Харалех қамалы: Уэльстегі ЮНЕСКО мұрасы. 13-14 ғасырлардағы әскери архитектураның керемет үлгісі, теңізбен байланысы, тарихы мен аңыздары туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гарлех қалашығы, Гвиненд, Уэльс
Castle in Harlech, Gwynedd, Wales
ЮНЕСКО Гарлехты, Бомарис, Конви және Кернарфон қалашықтарымен қатар, "Еуропадағы 13 ғасырдың соңы мен 14 ғасырдың басындағы әскери архитектураның ең көрнекті үлгілерінің бірі" деп санайды және ол Әлемдік мұра нысаны болып табылады. Қамал жергілікті тастан салынған және концентрлі құрылысқа ие, оның ішінде қақпа мұнарасы бар, ол бұрын қамал констеблі мен құрметті қонақтарға жоғары деңгейдегі жайғастыру қызметін атқарған. Теңіз бұрынғы кезде қазіргі заманға қарағанда Гарлехке жақын болған, ал су қақпасы мен ұзын баспалдақтар қамалдан бұрынғы жағалауға дейін жетеді, бұл қамалға қоршау кезінде теңіз арқылы жабдықтауға мүмкіндік берген. Эдуардтың Уэльстің солтүстігіндегі басқа қамалдарымен үйлесімді, Гарлех архитектурасы сол дәуірдегі Савой графтығындағы архитектурамен тығыз байланысты, бұл ықпал, әлдебір негізгі сәулетші Джеймс Сент-Джорджтың Савой тегінен туындаған болуы мүмкін.
UNESCO considers Harlech, with three others at Beaumaris, Conwy and Caernarfon, to be one of "the finest examples of late 13th century and early 14th century military architecture in Europe", and it is classed as a World Heritage Site. The fortification is built of local stone and concentric in design, featuring a massive gatehouse that probably once provided high status accommodation for the castle constable and visiting dignitaries. The sea originally came much closer to Harlech than in modern times, and a water gate and a long flight of steps leads down from the castle to the former shore, which allowed the castle to be resupplied by sea during sieges. In keeping with Edward's other castles in the north of Wales, the architecture of Harlech has close links to that found in the County of Savoy during the same period, an influence probably derived from the Savoy origins of the main architect, James of Saint George.
13-14 ғасырлар
Жергілікті мифологияда Солтүстік Уэльстегі Харлех қамалының орны Уэльс ханшайымы Бранвен жырларымен байланысты, бірақ онда Уэльстің өзіндік бекініс салынғанына ешқандай дәлел жоқ. Англия патшалары мен Уэльс князьдері 1070 жылдардан бері Солтүстік Уэльстің бақылауы үшін күресіп келді, ал 13 ғасырда бұл қақтығыс жаңадан күшейді, нәтижесінде Эдуард I 1282 жылы өзінің билігінің кезегінде Солтүстік Уэльске екінші рет араластыруға мәжбүр болды. Эдуард үлкен армиямен Кармартеннен солтүстікке, Монтгомери мен Честерден батысқа қарай жорық жасады. Ағылшын әскерлері Конви аңғарынан төмен қарай, Долуидделан және Кастел-и-Бере арқылы Харлехке жетті, оны сэр Оттон де Грандсон май айында 560 жаяу әскермен басып алды. Эдуард 1282 жылғы жорықтан кейін Солтүстік Уэльсте салынған жеті қамалдың бірі – Харлехте қамал салуға бұйрық берді. 1283 жылдың қысына қарай ішкі қабырғалардың алғашқы 5 метрі салынды, бұл қамалға шабуыл болған жағдайда қорғануға мүмкіндік берді, сонымен қатар қамалдың жанында жоспарланған шағын қала құрылды. Джон де Бонвилларс 1285 жылы қамалдың констеблі болып тағайындалды, ал 1287 жылы қайтыс болғаннан кейін оның әйелі Агнес 1290 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Савойлық сәулетші және әскери инженер Джеймс Сент-Джорджтың жалпы басшылығымен құрылыс жұмыстары жалғасты. 