1963 жылғы кеңестік ғарыш сапары: "Восток-5" миссиясы

Кіріспе

1963 жылғы Кеңес Одағының ғарыш сапары

Vostok 5 (Восток 5, Orient 5 немесе East 5) – Vostok 6 ғарыш кемесімен бірлескен Кеңес Одағының ғарыш бағдарламасының миссиясы. Алдыңғы Vostok 3 және Vostok 4 жұптары сияқты, екі Vostok ғарыш кемесі де орбитада жақын келді және радио байланыс орнатты. Vostok 5 1963 жылдың 14 маусымында ұшырылды, 19 маусымда Жерге қайтып оралды, оны Валерий Быковский басқарды.

Миссия

"Восток-5" ұшыруға дайындық кезінде бірнеше кешігулер болды, ең бастысы – күн сәулесінің активтілігінің күшеюі. Бұл кезеңде бұл ғарыш кемесі мен оның экипажына қандай әсер ететіні толыққанды түсініксіз болды, сондықтан 11 маусымға жоспарланған ұшыру күні бірнеше күнге ықшамдатылды. 14-і күні Байковский ұшыруға дайын капсулаға бекітілген кезде, тағы да кешігу туындады. Е блогындағы гироскоп істен шығып, ауыстыру қажет болды, бірақ бұл ракетадан отынды шығарып, оны ұшыру алаңынан құрастыру цехына қайтаруды және ұшыруды тағы бірнеше күнге ықшамдатуды білдіретін еді. Толық отынмен толтырылған ракетада жөндеу жұмыстарын жүргізуге шешім қабылданды. Жаңа гироскоп тез орнатылып, ұшыру Мәскеу уақыты бойынша сағат 2:59-да өтті. Соңғы шағын мәселе – ұшыру алаңындағы байланыс кабелінің ажыратылмауы болды, бірақ ракета көтерілген кезде ол күшпен жұлынып алынды. Ұшыру қиындықсыз өтті, алайда Е блогы толық қуатпен жұмыс істемеді және ғарыш кемесі жоспарланғаннан төмен, 175×222 шақырым (108×137 миль) орбитаға шықты, ал қалыпты орбита 181×235 шақырым (112×146 миль) болатын. Космонавт Валерий Быковский бастапқыда сегіз күн орбитада болуы жоспарланған, бірақ сол кездегі күн сәулесінің активтілігінің жоғары деңгейіне байланысты миссияның мақсаттары бірнеше рет өзгерді және ол бес күннен кейін жерге қайтаруға бұйрық алды. Бұл Жер орбитасындағы жалғыз ғарыш сапарындағы рекордтық көрсеткіш болып қала береді. Сонымен қатар, ғарыш кемесінің төмен орбитасы оның сегіз күннен бұрын ыдырауы мүмкін екенін анықтауды қиын етіп берді. Бұл, күн сәулесінің активтілігінен Жер атмосферасының диаметріне түсетін әсермен қосылғанда, ерте қайта кіруге және "Восток-5" Жердің кез келген нүктесіне қонуына әкелуі мүмкін еді. Байковский орбитада бірнеше қарапайым ғылыми эксперименттер жүргізіп, сондай-ақ салмақсыздыққа денесінің реакциясын сынап, жаттығулар жасады. Ұшудан кейінгі брифингте ол ғарыш кемесінің жалпы дизайны жақсы екенін, бірақ сағатты көру қиын болатын жерге орналастырылғанын және аспаптар панелі тым алыс екенін айтты. Бірінші көмек жинағына қол жеткізу үшін орындықтың қауіп белдеуін шешу қажет болды. Валентина Терешкова сияқты, ол да шлемдегі гарнитураның өткір, жағымсыз дыбыс шығаратынын атап өтті. Тамақтың жалпы сапасы жақсы екенін, бірақ ұшыру алдында оны жемеуі керек екенін айтты. Ғарыш кемесінің қалдықтарды жинау жүйесіндегі мәселе капсуладағы жағдайды "жағымсыз" еткені туралы хабарлама бар. Тағы бір қиындық – "Восток-1" және "Восток-2" сияқты, қайта кіру модулінің қызметтік модульден толыққанды ажыратылмауы, нәтижесінде Быковский үйге оралғанда бірнеше секунд бойы өткір дірілді сезінді. "Восток-5" қондырылған координаталар: Қазақстанның Солтүстік Қазақстан облысы, Қараталдан солтүстік-батысқа қарай 2 км және Қарағандыдан солтүстік-батысқа қарай 550 км. Құтқару тобы келгенге дейін жергілікті шаруалар Байковскийді қарсы алды. Қонған жерде екі ескерткіш орнатылған кішкентай қоршалған саябақ бар. Бір ескерткіш – 10 метрлік күміс түсті тіктөртбұрыш, оның жанында қону күні көрсетілген кішкентай тас тақта орналасқан. Екінші ескерткіш – L әрпі пішіндес құмды түсті тас құрылым. "L" әрпінің бір жағына баспалдақпен көтерілуге болатын бақылау алаңы орналасқан. "L" әрпінің екінші жағында тас бетіне қашалып салынған ғарыш тақырыбындағы сурет бар. Суретте ғарыш костюміндегі космонавт, жылдыздар, телескоптар, планеталар және Күнмен қоршалған бейнеленген. Қайта кіру капсуласы Калугадағы Циолковский мұражайында қойылған.

