Кіріспе

Әрбір өкпенің екі өкпелік плеврасы (висцеральды және париетальды) арасындағы жұқа, сұйықтыққа толы кеңістік. Плевралық қуыс, плевралық кеңістік немесе интраплевралық кеңістік – әрбір өкпені қоршап тұрған плевралық қаптың плевралары арасындағы потенциалды кеңістік. Мембраналардың арасында майлауды қамтамасыз ету және қысым градиентін жасау үшін плевралық қуыста аз мөлшерде серозды плевралық сұйықтық сақталады. Өкпенің бетін жабатын серозды мембрана – висцеральді плевра, ал сыртқы мембрана – париетальді плевра, олар плевралық қуыстағы плевралық сұйықтықтың жұқа қабығымен бөлінеді. Висцеральді плевра өкпенің жарықтары мен өкпе тамырларының түбірімен байланысады. Париетальді плевра медиастинумға, диафрагманың жоғарғы бетіне және қабырға қуысының ішкі бетіне бекітіледі. Осы екі қабаттың ажырауы әр жағында сұйықтыққа толы қуысты құрайды. Триламинарлық дискінің ішке бүгілуі және орта сызықтағы бірігуі төртінші аптада ішек түтігінің айналасында екі эмбриональды коэломды құрайды, олардың ішкі қуыс қабырғасында спланхноплевра, ал сыртқы қуыс қабырғасында соматоплевра орналасады. Эмбриональды коэломдардың бас жағы ерте бірігіп, бір қуысқа айналады, ол кері бұрылып, көкірек алдында төмен түседі, кейіннен өсіп келе жатқан жүрек оны перикард қуысы ретінде басып алады. Коэломдардың құйрық бөліктері кейін көлік тамырларының астында бірігіп, үлкен перитонеальді қуысқа айналады, оны көлденең септум перикард қуысынан бөліп тұрады. Екі қуыс жоғарғы алдыңғы ішекке жақын орналасқан, қалдық коэломдардың жұптары арқылы – перикардиоперитонеальді канал арқылы байланысады. Бесінші аптада дамитын өкпе бүршіктері осы каналдарға еніп, айналасындағы сомиттерге еніп, көлденең септумды төмен қарай ығыстыратын, кеңейіп келе жатқан қуыстардың жұбын құрайды – яғни плевралық қуыстар. Дамитын өкпелермен ығыстырылған мезотелийлер спланхноплеврден пайда болып, висцеральді плевраға айналады, ал плевралық қуыстардың басқа мезотелий беттері соматоплеврден пайда болып, париетальді плевраға айналады. Жаңа пайда болған плевралық қуыстарды перикард қуысынан бөлетін тіндер перикардиоплевралық мембраналар деп аталады, олар кейіннен талшықты перикардтың бүйір қабырғаларына айналады. Көлденең септум және ығыстырылған сомиттер плевроперитонеальді мембраналарды құру үшін бірігіп, плевралық қуыстарды перитонеальді қуыстан бөліп, кейін диафрагмаға айналады.

Функция

Плевра қуысы және оған байланысты плевралар тыныс алу кезінде өкпенің қалыпты жұмыс істеуіне көмектеседі. Плевра қуысында сондай-ақ плевралық сұйықтық болады, ол майлаушы зат ретінде әрекет етеді және тыныс алу қозғалыстары кезінде плевралардың бір-біріне тегіс сырғанауына мүмкіндік береді. Плевралық сұйықтықтың беттік кернеуі өкпе бетінің кеуде қуысымен жақын орналасуын қамтамасыз етеді. Бұл қатынас тыныс алу кезінде альвеолалардың толуын жеңілдетеді. Плевра қуысы қабырға бұлшықтарының қозғалысын өкпеге, әсіресе күшті тыныс алу кезінде жеткізеді. Ингаляция кезінде диафрагмамен бірге сыртқы қабырғааралық бұлшықтар да жиырылады. Бұл кеуде қуысының кеңеюіне, демек өкпе көлемінің ұлғаюына себеп болады. Соның салдарынан теріс қысым туындайды және дем алу жүзеге асырылады.