1286 жылы құрылыстың шыңында жұмыс күші 546 қара жұмысшы, 115 тас қасушы, 30 темірші, 22 ағаш шеберлері және 227 тас қалаушыдан тұрды, ал жобаға айына шамамен 240 фунт стерлинг жұмсалды. Қамал 1289 жылдың соңына қарай негізінен аяқталды, оның құны шамамен 8190 фунт стерлингке бағаланды, бұл Эдуардтың 1277 мен 1304 жылдар аралығында Уэльсте қамал салуға жұмсаған 80 000 фунттың шамамен 10 пайызын құрады. Харлех 36 адамнан тұратын гарнизонмен жабдықталды: констебль, 30 сарбаз, оның ішінде 10 арбалетші, капеллан, балташы, ағаш шебері және тас қалаушы, ал шебер Джеймс 1290 жылдан 1293 жылға дейін Харлех констеблі болып тағайындалды. 1294 жылы Мадог ап Лливелин ағылшын үкіметіне қарсы көтеріліс бастады, ол Уэльс бойынша жылдам тарады. Бірнеше ағылшын қалалары қиратылды, ал Харлех, Крикит және Аберстиуит қамалымен бірге сол қыста қоршауға алынды. Теңіз арқылы Ирландиядан қосымша жабдықтар жіберілді, олар Харлехтің су қақпасы арқылы жеткізілді, ал көтеріліс басылды.
In local mythology, the site of Harlech Castle in North Wales is associated with the legend of Branwen, a Welsh princess, but there is no evidence for a native Welsh fortification having been built there. The kings of England and the Welsh princes had vied for control of North Wales since the 1070s and the conflict was renewed during the 13th century, leading to Edward I intervening in North Wales for the second time during his reign in 1282. Edward invaded with a huge army, pushing north from Carmarthen and westwards from Montgomery and Chester. English forces advanced down the Conwy valley and through Dolwyddelan and Castell y Bere, onto Harlech, which Sir Otton de Grandson took with 560 infantry in May. Edward ordered the construction of a castle at Harlech, one of seven built across North Wales in the wake of the 1282 campaign. By the winter of 1283, the first 15 feet (5 m) of the inner walls had been constructed, allowing the castle to be defended in the event of an attack, and a small, planned town had been founded alongside the castle. John de Bonvillars was appointed the constable of the castle in 1285; after his death in 1287 his wife, Agnes, took up the role until 1290. Construction continued under the overall direction of James of Saint George, a Savoy architect and military engineer. In 1286, at the height of the construction, the workforce comprised 546 general labourers, 115 quarriers, 30 blacksmiths, 22 carpenters and 227 stonemasons, and the project was costing nearly £240 a month. The castle was essentially complete by the end of 1289, having cost an estimated £8,190, around 10 percent of the £80,000 that Edward spent on castle building in Wales between 1277 and 1304. Harlech was established with a garrison of 36 men: a constable, 30 men, including 10 crossbowmen, a chaplain, a smith, carpenter and stonemason, and Master James was rewarded by being made the constable of Harlech from 1290 to 1293. In 1294, Madog ap Llywelyn began an uprising against English rule that spread quickly through Wales. Several English held towns were razed and Harlech, along with Criccieth Castle and Aberystwyth Castle, were besieged that winter. Fresh supplies were sent from Ireland by sea, arriving via Harlech's water gate, and the uprising was quashed.
