Еуразия шақартығының түрлері

Кіріспе

Құс түрлері

Жалпы балықшы (Alcedo atthis), сондай-ақ Еуразия балықшысы және өзен балықшысы деп те аталады, Еуразия және Солтүстік Африкада кең таралған, жеті түршесі бар шағын балықшы. Ол өз ареалының көп бөлігінде жыл бойы қоныстанады, бірақ қыста өзендер қатып қалса, көшіп кетеді. Бұл құс, құзғынша өлшемдес, әдеттегідей қысқа құйрықты, үлкен басты балықшы пішініне ие; оның жоғарғы жағы көгілдір, төменгі жағы қызғылт сары, және ұзын томпақ мүсігі бар. Ол негізінен балықпен қоректенеді, оны суға сүңгіп ұстайды, және су астында олжаны көруге мүмкіндік беретін арнайы көру қабілетіне ие. Жалтыраған ақ жұмыртқалар өзен жағалауындағы қуыстың түбіндегі ұяға салынады.

Таксономия

Қара балықшыны алғаш рет Карл Линней 1758 жылы шығарған «Systema Naturae» еңбегінің 10-шы басылымында Gracula atthis деп сипаттаған. Қазіргі заманғы екі атаудың латыншасы «король балықшысы» (грек тілінен алынған [[:wikt:ἀλκυών, halcyon]) және Лесбостың әдемі жас қызы Аттис, Сапфоның сүйіктісі есімдерінен шыққан. Alcedo туысына жеті кішкентай балықшы кіреді, олардың барлығының рационында балық болады. Қара балықшының ең жақын туысы – Индонезияның кейбір аймақтарында кездесетін, ақ ішкі бөлігі бар көк балықшы. A. a. ispida Linnaeus, 1758. Ирландия, Испания және Оңтүстік Норвегиядан Румыния мен Батыс Ресейге дейін көбейеді, ал қыста Ирак пен Оңтүстік Португалияға дейін ұшып кетеді. A. a. atthis. Солтүстік-батыс Африка мен Оңтүстік Италиядан Ауғанстан, Кашмир аймағы, Солтүстік Сіньцзян және Сібірге дейін көбейеді; қыста Израиль, Солтүстік-шығыс Судан, Йемен, Оман және Пәкістанға келеді. A. a. ispida-мен салыстырғанда, оның басы жасылрақ, ішкі бөлігі ақшыл және сәл ірілеу. A. a. bengalensis Gmelin, 1788. Оңтүстік және Шығыс Азияда, Үндістаннан Индонезияға, Қытайға, Кореяға, Жапонияға және Шығыс Моңғолияға дейін көбейеді; қыста Индонезия мен Филиппинге дейін ұшып кетеді. Еуропалық түрлеріне қарағанда кішкентай және жарқырап тұрады. A. a. taprobana Kleinschmidt, 1894. Шри-Ланка мен Оңтүстік Үндістанда тұрақты көбейеді. Жоғарғы бөлігі көк емес, көкшіл-жасыл; A. a. bengalensis-пен бірдей мөлшерде. A. a. floresiana Sharpe, 1892. Балиден Тиморға дейін тұрақты көбейеді. A. a. taprobana сияқты, бірақ көк түсі қараңғырақ, құлақ жамылғысы көк қауырсындары бар қызыл түсті. A. a. hispidoides Lesson, 1837. Сулавесиден Жаңа Гвинеяға және Тынық мұхитының батыс аралдарында тұрақты көбейеді. Қауырсындарының түсі A. a. floresiana-ға қарағанда тереңдеу, артқы мойын мен қырғақтың көк түсі қызғылт реңді, құлақ жамылғысы көк. A. a. solomonensis Rothschild and Hartert, 1905. Соломон аралдарының шығысында Сан-Кристобальға дейін тұрақты көбейеді. Оңтүстік-шығыс Азияның ең ірі түршесі, құлақ жамылғысы көк және A. a. hispidoides-ке қарағанда қызғылт реңді, олармен шағылысады.

