. Жас Химба қыздары әкелері таңдаған еркектерге үйлендіріледі. Бұл жасөспірімдік шаққа жеткен кезден басталады.
The OvaHimba are polygamous, with the average Himba man being husband to two wives at the same time. They also practice early arranged marriages. Young Himba girls are married to male partners chosen by their fathers. This happens from the onset of puberty,
2020 жылы Ангола шекарасына жақын жартылай көшпелі топты зерттеуде генетикалық тест жүргізілді. Оның нәтижесінде барлық балалардың 48%-ы некеден тыс әкеден туған, ал 70%-дан астам жұптардың кем дегенде бір баласы басқа әкеден болған. Сонымен қатар, ата-аналардың екеуі де 72 және 73 пайыздық дәлдікпен қай баланың әкесі некеден тыс екенін анықтай алды. Химба халқында ер балаларды жасөспірімдікке дейін сүндеттеу рәсімі бар. Үйленгеннен кейін Химба ұлы ер адам деп есептеледі. Химба қызы бала туғанға дейін толыққанды әйел деп саналмайды. ОваХимба арасындағы некелер олардың экономикасының негізі болып табылатын малмен байланысты. Бұл мәмілелерде қалыңмал төленеді, ол күйеу жігіттің отбасы мен қалыңдықтың әкесі арасында келісіледі, бұл отбасылардың экономикалық жағдайына байланысты. Қалыңдықтың отбасы қалыңмалға келісуі үшін, малдың сапасы жоғары болуы керек. Әдетте, бір бұқа ұсынылады, бірақ күйеу жігіттің әкесі бай болса және одан да көп мал бере алатын болса, одан да көп мал ұсынылады.
Genetic testing was used in a 2020 study of a semi nomadic group near the Angolan border. It showed that 48% of all children were conceived by a father outside of the marriage; and that more than 70% of the couples had at least one child from an extra pair father. Furthermore, parents of both sexes could, with a reliability of 72 and 73% percent, tell which ones of their children were fathered by a man outside of the marriage. Among the Himba people, it is customary as a rite of passage to circumcise boys before puberty. Upon marriage, a Himba boy is considered a man. A Himba girl is not considered a fully fledged woman until she bears a child. Marriage among the OvaHimba involves transactions of cattle, which are the source of their economy. Bridewealth is involved in these transactions; this can be negotiable between the groom's family and the bride's father, depending on the relative poverty of the families involved. In order for the bride's family to accept the bridewealth, the cattle must appear of high quality. It is standard practice to offer an ox, but more cattle will be offered if the groom's father is wealthy and is capable of offering more.
Қоғамдық қатысу
ОваХимбаның көпшілігі қашарлы ауылдық жерде және өз үйлерінде ерекше мәдени өмір салтын сақтайды дегенмен, олар әлеуметтік жағынан белсенді және барлығы да жергілікті қалалық мәдениеттердің әсерінен тыс тұрмайды. ОваХимба өз елдерінің басқа этностық топтарымен қатар өмір сүріп, олармен байланыс жасайды, сондай-ақ қала тұрғындарының әлеуметтік тенденцияларын қабылдайды. Бұл, әсіресе Кунене облысының Опуво қаласына жақын тұратындар үшін айқын байқалады, олар күнделікті тұтыну тауарларын, азық-түлік және денсаулық сақтау қызметтерін алу үшін жергілікті супермаркеттерге жиі барады.
Despite the fact that a majority of OvaHimba live a distinct cultural lifestyle in their remote rural environment and homesteads, they are socially dynamic, and not all are isolated from the trends of local urban cultures. The OvaHimba coexist and interact with members of their country's other ethnic groups and the social trends of urban townsfolk. This is especially true of those in proximity to the Kunene Region capital of Opuwo, who travel frequently to shop at the local town supermarkets for the convenience of commercial consumer products, market food produce and to acquire health care.