15-17 ғасырлар
1400 жылы Солтүстік Уэльсте Оуэйн Глиндӯр бастаған ағылшын үстемдігіне қарсы көтеріліс болды. 1403 жылы көтерілісшілерге қарсы Харлех сияқты тек бірнеше қамал ғана қарсы тұрды, бірақ қамал қоршауға төтеп беруге жеткіліксіз жабдықталған және жеткіліксіз қызметкерлермен жабдықталған, гарнизонда үш қалқан, сегіз дулыға, алты найза, он жұп қолғап және төрт мылтық болды. 1404 жылдың соңында қамал Глиндӯрдың қолына тиді. 1408 жылы болашақ Генрих V басқаратын ағылшын әскерлері Харлехті және оның қолбасшысы Эдмунд Мортимерді қоршауға алды, зеңбіректермен бомбалау жүргізіп, сыртқы қабырғалардың оңтүстік және шығыс бөліктерін қиратқан болуы мүмкін. Ақырында, азық-түлік таусылып, Мортимер мен оның көптеген серіктері шаршап қайтыс болды, ал 1409 жылдың ақпан айында Харлех құлады. 15 ғасырда Харлех Ланкастер және Йорк үйлері арасындағы соғыс деп белгілі азамат соғысына қатысты. 1460 жылы Нортгемптон шайқасынан кейін Анжу королевасы Маргарет қамалға қашып келді, ал 1461 мен 1468 жылдар аралығында Даффид ап Иеуан басқаратын Ланкастер жақтастары Йоркшы Эдуард IV-ке қарсы оны ұстап тұрды. Табиғи қорғанысы мен теңіз арқылы жабдықтау жолының арқасында Харлех берік тұрды және басқа қамалдар құлаған кезде Ланкастердің бақылауындағы соңғы маңызды бекініс болды. Қамал бүкіл аймақтағы олардың операцияларының базасына айналды: 1464 жылы жоспарланған операциялар болды, сэр Ричард Тунсталл 1466 жылы Харлехтен шабуылдар жасады, ал Джаспер Тюдор 1468 жылы француздық күштермен бірге осы жерге қонды, содан кейін Денбиг қаласына шабуыл жасады. Бір айлық қоршаудан кейін шағын гарнизон 14 тамызда бас берді. 1642 жылы король Карл I-нің жақтастары мен Парламент тарапының арасында Англияда Азамат соғысы басталды. Харлех 1468 жылғы қоршаудан кейін жөнделмеген және жергілікті сот отырыстары үшін пайдаланылған қақпа үйін қоспағанда, толығымен қираған. 1644 жылы Принц Руперт жергілікті роялист, полковник Уильям Оуэнды қамалдың констеблі етіп тағайындады, ал Оуэнге бекіністі жөндеу жұмысы тапсырылды. 1646 жылдың маусымынан 1647 жылдың 15 наурызына дейін ұзақ қоршау жүрді, содан кейін 44 адамнан тұратын гарнизон генерал-майор Томас Майттонға бас берді. Қамал соғыста бас берген соңғы патшалық бекінісі болды және соғыстың бірінші кезеңінің аяқталуын білдірді. Қамалдың қиратылған тастары жергілікті қаладағы үйлер салуға қайта пайдаланылды.
In 1400 a revolt broke out in North Wales against English rule, led by Owain Glyndŵr. By 1403 only a handful of castles, including Harlech, still stood against the rebels, but the castle was under equipped and under staffed to withstand a siege, the garrison having just three shields, eight helmets, six lances, ten pairs of gloves, and four guns. At the end of 1404, the castle fell to Glyndŵr. In 1408 English forces under the command of the future Henry V placed Harlech and its commander, Edmund Mortimer, under siege, conducting a bombardment with cannon, probably destroying the south and east parts of the outer walls. Supplies finally ran short, Mortimer and many of his men died of exhaustion, and Harlech fell in February 1409. In the 15th century, Harlech was involved in the series of civil wars now known as the Wars of the Roses that broke out between the rival factions of the House of Lancaster and House of York. In 1460, following the Battle of Northampton, Queen Margaret of Anjou fled to the castle and between 1461 and 1468 it was held by her Lancastrian supporters, under the command of Dafydd ap Ieuan, against the Yorkist Edward IV. Thanks to its natural defences and the supply route by sea, Harlech held out and as other fortresses fell, eventually became the last major stronghold still under Lancastrian control. The castle became a base for their operations across the region: there were planned operations in 1464, Sir Richard Tunstall mounted attacks from Harlech in 1466 and Jasper Tudor landed there with French reinforcements in 1468, before then raiding the town of Denbigh. After a month's siege, the small garrison surrendered on 14 August. The English Civil War broke out in 1642 between the Royalist supporters of Charles I and the supporters of Parliament. Harlech apparently had not been repaired following the 1468 siege, and had become completely dilapidated, with the exception of the gatehouse, which was used for the local assizes. In 1644 Prince Rupert appointed a local Royalist, Colonel William Owen, as the castle's constable, and Owen was entrusted with repairing the fortifications. A long siege ensued from June 1646 until 15 March 1647, when the garrison of 44 men surrendered to Major General Thomas Mytton. The castle was the last mainland royal fortress to surrender in the war, and the date marked the end of the first phase of the war. Stone from the castle was reused to build houses in the local town.
