Кіріспе

Швед тілінің латын әліпбиі

Швед әліпбиі (Svenska alfabetet) – швед тілі үшін қолданылатын латын жазу жүйесінің негізгі құралы. Бұл әліпбидегі 29 әріп қазіргі 26 әріпті негізгі латын әліпбиіне (~) , , және , әріптері қосылған, олар осы ретпен келген. Онда 20 дауыссыз және 9 дауысты дыбыс бар. Латын әліпбиі Швецияға халықтың христиан дініне өтуімен бірге келді, бірақ руналар ежелгі скандинавиялық дінмен байланысы болғанына қарамастан, христиандықтың алғашқы ғасырларында, тіпті діни мақсаттарда да қолданыла берді. Руналар орта ғасырларда латын әліпбиі швед жазу жүйесі ретінде толық қабылданған кезде жартылай "латыншалануға" ұшырады, бірақ руналар, әсіресе ауылдық жерлерде, 18 ғасырға дейін кездесіп, 19 ғасырдың ортасына дейін әсемдеу үшін пайдаланылды.

Әдеттегі емес әріптер

Хат өте сирек кездеседі. 1889 жылға дейін, оны басқа әріппен алмастыруға рұқсат етілгенге дейін, қарапайым сөздерде жиі қолданылды. 1900 жылдан бері сөздіктерде тек осы әріппен жазылған сөздер тізімделеді. Кейбір есімдер өздерін сақтап қалды, тіпті жалпы қолданыстағы сөздер басқа әріппен жазыла бастағаннан кейін де: Qvist, Quist, Husqvarna, Quenby, Quinby, Quintus, Quirin және Quirinus. Басқа қолданыстарға кейбір қарыз сөздер жатады, мысалы, queer, quisling, squash және quilting; студенттік терминдер, мысалы, gasque; және Катар сияқты шетелдік географиялық атаулар. Хат өте сирек кездеседі. 19 ғасырға дейін, бұл әріп (Fraktur шрифтінде, Antiqua шрифтінде) әріпімен алмастырылатын. 1801 жылдан бері ресми орфографиялық стандарттар қарапайым сөздер үшін тек осы әріпті қолданады. Көптеген фамилиялар, жалпы қолданыстағы сөздер басқа әріппен жазыла бастағаннан кейін де, өздерін сақтап қалды. Шетелдік сөздер мен есімдерде, әсіресе (World Wide) Web үшін webb комбинациясында осы әріптің қолданылуы жиі кездеседі. Швецияда әріптерді сұрыптау дәстүрлі және ресми түрде эквивалентті деп есептелді, сондықтан пайдаланушылар іздеген сөз немесе есім осы әріппен немесе басқа әріппен жазылғандығын анықтауға тырыспады. Екі әріп жиі бірге сұрыпталды, егер олардың барлығы немесе барлығы болса, 2006 жылға дейін Svenska Akademiens ordlista (Швед академиясының орфографиялық сөздігі) 13-шы басылымында өзгеріс жарияланды. Сөздікте осы әріпке жеке бөлім берілді, ал = сұрыптау ережесі ескірді. Бұл 2006 жылға дейін басылған швед кітаптарындағы индекске осы әріптермен жазылған сөздердің бірге топтастырылатындығын және 2006 жылға дейін шығарылған көптеген швед бағдарламалық жасақтамалары мәтінді сұрыптағанда оларды бір әріптің нұсқалары ретінде қарастыратындығын білдіреді. Бұл әріп сирек кездеседі, ол есімдерде және zon "аймақ" сияқты бірнеше қарыз сөздерде қолданылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл әріп біріктірілді, нәтижесінде 1700 жылы басқа әріппен алмастырылды.