Тұқымдық құрылым
Олар өмір сүретін аймақтағы қатал шөлді климат және сыртқы ықпалдардан оқшауланғандықтан, оваХимба халқы дәстүрлі өмір салтын сақтап, көбін қорғап келеді. Олардың мүшелері екі жақты тектілікке негізделген тайпалық құрылымда өмір сүреді, бұл оларға жер бетіндегі ең қиын ортаның бірінде тіршілік етуге көмектеседі. Екі жақты тектілік бойынша, әр тайпа мүшесі екі руға жатады: біреуі әкесі арқылы (патриклан деп аталады), екіншісі анасы арқылы (матриклан деп аталады). Химба руларын рудың ең үлкен ер адамы басқарады. Ұлдар әкесінің руымен бірге тұрады, ал қыздар үйленген кезде күйеуінің руына көшеді. Дегенмен, мүлік мұрасы патриклан бойынша емес, матрикланмен анықталады, яғни ұл әкесінің малын емес, анасының інісінің малын мұраға алады. Мүлікті мұраға алумен қатар, тайпалық құрылымда моральдық міндеттер де маңызды. Адам қайтыс болғанда, оваХимба халқы артында қалған жетімдер мен жесірлерге көрсетілген қамқорлықты бағалайды. Су көздері мен жайылымдарға қол жеткізу оваХимба мұрагерлік құрылымының тағы бір бөлігі болып табылады. Екі жақты тектілік тек Батыс Африка, Үндістан, Австралия, Меланезия және Полинезиядағы бірнеше топтарда ғана кездеседі, ал антропологтар бұл жүйені экстремалды ортада өмір сүретін топтар үшін тиімді деп санайды, себебі ол адамдарға кең аумаққа тараған екі туыс топқа сүйенуге мүмкіндік береді.
Because of the harsh desert climate in the region where they live and their seclusion from outside influences, the OvaHimba have managed to maintain and preserve much of their traditional lifestyle. Members live under a tribal structure based on bilateral descent that helps them live in one of the most extreme environments on earth. Under bilateral descent, every tribe member belongs to two clans: one through the father (a patriclan, called ) and another through the mother (a matriclan, called ). Himba clans are led by the eldest male in the clan. Sons live with their father's clan, and when daughters marry, they go to live with the clan of their husband. However, inheritance of wealth does not follow the patriclan but is determined by the matriclan, that is, a son does not inherit his father's cattle but his maternal uncle's instead. Along with the inheritance of wealth, moral obligations are also important within the tribal structure. When a person dies, the OvaHimba evaluate the care of those who are left behind, such as orphans and widows. Access to water points and pastures is another part of the OvaHimba inheritance structure. Bilateral descent is found among only a few groups in West Africa, India, Australia, Melanesia and Polynesia, and anthropologists consider the system advantageous for groups that live in extreme environments because it allows individuals to rely on two sets of kin dispersed over a wide area.
