Кіріспе
Шөптер туысы
Цимбопогон, сондай-ақ лимон шөбі, қырлы сым шөбі, жібектей бастары, майлы бастары, Кочин шөбі, Малабар шөбі, цитронелла шөбі немесе қызба шөбі деп те белгілі, – азиялық, африкалық, австралиялық және тропикалық аралдарда өсетін шөптер тұқымдасының өсімдіктер туысы. Кейбір түрлері (әсіресе Cymbopogon citratus) лимон (Citrus limon) иісіне ұқсас хош иісі үшін тағамдық және емдік шөптер ретінде жиі өсіріледі. Цимбопогон атауы грек тіліндегі кимбе (κύμβη, "қайық") және погон (πώγων, "сақал") сөздерінен шыққан, бұл "көптеген түрлерде түкті гүлшоғырлары қайық тәрізді қабықшалардан шығып тұрады" дегенді білдіреді. Лимон шөбі мен оның майының емдік қасиеттері бар деп саналады.
Қолданылуы
Цитронелла шөптері (Cymbopogon nardus және Cymbopogon winterianus) шамамен 6 метрге дейін өседі және қызғылт түсті тамыр сабақтарына ие. Бұл түрлер цитронелла майын өндіру үшін қолданылады, ол сабындарда, жәндіктерден қорғауға арналған (әсіресе масалар мен үй шыбындарынан) спрейлерде, шамдарда және ароматерапияда пайдаланылады. Цитронелланың негізгі химиялық құрамындағы гераниол және цитронеллол антисептикалық қасиеттеріне ие, сондықтан олар үй шаруашылығындағы дезинфекциялық құралдар мен сабындарда қолданылады. Май өндіруден басқа, цитронелла шөбі тағамдық мақсаттарда дәмдеуіш ретінде де қолданылады.
Ас үй
Шығыс Үндістан лимоншағы (Cymbopogon flexuosus), сонымен қатар Кочин шөбі немесе Малабар шөбі деп те аталады, Камбоджа, Вьетнам, Лаос, Үндістан, Шри-Ланка, Бирма және Таиландқа тән, ал Батыс Үндістан лимоншағы (Cymbopogon citratus) теңіз жағасындағы Оңтүстік-Шығыс Азияға тән. Екеуі де бір-бірін алмастыра қолданылса да, C. citratus тамақ дайындауға көбірек қолайлы.
Халықтық медицина
Үндістанда C. citratus дәрілік өсімдік ретінде және парфюмерияда қолданылады. Бразилия халық медицинасында C. citratus алаңдаушылықты басу үшін шай ретінде ішіледі, бірақ адамдар арасында жүргізілген зерттеулерде тиімділігі дәлелденбеді. Бір жағдайда шайды ішу контактты дерматиттің қайталануына әкеп соқты.
Халықтық сиқыр
Худу дәстүрінде, лимон шөбі ван ван майының басты құрамы болып табылады, ол сиырбастықта қолданылатын ең көп таралған майлардың бірі. Лимон шөбі осы майды дайындауда және жеке өзі жын-перілерден қорғау үшін, үйді рухани тұрғыдан тазалау үшін, сондай-ақ махаббат мәселелерінде сәттілікке қол жеткізу үшін пайдаланылады.
Құрт-құмырсқа
Бал өсіруде лимон шөп майы бал арасының Насонов безінен бөлінетін феромонды имитациялап, араларды шоғырға немесе топқа тартады.