Плевралық сұйықтық

Плевралық сұйықтық – қалыпты плевраны жабатын серозды мембранадан түзілетін серозды сұйықтық. Сұйықтың көп бөлігі қабырғалық айналымдағы (қабырғааралық артериялар) эксудация арқылы көлемдік ағынмен өндіріледі және лимфа жүйесімен қайта сіңіріледі. Осылайша, плевралық сұйықтық үнемі өндіріліп, қайта сіңіріледі. Оның құрамы мен көлемін плеврадағы мезотелий жасушалары реттейді. 70 кг салмақтағы адамның плевральды кеңістігінде әрқашан бірнеше миллилитр плевралық сұйықтық болады. Плевралық кеңістікте сұйықтық көбірек жиналуы үшін өндіріс жылдамдығы қайта сіңіру жылдамдығынан асып түсуі керек. Әдетте, жиналатын сұйықтыққа физиологиялық жауап ретінде қайта сіңіру жылдамдығы артады, ал плевралық кеңістікте маңызды көлемде сұйықтық жиналғанша қайта сіңіру жылдамдығы қалыпты жылдамдықтан 40 есеге дейін жетеді. Демек, плевралық сұйықтықтың өндірісінің күрт өсуі немесе қайта сіңіруші лимфалық жүйенің тоқырауы плевралық кеңістікте сұйықтық жиналуы үшін қажет.

Плевралық сұйықтық айналымы

Гидростатикалық тепе-теңдік моделі, тұтқыр ағындылық моделі және капиллярлық тепе-теңдік моделі – плевралық сұйықтықтың айналымын түсіндіретін үш гипотезалық модель. Тұтқыр ағындылық моделі бойынша, плевралық қысым градиенті қабырғалардың жазық беттері бойымен плевралық сұйықтықтың төмен қарай ағынуын қамтамасыз етеді. Капиллярлық тепе-теңдік моделі жоғары теріс апикалық плевралық қысымның медиастинальды плевралық беткейде базальдық-апикалық градиентті тудыратынын, осының нәтижесінде сұйықтық ағыны шыңға қарай бағытталады (жүрек соғу және өкпе желдетуімен көмектеседі). Осылайша сұйықтық қайта айналымға түседі. Соңында, қабырға шеттерінен олардың жазық бөліктеріне қарай болатын көлденең ағын сұйықтық айналымын толықтырады. Сұйықтықтың сіңуі диафрагмалық плевра деңгейінде лимфалық тамырларға жүзеге асады.

Жалпы сыртқы түрі

Ашық сабан түсті: егер транссудативті болса, қосымша талдау қажет емес. Егер экссудативті болса, себебін анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет (цитология, егіс, биопсия). Бұлыңғыр, іріңді, лайлы: инфекция, эмпиема, панкреатит, қатерлі ісік. Қызғылт немесе қанды: травматикалық пункция, қатерлі ісік, өкпе инфаркті, ішек инфаркті, панкреатит, жарақат. Жасыл ақ, бұлыңғыр: плевралық экссудатпен ревматоидты артрит. Жасыл қоңыр: өт аурулары, асцитпен ішек тесілуі. Сүттей ақ немесе сары және қанды: хилозды экссудат. Сүттей немесе жасыл, металдық жылтыр: псевдохилозды экссудат. Жұқа (қанды немесе мөлдір): мезотелиома. Анчоуй пастасы (немесе "шоколад соусы"): жарылған амебалық бауыр абсцесі. Егер қатерлі жасушалар табылмаса, патолог қатерлі ісіктің себебін анықтау үшін иммуногистохимияны қоса алғанда, қосымша зерттеулер жүргізе алады.

Химиялық талдау

Химиялық зерттеулер, pH, плевралық сұйықтық пен сарысудағы белок арақатынасы, ЛДГ арақатынасы, нақты салмағы, холестерин және билирубин деңгейлерін қамтуы мүмкін. Бұл зерттеулер плевралық төгілудің себебін (эксудативті немесе транссудативті) анықтауға көмектеседі. Амилаза деңгейі асқазан/ешкішең тесілулерімен, панкреатитпен немесе қатерлі ісікпен байланысты плевралық төгілулерде жоғарылауы мүмкін. Плевралық төгілулер жоғары белокты эксудативті немесе төмен белокты транссудативті деп жіктеледі. Бүгінгі күнгі барлық диагностикалық тесттерге қарамастан, көптеген плевралық төгілулердің себебі белгісіз болып қалады. Симптомдар нашарласа, күрделірек емдеу қажет болуы мүмкін. Төгілудің себебін анықтамаған жағдайда да, ең көп кездесетін симптом – демқынқыстықтан құтылу үшін емдеу қажет болуы мүмкін, себебі ол мүгедектікке алып келуі мүмкін. Торакоскопия жабық плевралық биопсияның қажеттілігі азайғандықтан, инвазивті процедуралардың басты әдісіне айналды.