Тарих
ОваХимба тарихы апаттарға толы, соның ішінде қатты құрғақшылықтар мен партизандық соғыстар, әсіресе Намибияның тәуелсіздік соғысы кезінде және көршілес Анголадағы азаматтық соғыстың салдарынан. 1980-жылдары қолайсыз климаттық жағдайлар мен саяси қақтығыстардың күшеюіне байланысты OvaHimba өмір салтының аяқталу қаупі туды. Қатты құрғақшылықтан олардың малдарының 90% қырылды, көптегендер малдарынан бас тартып, Опуво қаласында босқындарға айналды. Олар халықаралық гуманитарлық көмек есебінен шалаптарда тұрды немесе мал шығындары мен кең таралған ашаршылықпен күресу үшін Koevoet жарымәскери жасақтарына қосылды. 2011 жылы Намибия Байнс тауларында Орокаве су тоғанын салу жоспарын жариялады. OvaHimba 2012 жылдың ақпанында Біріккен Ұлттар Ұйымына, Африка Одағына және Намибия Үкіметіне гидроэлектр станциясын салуға қарсы наразылық декларациясын ұсынды. 2012 жылдың ақпанында дәстүрлі химба басшылары Африка Одағына және Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі Жоғары комиссариатына екі бөлек декларация жариялады. Біріншісі «Овахимба, Оватва, Оватжимба және Овазембаның Байнс тауларындағы Орокаве су тоғанына қарсы декларациясы» деп аталады және Кунене өзеніне жақын тұратын аймақтық химба басшылары мен қауымдастықтарының наразылықтарын көрсетеді. Екіншісі «Намибиядағы Каоколанның дәстүрлі химба басшыларының декларациясы» деп аталады және Намибия үкіметінің (НҮ) жасаған азаматтық, мәдени, экономикалық, экологиялық, әлеуметтік және саяси құқықтарды бұзуын тізімдейді. 2012 жылдың қыркүйегінде Біріккен Ұлттар Ұйымының Түпкі халықтардың құқықтары жөніндегі арнайы баяндамашысы OvaHimba-ға барып, олардың дәстүрлі билігінің мойындалмағаны және олардың азсыңқы қауымдастықтардың атынан шешім қабылдайтын көршілес үстем тайпалардың басшылығына бағынғаны туралы алаңдаушылықтарын тыңдады. Оның пікірінше, Намибия заңнамасына сәйкес дәстүрлі басшыларды мойындамау, азсыңқы тайпалардың жерлерін мойындамаумен байланысты. 2012 жылдың 23 қарашасында Омухонга және Эпупа аймақтарынан келген жүздеген OvaHimba және Zemba Окангуатиде Намибияның Кунене өзенінде Байнс тауларында су тоғанын салу жоспарына, олардың дәстүрлі жерлеріндегі кен өндірудің ұлғаюына және оларға қарсы адам құқықтарын бұзуға қарсы наразылық білдірді. 2013 жылдың 25 наурызында 1000-нан астам химба халқы Намибияда оларға қарсы жасалған адам құқықтарын бұзуға қарсы Опувода тағы да наразылық акциясына шықты. Олар өздерінің дәстүрлі басшыларын үкіметтің «Дәстүрлі билік» ретінде мойындамауына, Намибияның OvaHimba-мен кеңеспей Кунене өзенінің бойындағы Байнс тауларында Орокаве су тоғанын салу жоспарына, мәдени тұрғыдан сәйкес келмейтін білім беруге, олардың дәстүрлі жерлерінің бір бөлігін заңсыз қоршауға және ғасырлар бойы тұрып келген аумаққа меншік құқығының жоқтығына наразылық білдірді. Олар сондай-ақ 2002 жылғы Жер реформасы заңының күшіне енуіне қарсылық білдірді. 2013 жылдың 14 қазанында Химба басшысы Капика Эпупа аймағы және Германияның RTL телеарнасында көрсетілген «Жабайы қыздар» реалити-шоуында Химба халқын, жеке тұлғаларды және ауыл тұрғындарын теріс бейнелегені үшін айыптады және мәдениетін мен өмір салтын қорлап көрсететін эпизодтарды тоқтатуды талап етті. 2014 жылдың наурыз айында Ангола мен Намибиядан келген OvaHimba су тоғанын салу жоспарына және үкіметтің аймақтық химба басшыларын пара беру әрекетіне қарсы наразылық білдіру үшін тағы да шеруге шықты. Эпупадан келген Химба қауымдастығының хатында бұрынғы басшылардың қолтаңбалары пара алмасу нәтижесінде алынғандықтан жарамсыз екені, олар су тоғанына қарсы екені түсіндірілді.