Шетелдік хаттар

Аңғарлар (француз тілінен алынған à сияқты сирек кездесетін, интеграцияланбаған қарыз сөздерде ғана қолданылады) және (ide және armé сияқты кейбір интеграцияланған қарыз сөздерде, сондай-ақ Rosén немесе Löfvén сияқты кейбір тегілерде қолданылады) танылады, бірақ сәйкесінше және әріптерінің варианттары ретінде қарастырылады. Үлдір белгісі қойылған әріп танылады, бірақ ол тек неміс текті есімдерде және müsli сияқты неміс сөздерінде қолданылады. Басқа жағдайларда ол әріпінің нұсқасы ретінде қарастырылады және "неміс әрпі" деп аталады. Шетелдік есімдер үшін және тағы да басқа әріптер қолданылуы мүмкін, бірақ көбінесе , және т.б. әріптерімен алмастырылады. Дания және Норвегия тілдерінде қолданылатын және әріптері, сәйкесінше және әріптерінің варианттары ретінде қарастырылады және осы ретте салады. , , , және т.б. сияқты диакритикалық белгілері бар әріптерден айырмашылығы, және әріптері швед тіліндегі пернетақтада оңай қолжетімді емес, сондықтан олар көбінесе және әріптерімен алмастырылады. Жаңалықтар агенттігі TT осы қолданылуын сақтайды, себебі кейбір газеттерде және әріптерін қолдауға техникалық мүмкіндік жоқ, бірақ және әріптерін қолдану ұсынылады. әрпі бұрынғы швед жазу жүйелерінде қолданылған, онда скандинавия тілдерінің арасында көбірек ұқсастық болған. Латын тілінде әріпінің нұсқасы ретінде қолданылған лигатура кейбір швед тегінде қолданылады. Ол сәйкес әріп ретінде қарастырылады және осы ретте салады. Алайда, кейде басқаша салады: Svenska Akademiens ordlista сөздігінің 14-шы басылымында læstadian, læstadianer, læstadianism (Læstadius тегінен) сөздері lästa және lästeknik сөздерінің арасында орналастырылған.

Қолмен жазылған қаріп

Шведтердің дәстүрлі қолмен жазылатын әліпбиі, қалыпты латын жазу әліпбиімен бірдей, бірақ «ä» және «ö» әріптеріндегі нүктелер қисық сызықпен қосылып жазылады, бұл тильдаға («~») ұқсас, сондықтан олар «æ» және «ø» сияқты көрінеді. Мәтінде нүктелер анық бөлініп жазылуы керек, бірақ қолжазбада авторлар оларды жиі макронмен («̄») алмастырады: «ǟ» және «ȫ».

Дыбысағыл жазу сәйкестіктері

+VowelsLetterPronunciation (IPA)NotesLongShortaeКейбір сөйлеушілер екі қысқа дыбысты ажыратады: және . Бірінші дыбыс әдетте жазылады , бірақ кейбір сөздерде ерекшелік бар, олардың ішінде сандар, есімдер және олардың туындылары, сондай-ақ қарыз сөздер. 1889 жылға дейін for және көптеген басқа сөздер үшін де қолданылды, әсіресе қазір жазылатын сөздерде. Қарыз сөздердің соңғы әріптерінде және швед есімдерінің соңғы буынында io,, дыбысы қолданылады. Фонема сирек кездеседі; қысқа көбінесе ұзын дыбысты білдіреді. uyå және кейбір сөздерде жазылады.äКейбір сөздерде жазылады.öҚысқа дауыстылар екі немесе одан көп дауыссыз әріптермен, ал ұзын дауыстылар бір дауыссыз әріппен, дауыстымен немесе сөздің соңында келеді. +ConsonantsGraphemeSound (IPA)Notesbc, алдыңғы дауыстылар алдында (бұрын қолданылмаған), әйтпесе (бұрын қолданылмаған). Әріп тек қарыз сөздерде (әдетте құндылық ретінде) және есімдерде қолданылады, бірақ қысқа дауыстыдан кейін (ағылшын және неміс тілдеріндегідей) қалыпты түрде бейнеленеді. ch, қарыз сөздерде. Оч (and) сөйлемдегі байланыс алдыңғы дауыстылар алдында , әйтпесе gjgn, сөздің басында, басқа жерлердеhhjjk, әйтпесе kjlljmnngprIs кейбір сөздерде сияқты айтылады. Диалектілік айырмашылықтар көп, көбінесе жуық немесе үнді дыбыс ретінде айтылады. Оңтүстік диалекттерінде тіл ұшымен жасалатын дыбыс (увулярлық трилл, үнді дыбыс немесе жуық дыбыс) кездеседі. rdrlrnrsrtssjsk, алдыңғы дауыстылар алдында және människa және marskalk сөздерінде, әйтпесе skjstjttjv1906 жылға дейін және соңғы да қолданылды. Қазір бұл жазу әлдебір есімдерде қолданылады. wСирек қолданылады (қарыз сөздер, есімдер). Ағылшын тілінен алынған сөздерде xz тек қарыз сөздер мен есімдерде қолданылады.