18 - 21 ғасырлар
18-19 ғасырдың соңында Харлех қамалының көркем қираған орындары көрнекті суретшілерді, оның ішінде Джон Котман, Генри Гастино, Пол Сэндби, Дж. М. В. Тернер және Джон Варлиді қызықтыра бастады. 1914 жылы қамал Мерионет Корольдік иелігінен Жұмыс кеңсесінің басқаруына берілді, ал Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін кең ауқымды қалпына келтіру жобасы басталды. 1969 жылы қамал Уэльс кеңсесіне, одан кейін Cadw-ға берілді, олар 21 ғасырда осы нысанды туристік орталық ретінде басқарып келеді.
In the late 18th and 19th centuries, the picturesque ruins of Harlech began to attract visits from prominent artists, including John Cotman, Henry Gastineau, Paul Sandby, J. M. W. Turner and John Varley. In 1914 it was transferred from the Merioneth Crown Estate to the control of the Office of Works, who commenced a major restoration project after the end of World War I. In 1969 the castle was transferred to the Welsh Office and then to Cadw, who manage the property in the 21st century as a tourist attraction.
Сәулет
Харлех қамалы Харлех күмбезінің бір бөлігіне, шамамен 200 фут (61 м) биіктіктегі тау тізбегіне тіреледі. Жер солтүстік және батыс жаққа тік құлайды, ал қамалға жеткен жолдарды қорғау үшін тасқа қазылған ор қазылған. Қамалда концентрлі құрылым, бір қорғаныс шебі екіншісімен оралып, ішкі және сыртқы қабырғаларды құрайды; сыртқы қабырға бастапқыда қазіргіден биік болған. Харлех жергілікті сұр жасыл құмтастан салынған, мұнаралар үшін ірі, тегіс блоктар, ал қабырғалар үшін, мүмкін, ор қазылғаннан алынған, тегіс емес материалдар қолданылған. Су қақпасы 127 сатырдан тұратын, жартастың төменгі бөлігіне дейін жететін, қоршалған баспалдаққа көрініс ашады. 13 ғасырда теңіз баспалдаққа жақын келген, теңіз арқылы жабдықтауға мүмкіндік берген, бірақ бүгінде теңіз едәуір шегініп, бастапқы орналасуын көзге елестетуді қиындатады. Қамалға кіретін жол үш көтергіш қақпақ және кем дегенде екі ауыр есікпен қоршалған. Әр қабатта ішкі қабырғаға қарап тұрған үш үлкен терезе бар; екінші қабатта қақпа үйінің екі жағында тағы екі үлкен терезе орналасқан; қақпа үйі ошақтармен жабдықталған және бастапқыда әсем мұржалары болған. Бұл бөлмелердің мақсаты ғылыми пікірталас тудырды: тарихшы Арнольд Тейлор қақпа үйінің бірінші қабатын қамал бастығының тұрғын үйі ретінде, ал екінші қабатын жоғары қонақтарға арналған деп санайды; Джереми Эшби бұл тұжырымға қарсы шығып, жоғары мәртебелі тұрғын үй ішкі қабырғада болғанын, ал қақпа үйі басқа мақсаттар үшін қолданылғанын ұсынады. Ішкі қабырғаны төрт үлкен дөңгелек мұнара күзетіп тұр. Уақыт өте келе олар әртүрлі атауларға ие болды: 1343 жылы, солтүстік-шығыстан бастап сағат тілі бойынша, олар Le Prisontour, Turris Ultra Gardinium, Le Wedercoktour және Le Chapeltour деп аталды, бірақ 1564 жылы олар тиісінше Қарызкорлар, Мортимер, Бронвен және Қару-жарақ мұнаралары деп өзгертілді. Le Prisontour-да түрме, ал Le Chapeltour-да 16 ғасырда артиллерия шеберханасы болған болуы мүмкін. Ішкі қабырғаның айналасында шағын ғимараттар салынған, олардың ішінде шіркеу, ас үй, шаруашылық ғимараттары, астық қоймасы және үлкен зал бар. Бұрынғы қоршаулар Конвиге ұқсас үш қабатты финиалдармен салынған болуы мүмкін, бірақ қазіргі заманда олардың көп бөлігі сақталмаған. Харлех сәулеті сол кезеңдегі Савойядағы сәулетке жақын байланысты. Алайда, Харлех пен Савойя арасындағы байланыс тікелей емес, өйткені кейбір жағдайларда Савойяның тиісті құрылыстары Джеймс аймақтан кеткеннен кейін салынған. Архитектуралық ерекшеліктердегі ұқсастық, сондықтан, Харлех жобасында Савойя шеберлері мен инженерлерінің кеңінен атқарған рөлінің нәтижесі болуы мүмкін.