The common kingfisher was first described by Carl Linnaeus in the 10th edition of his Systema Naturae in 1758 as Gracula atthis. The modern binomial name derives from the Latin [[:wikt:alcedo, 'kingfisher' (from Greek [[:wikt:ἀλκυών, halcyon), and Atthis, a beautiful young woman of Lesbos, and favourite of Sappho. The genus Alcedo comprises seven small kingfishers that all eat fish as part of their diet. The common kingfisher's closest relative is the cerulean kingfisher that has white underparts and is found in parts of Indonesia. A. a. ispida Linnaeus, 1758. Breeds from Ireland, Spain and southern Norway to Romania and western Russia and winters south to Iraq and southern Portugal. A. a. atthis. Breeds from northwestern Africa and southern Italy east to Afghanistan, Kashmir region, northern Xinjiang, and Siberia; it is a winter visitor south to Israel, northeastern Sudan, Yemen, Oman and Pakistan. Compared to A. a. ispida, it has a greener crown, paler underparts and is slightly larger. A. a. bengalensis Gmelin, 1788. Breeds in southern and eastern Asia from India to Indonesia, China, Korea, Japan and eastern Mongolia; winters south to Indonesia and the Philippines. It is smaller and brighter than the European races. A. a. taprobana Kleinschmidt, 1894. Resident breeder in Sri Lanka and southern India. Its upperparts are bright blue, not green blue; it is the same size as A. a. bengalensis. A. a. floresiana Sharpe, 1892. Resident breeder from Bali to Timor. Like A. a. taprobana, but the blues are darker and the ear patch is rufous with a few blue feathers. A. a. hispidoides Lesson, 1837. Resident breeder from Sulawesi to New Guinea and the islands of the western Pacific Ocean. Plumage colours are deeper than in A. a. floresiana, the blue on the hind neck and rump is purple tinged and the ear patch is blue. A. a. solomonensis Rothschild and Hartert, 1905. Resident breeder in the Solomon Islands east to San Cristobal. The largest southeast Asian subspecies, it has a blue ear patch and is more purple tinged than A. a. hispidoides, with which it interbreeds.

Тіршілік ету ортасы және таралуы

Қара балықшы Еуропа, Азия және Солтүстік Африкада, негізінен 60°N-нен оңтүстікке қарай кең таралған. Бұл кең еуразиялық ареалдағы кең таралған көбейетін түр, бірақ Солтүстік Африкада ол негізінен қысқы қонақ, алайда Марокко мен Тунисте сирек көбейеді. Орташа белдеулерде бұл балықшы таза, ағысы баяу өзендер мен көлдерде, жағалары жақсы өсімдіктермен жабылған жерлерде қоныстанады. Ол аң аулайтын ашық судың жағасына жақын орналасқан бұталар мен қалың жапырақты өсімдіктерде жиі кездеседі. Қыста ол көбірек жағалауға жақын болады, көбінесе сағаларда немесе порстарда және тасты жағалауларда тамақтанады. Тропиктік популяцияларын баяу ағатын өзендерде, мангр тоғайларында және батпақтарда кездестіруге болады. Су ағынын жақсартуға бағытталған шаралар осы ортаны бұзуы мүмкін, әсіресе табиғи жағалауларды жасанды нығайтумен алмастыру балық, қосмекенділер және су жорғалаушыларының санын күрт азайтады, ал су жағалауындағы құстар жоғалады. Су таза болған жағдайда, ол белгілі бір дәрежеде қалалық ортаға төзімді. Бұл түр жыл бойы климаты жұмсақ аймақтарда тұрақты болады, бірақ қыста ұзаққа созылатын аязды жағдайлар болатын аймақтардан көшуге мәжбүр. Көптеген құстар көбейетін ареалдың оңтүстік бөлігінде қыстайды, бірақ аз саны Жерорта теңізі арқылы Африкаға немесе Малайзия таулары арқылы Оңтүстік-Шығыс Азияға өтеді. Балықшылар көбінесе түнде көшіп ұшады, ал кейбір Сібірде көбейтін түрлер көбейетін жерлері мен қыстайтын жерлері арасында кем дегенде арақашықтықты ұшып өтеді. Ең ескі құс 21 жыл өмір сүрген. Өлімнің басқа себептері – мысықтар, егеуқұйрықтар, көлік құралдарымен және терезелермен соқтығысу, ұялайтын құстарға адамның бұзушылық әрекеттері, соның ішінде өзен жағалауындағы ауыр техникамен жүргізілетін жұмыстар. Балықшылар тағамдық тізбектің жоғары сатысында тұрғандықтан, химиялық заттардың жиналуына осал, ал өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы өнімдерімен өзеннің ластануы құстарды басқа жағдайларда да қолайлы болатын өзеннің көп бөліктерінен шығарады. Көбінесе шабақ, мүйізді балық, кішкентай ротан және форель жейді. Тамақтың шамамен 60% балықтан тұрады, бірақ бұл балықшы құс шырындардың дернәсілдері мен су қоңыздары сияқты су жәндіктерін де аулайды, ал қыста – тұщы су шаяны қоса алғанда, қызылшаларды ұстайды. Алайда, Орталық Еуропада балық диетаның 99,9% құрайды (1999-2013 жылдар аралығындағы өзендер, ағыстар және су қоймалары бойынша мәліметтер). Бір зерттеуде азықпен қамтамасыз ету деңгейі ұядағы балалардың санына байланысты 1498 г-дан (төрт балапанға 505 балық) 2968 г-ға (сегіз балапанға 894 балық) дейін артқанын анықтады. Ұшқылау кезеңінде әр балапан орташа есеппен 334 г балық жейді, бұл балапанның дене салмағының 37% құрайды (барлық ұяшықтану кезеңінің орташа көрсеткіші). Бір құстың балапанның тәуліктік энергия тұтынуы 73,5 кДж-ды құрайды (яғни, ұшқылау кезеңінің 25 күніне 1837 кДж). Суға секіріп кіретін құстар үшін ауа мен су арасындағы сынудың өзгеруі қиындық тудырады. Көптеген құстардың көзінде екі фовея болады (фовея – бұл жарық сезімтал жасушаларының ең жоғары тығыздығы бар торшаның аймағы). Құстардың торшасының әрбір конус жасушасында каротиноидтық пигменттерді қамтитын май тамшысы болады. Бұл тамшылар түс көруді жақсартады және жарықтың шағылысуын азайтады. Судағы балықшы құстардың май тамшыларында қызыл пигменттердің көп мөлшері болады; қызыл тамшылардың басым болуының себебі белгісіз, бірақ тамшылар судағы бөлшектерден жарықтың шағылысуына немесе таралуына көмектесуі мүмкін.