The OvaHimba history is fraught with disasters, including severe droughts and guerrilla warfare, especially during Namibia's war of independence and as a result of the civil war in neighboring Angola. In the 1980s it appeared the OvaHimba way of life was coming to a close due to a climax in adverse climatic conditions and political conflicts. A severe drought killed 90% of their livestock, and many gave up their herds and became refugees in the town of Opuwo living in slums on international humanitarian aid, or joined Koevoet paramilitary units to cope with the livestock losses and widespread famine. In 2011, when Namibia announced its new plan to build a dam in Orokawe, in the Baynes Mountains. The OvaHimba submitted in February 2012 their protest declaration against the hydroelectric dam to the United Nations, the African Union and to the Government of Namibia. In February 2012, traditional Himba chiefs issued two separate declarations to the African Union and to the OHCHR of the United Nations. The first, titled "Declaration of the most affected Ovahimba, Ovatwa, Ovatjimba and Ovazemba against the Orokawe Dam in the Baynes Mountains" outlines the objections from regional Himba chiefs and communities that reside near the Kunene River. The second, titled "Declaration by the traditional Himba leaders of Kaokoland in Namibia" lists violations of civil, cultural, economic, environmental, social and political rights perpetrated by the government of Namibia (GoN). In September 2012, the United Nations special rapporteur on the Rights of Indigenous Peoples visited the OvaHimba and heard their concerns that they do not have recognized traditional authorities and that they are placed under the jurisdictions of chiefs of neighboring dominant tribes, who make decisions on behalf of the minority communities. In his view, the lack of recognition of traditional chiefs, in accordance with Namibian law, relates to a lack of recognition of the minority indigenous tribes' communal lands. On November 23, 2012, hundreds of OvaHimba and Zemba from Omuhonga and Epupa region protested in Okanguati against Namibia's plans to construct a dam in the Kunene River in the Baynes Mountains, against increasing mining operations on their traditional land and human rights violations against them. On March 25, 2013, over 1,000 Himba people marched in protest again, this time in Opuwo, against the ongoing human rights violations that they endure in Namibia. They expressed their frustration over the lack of recognition of their traditional chiefs as "Traditional Authorities" by the government; Namibia's plans to build the Orokawe dam in the Baynes Mountains at the Kunene River without consulting with the OvaHimba, who do not consent to the construction plans; culturally inappropriate education; the illegal fencing of parts of their traditional land; and their lack of property rights to the territory that they have lived upon for centuries. They also protested against the implementation of the Communal Land Reform Act of 2002. On October 14, 2013, Himba chief Kapika, on behalf of his region Epupa and the community which was featured in German RTL reality TV show Wild Girls condemned the misuse of Himba people, individuals and villagers in the show, and demanded the halt of broadcasting any further episodes as they would mock the culture and way of being of the Himba people. In March 2014, OvaHimba from both countries, Angola and Namibia, marched again in protest against the dam's construction plans and against the government attempt to bribe their regional Himba chief. In the signed letter of the Himba community from Epupa, the region that would be directly affected by the dam, the traditional leaders explain that any consent form signed by a former chief as a result of bribery was not valid, as they remain opposed to the dam.
Түсті қабылдау және көру
Бірнеше зерттеушілер оваХимбаның түстерді қабылдауын зерттеді. ОваХимбалар төрт түс атауын қолданады: зузу – көк, қызыл, жасыл және күлгін түстердің қою тонбасын білдіреді; вапа – ақ және сары түстердің кейбір тонбасын; буру – жасыл және көк түстердің кейбір тонбасын; ал дамбу – жасыл, қызыл және қоңыр түстердің басқа тонбасын білдіреді. Көптеген дәстүрлі қоғамдар сияқты, Химбаның да өте қалыпты көру қабілеті бар, бұл олардың мал өсіруімен және әрбір сиырдың белгілерін анықтау қажеттігімен байланысты деп саналады.
Several researchers have studied the OvaHimba perception of colors. The OvaHimba use four color names: zuzu stands for dark shades of blue, red, green and purple; vapa is white and some shades of yellow; buru is some shades of green and blue; and dambu is some other shades of green, red and brown. Like many traditional societies, the Himba have exceptionally sharp vision, believed to come from their cattle rearing and need to identify each cow's markings.