Harlech Castle rests upon part of the Harlech Dome, a spur of rock almost 200 feet (61 m) high; the land falls away sharply on the north and west, and a ditch cut into the rock protects the remaining approaches to the castle. The castle has a concentric design, with one line of defences enclosed by another, forming an inner and outer ward; the outer wall was originally somewhat taller than today. Harlech is built from local grey green sandstone, with large, regular blocks used for the towers and irregular material, possibly taken from the ditch, used for the walls. A water gate overlooks a protected stairway of 127 steps that runs down to the foot of the cliffs. In the 13th century, the sea came up close to the stairway, allowing resupply by sea, but today the sea has retreated significantly, making it more difficult to envisage the concept in its original setting. The passage into the castle was guarded by three portcullises and at least two heavy doors. Each floor has three large windows overlooking the inner ward; the second floor has two additional grand windows on the sides of the gatehouse; the gatehouse was fitted with fireplaces and would originally have had prominent chimneys. The use of these rooms has been the subject of academic debate: historian Arnold Taylor argued that the first floor of the gatehouse was used by the constable as living accommodation, with the second floor used by senior visitors; Jeremy Ashbee has since challenged this interpretation, suggesting the high status accommodation may instead have been in the inner ward, and the gatehouse used for other purposes. The inner ward is guarded by four large circular towers. Over time these acquired various names: in 1343, clockwise from the north east, they were called Le Prisontour, Turris Ultra Gardinium, Le Wedercoktour and Le Chapeltour, but by 1564 they had been renamed the Debtors', Mortimer, Bronwen and Armourer's Towers respectively. Le Prisontour incorporated a dungeon and the Le Chapeltour may have contained an artillery workshop in the 16th century. Several ranges of buildings were built around the inner ward, including a chapel, kitchen, service buildings, a granary and a great hall. The battlements may originally have been built with triple finials in a similar fashion to Conwy, although little remains of these in the modern era. The architecture of Harlech has close links to that found in the Savoy in the same period. The links between the Harlech and Savoy are not straightforward, however, as in some cases the relevant Savoy structures were built after James had left the region. The similarity in architectural details may, therefore, be the result of the wider role played by Savoy craftsmen and engineers on the Harlech project.