The common kingfisher is widely distributed over Europe, Asia, and North Africa, mainly south of 60°N. It is a common breeding species over much of its vast Eurasian range, but in North Africa it is mainly a winter visitor, although it is a scarce breeding resident in coastal Morocco and Tunisia. In temperate regions, this kingfisher inhabits clear, slow flowing streams and rivers, and lakes with well vegetated banks. It frequents scrubs and bushes with overhanging branches close to shallow open water in which it hunts. In winter it is more coastal, often feeding in estuaries or harbours and along rocky seashores. Tropical populations are found by slow flowing rivers, in mangrove creeks and in swamps. Measures to improve water flow can disrupt this habitat, and in particular, the replacement of natural banks by artificial confinement greatly reduces the populations of fish, amphibians and aquatic reptiles, and waterside birds are lost. It can tolerate a certain degree of urbanisation, provided the water remains clean. This species is resident in areas where the climate is mild year round, but must migrate after breeding from regions with prolonged freezing conditions in winter. Most birds winter within the southern parts of the breeding range, but smaller numbers cross the Mediterranean into Africa or travel over the mountains of Malaysia into Southeast Asia. Kingfishers migrate mainly at night, and some Siberian breeders must travel at least between the breeding sites and the wintering areas. The oldest bird on record was 21 years. Other causes of death are cats, rats, collisions with vehicles and windows, and human disturbance of nesting birds, including riverbank works with heavy machinery. Since kingfishers are high up in the food chain, they are vulnerable to build up of chemicals, and river pollution by industrial and agricultural products excludes the birds from many stretches of otherwise suitable rivers that would be habitats. Minnows, sticklebacks, small roach and trout are typical prey. About 60% of food items are fish, but this kingfisher also catches aquatic insects such as dragonfly larvae and water beetles, and, in winter, crustaceans including freshwater shrimps. In Central Europe, however, fish represented 99.9% of the diet (data from rivers, streams, and reservoirs from years 1999 to 2013). One study found that food provisioning rate increased with brood size, from 1498 g (505 fishes for four nestlings) to 2968 g (894 fishes for eight nestlings). During the fledging period each chick consumed on average 334 g of fish, which resulted in an estimated daily food intake of 37% of the chick's body mass (average over the entire nestling period). The average daily energy intake was 73.5 kJ per chick (i. e., 1837 kJ per 25 days of the fledging period). A challenge for any diving bird is the change in refraction between air and water. The eyes of many birds have two foveae (the fovea is the area of the retina with the greatest density of light receptors),

Each cone cell of a bird's retina contains an oil droplet that may contain carotenoid pigments. These droplets enhance color vision and reduce glare. Aquatic kingfishers have high numbers of red pigments in their oil droplets; the reason red droplets predominate is not understood, but the droplets may help with the glare or the dispersion of light from particulate matter in the water.