Several delays plagued the prelaunch preparations of Vostok 5, the biggest being concern over elevated solar flare activity. At this early phase, it was not well understood what effects this might have on the spacecraft and its passenger, so the planned launch date of 11 June was postponed a few days. On the 14th, Bykovsky was strapped into the capsule awaiting liftoff when further delays occurred. A gyroscope in the Blok E stage malfunctioned and needed to be replaced, but this would mean removing the propellants from the booster, taking it down from the pad back to the vehicle assembly building, and delaying the launch another several days. It was decided to take the calculated risk of simply doing the repair work on the fully fueled launch vehicle. A replacement gyroscope was quickly installed and liftoff took place at 2:59 PM Moscow time. One last minor problem popped up when a pad umbilical failed to disconnect, but as soon as the booster began lifting, it was yanked out. The launch proceeded without any difficulties, although the Blok E stage slightly underperformed and put the spacecraft into a lower than intended orbit at 108×137 miles (175×222 kilometers) versus the normal 112×146 miles (181×235 kilometers). Cosmonaut Valery Bykovsky was originally intended to stay in orbit for eight days, but the mission details changed many times due to elevated levels of solar flare activity at the time and he was eventually ordered back after five days. This remains the record for solo crewed flight in Earth orbit. In addition, the low orbit of the spacecraft made it uncertain as to whether decay would not occur in under eight days. This combined with solar flare activity affecting the diameter of the Earth's atmosphere might potentially introduce drag that could not only cause premature reentry, but result in Vostok 5 landing almost anywhere on Earth. Bykovsky performed a couple of simple scientific experiments in orbit and also practiced exercise and testing his body's reactions to weightlessness. In the postflight debriefing, he would say that the overall design of the spacecraft was good, but the clock was in a location that made it hard to see and the instrument panel was placed too far away. The first aid kit could not be reached at all without unstrapping from the seat. Like Valentina Tereshkova, he noted that the helmet headset produced sharp, unpleasant noise. He described the food as generally of good quality, although it probably should not be eaten before launch. A problem with the spacecraft's waste collection system is reported to have made conditions "unpleasant" in the capsule. The only other difficulty encountered was that, like on Vostok 1 and Vostok 2, the re entry module failed to separate cleanly from the service module when it was time for Bykovsky to come home and he experienced several seconds of sharp vibrations following separations. The Vostok 5 landing coordinates were , 2 km northwest of Karatal, North Kazakhstan, Kazakhstan; and 550 km northwest of Karagandy, Kazakhstan. A group of local farmers greeted Bykovsky prior to rescue crews arriving. At the landing location is a small fenced park with two monuments. One monument is a 10 meter tall silver rectangle with a small stone marker nearby listing the date of the landing. The second monument is an L shaped sandy colored stone structure. One leg of the "L" is an observation deck with stairs leading to it. The other leg of the "L" has a space themed mural carved into the stone face. The mural depicts a floating cosmonaut in a spacesuit surrounded by stars, telescopes, planets, and the Sun. The re entry capsule is on display at the Tsiolkovsky Museum in Kaluga.