Кіріспе

Католик шіркеуінің басшысы 649-655 жылдар аралығында, Мартин I папа (Мартин I, Πάπας Μαρτῖνος; 590-600 жылдар аралығында – 16 қыркүйек 655), сондай-ақ Мартин Исповедник ретінде белгілі, 21 шілде 649 жылдан 16 қыркүйек 655 жылы қайтыс болғанға дейін Рим епископы болды. Ол Папа Теодор I-нің Константинопольдегі елшісі қызметін атқарды және оның орнына папа ретінде сайланды. Константинополь папалық билікті бақылаған кезде императорлық бұйрық күтпестен сайланған жалғыз папа болды. Монотелитизмге қарсы күшті ұстанымы үшін Мартин I папа император Констанц II тарапынан тұтқындалып, Константинопольге жеткізіліп, соңында Херсонға жер аударылды. Ол католик шіркеуі мен шығыс православие шіркеуі екеуі де қасиетті санайды. Ол шейіт ретінде танылған соңғы папа.

Ерте өмір және мансап

Мартин Умбриядағы Тоди қаласының жанында, қазір оның есімімен аталатын жерде – Пиан ди Сан-Мартинода дүниеге келді. Мартиннің өмірбаясын жазған Теодордың айтуынша, Мартин ақсүйек тегінен шыққан, зор интеллектуалдық қабілеттерімен көзге түскен және кедейлерге зор қайырымдылық жасаған. Пиацца Мартиннің Әулие Базилий орденіне жататынын мәлімдейді. 641 жылға қарай ол аббат болды, ал Папа Иоанн IV оны Далмация мен Истрияға көп ақшамен жіберіп, аймақ тұрғындарының қиын жағдайын жеңілдетуге және славян шапқыншылығы кезінде тұтқынға алынғандарды босатуға тапсырды. Бұзылған шіркеулерді қайта жаңарту мүмкін болмағандықтан, Далмацияның ең маңызды қасиеттілерінің бір бөлігі Римге әкелінді. Өзі Далмациялық болған Иоанн, содан кейін Латеран баптистериясында Әулие Венантий шіркеуін салып, оларды құрметтеуге бұйырды. Макки жоғарыда аталған мақаласында айтқандай, Әулие Венантий шіркеуі – мартирийдің маңызды ерте мысалы: алыс жерден әкелінген қасиетті реликвияларды құрметтеу үшін арнайы салынған киелі орын. Шейіттерге табыну бойынша, мұндай құрылыстар ғибадаттың ең биік деңгейін білдіретін. Олар көбінесе қажырлы саяхаттарға айналатын. Мартин Теодор I (642–649) билік еткен жылдардың басынан бастап Константинопольде апокрисиарий немесе легат ("нунций") қызметін атқарды. Ол оны империяның шығыс бөлігінің орталығы – Константинопольге елші ретінде жіберді. Рим папасының орналасқан жері болғанымен, Рим экономикалық, әскери және саяси тұрғыдан Константинопольден кейін екінші орынға түсті. Дегенмен, империяның шығыс жартысы арабтардың кеңеюінен, 637 жылы Иерусалимнің жаулануынан және христиандарды (империяның басты діні) екіге бөлген теологиялық даулардан зардап шекті. Теодордың паптығының көп бөлігінде Латеран патриархаты мен Византия сарайы арасындағы дипломатиялық байланыстарды басқарған Мартиннің жоғары беделіне куәлік етеді. Папа қайтыс болғаннан кейін (13 мамыр 649) ол диякон ретінде папалық таққа сайланды.

Папалық (649 653)

Мартин I папа болып сайланған кезде бұрынғы Рим империясының астанасы Константинополь қаласы еді. Ол шығыс аймақтарында орналасқан, онда ең беделді шіркеу басшысы Константинопольдің Экуменикалық Патриархы болды, ол сонымен қатар христиан әлемінің ең қасиетті нысандарының, мысалы, тікенді тәж бен Шын айқыш ағашының сақшысы еді. Константинопольде кең таралған ілімді басқа жерлердегі іліммен үйлестіру және католик шіркеуінде пайда болған дау-жанжалдарды тездетіп шешу үшін Мартин бастапқыда-ақ шешімділігімен көзге түсті. Пьеро Баргеллинидің сөзіне сүйенсек, ол Византия императоры Констанс II-нің сайлауына келісімін сұрамаған, күтпеген де. Бұл мәнді баса көрсету үшін, оның сайлауы батыстың барлық епископтары шақырылатын дәстүрлі императорлық бекітусіз жүзеге асты. Кеңес Римдегі Әулие Иоанн Латеран базиликасында өтті. Оған 105 епископ қатысты (көбінесе Италия, Сицилия және Сардиниядан, сондай-ақ Африкадан және басқа да аймақтардан келгендер). 649 жылдың 5-31 қазаны аралығында өткен бес сессияда немесе хаттамаларда жиырма канон қабылданды, Кеңес монотелизмді, оның авторларын және монотелизмнің таралуына, сондай-ақ католик шіркеуіндегі жарылыстарға себеп болған жазбаларды айыптады. Бұл айыптама соңғы императордың «Типосын» ғана емес, сонымен қатар «Эктезисті» (Император Гераклийтің қолдауымен Константинополь Патриархы Сергий I-нің сенімін баяндаған) қамтыды. Діни мәселелерге императорлық араласу мүлдем қабылданбады. Монотелиттік жазбалардың барлығы айыпталуы Византия сарайының наразылығын тудырды. Мартин Латеран кеңесінің қаулыларын бірден энциклопедияда жариялады. Констанс Италиядағы экзархына папаны тұтқындауға және оны тұтқын ретінде Константинопольге жіберуге бұйрық берді. Констанс Мартинды Рашид халифатының мұсылмандарымен рұқсатсыз байланыс жасады және ынтымақтастық етті деп айыптады, бірақ ол ашуланған императорлық билікті бұл айыптамалардан бас тартуға көндіре алмады. Тұтқындау бұйрығы үш жылдан астам уақыт орындалмады. 653 жылдың 17 маусымында Мартин Максим Исповедникпен бірге Латеранда тұтқындалды. Ол Римнен дереу шығарылып, алдымен Грекияның Наксос аралдарына, содан кейін Константинопольге жеткізілді, онда 653 жылдың 17 қыркүйегінде келді. Константинополь Патриархы Павел II-нің өтініштері арқасында Мартин өлім жазасынан құтылды, өйткені ол өзі ауыр сырқатқа шалдыққан еді. Мартин өзінің өмірінде жаңа папа сайланбауын үміттенеді, бірақ Византия императорлық үкіметі римдіктерді ізбасар табуға мәжбүр етті. Евгений I 654 жылдың 10 тамызында сайланды, ал Мартин оған қарсылық көрсетпеді. Созылған түрме жазасы мен көптеген қоғамдық қорлаулардан кейін Мартин 655 жылдың 15 мамырында Херсонға жер аударылды. Ол 16 қыркүйекте қайтыс болды.