Кіріспе

Бірінші көп адамды ғарышқа ұшу

Восход 1 (Восход 1) – кеңестік ғарышқа ұшқан жетінші экипаж. Космонавттар Владимир Комаров, Константин Феоктистов және Борис Егоров ұшқан бұл ғарыш кемесі 1964 жылдың 12 қазанында ұшырылып, 13-і күні жерге қайтты. Восход 1 – орбитаға бірден астам экипаж мүшесін алып шыққан алғашқы ғарыш ұшуы, ғарыш костюмдерінсіз ұшқан алғашқы ұшу және ғарышқа инженер немесе дәрігерді алып шыққан алғашқы ұшу. Бұл ұшу экипажды тасымалдайтын ғарыш кемесінің биіктігі бойынша рекордты да орнатты.

Восход 1 космонавттары үшін үш ғарыш костюмі алынып тасталды; оларды алып жүруге Восход кемесінде орын да, жүк көтергіштік де жетпеді. Бастапқыда Восход екі космонавтқа арналған еді, бірақ кеңес саясаткерлері кеңестік ғарыш бағдарламасын Восход 1 кемесіне үш космонавтты сығып салуға итермеледі. Ұзаққа соқпаған Восход бағдарламасындағы тағы бір ғарыш ұшуы – Восход 2, екі ғарыш костюмі бар космонавттармен міндетті түрде ұшуға тиіс болды, себебі бұл Алексей Леоновтың әлемдегі алғашқы ғарышқа шығуы болатын. Өзінің жүгінің бір бөлігі ретінде Восход 1 1871 жылғы Париж Коммунасының коммунарлық туының лентасын орбитаға алып шықты.

Миссияның басты оқиғалары

"Восход" ғарыш кемелері негізінен "Восток" ғарыш кемелері болды, оларға түсіру модулінің үстіне қосымша қатты отындық ретроракета орнатылды. Катапульталық кресло алынып тасталды, ал "Восток" ғарышкерінің орнына 90 градус бұрышпен үш экипаж диваны интерьерге орнатылды. Тығыз жағдайға байланысты ғарышкерлер диванға сыю үшін диета ұстауға мәжбүр болды. Жерге жұмсақ қонуды қамтамасыз ету үшін ғарыш капсуласының парашют сызықтарына да қатты отынмен жұмыс істейтін тежегіш зымыран қосылды. Бұл қажет болды, себебі "Восток" ғарыш капсуласынан айырмашылығы, "Восход" кемесінде катапульталық кресло болмады, ғарышкерлердің түсіру модулінде қонуы керек еді. Сонымен қатар, "Восток" ракетасының жүк көтергіштігі ретроракета жиынтығының қосымша салмағын көтеруге жеткіліксіз болды, бірақ 11А57 ұшыру құралында қолданылатын үлкен жоғарғы саты бұл мәселенің енді жоқ екенін көрсетті. Ұшырудан шұғыл қашу жүйесі болмағандықтан, миссияны ұшырылғаннан кейін үш минут өткен соң ғана тоқтатуға болар еді, осы кезде жүк қаптамасы лақтырылды, сондықтан төмен биіктіктегі ракета апаты экипаждың жоғалуына әкелмек. Ұшыру 12 қазан күні таңертеңгі сағат 7:30-да өтті. Ұшырудың алғашқы минуттарында блокхаустағылардың барлығы да кернеулі болды, егер ракетада қандай да бір мәселе туындаса, ғарышкерлердің қаза болатынын білді. "Восход-1" миссиясының көп бөлігі биомедициналық зерттеулерге және ғарышта көп салалы команданың қалай жұмыс істей алатынын зерттеуге арналды. Миссияның ұзақтығы 24 сағаттан сәл ғана асты. Айтқандай, ғарышқа ұшу кезінде Кеңес Одағының премьер-министрі Никита Хрущев биліктен алынды, және бұл миссияның мерзімін қысқартқан болуы мүмкін деп болжанады. Алайда, "Восход" ғарыш капсуласының тығыз жағдайы ұзақ мерзімді ғарышқа ұшуды мүмкін етпеген фактор ретінде де қарастырылды. Бұл миссияда бұрынғы пилоттық миссиялар үшін әзірленген, модификацияланған "Восток" ғарыш кемесі қолданылды. Модификацияланған "Восток" ғарыш кемесі жаңа үш адамдық миссиялар үшін "Восход-1" деп аталды. "Восход-1" үш ғарышкерге сыюы үшін, бұрын бір адамға арналған капсулаға көптеген өзгерістер енгізу қажет болды. Сондай-ақ, "Восход-1" ұшыру үшін пайдаланылған 11А57 ұшыру құралына да өзгерістер енгізілуі керек болды. Бірінші маңызды өзгеріс – бір катапульталық креслоны үш диванмен ауыстыру болды, себебі енді үш ғарышкер болды. Бұл дивандарға ұшыру мен қону кезіндегі соққыны жұмсартуға арналған серіппелі жүйе орнатылды. Бос орын мен салмақ шектеулеріне байланысты бұл жаңа креслолар катапульталық болмады. Бұл бүкіл экипаж капсуласын жұмсақ қону үшін жаңа парашют механизмін қажет етті. Сонымен қатар, шектеулі кеңістік ғарышкерлерге қысымды ғарыш костюмдерін киюге мүмкіндік бермеді, олар тек жаттығу костюмдерін киді. Бұл үлкен мәселе емес еді, себебі экипаж капсуласы қысыммен жабдықталған. Алайда, бұл қауіпсіздік тұрғысынан қауіпті болды, себебі ғарышта капсуланың қысымы төмендесе, экипаж аман қалмас еді. Бұрынғы миссияларда егер негізгі ретроракета сәтсіз болса, капсула Жерге оралуға дейін орбитада 10 күн қалатын. Алайда, үш адамнан тұратын экипаж мұндай ұзақ уақытқа шыдай алмас еді. Осыған байланысты негізгі ретроракета сәтсіз болған жағдайда ғарыш кемесін орбитадан шығару үшін қосымша ретроракета орнатылды. "Восход-1" кемесіне енгізілген осы өзгерістерден басқа, 11А57 ұшыру құралының үшінші сатысы да "Е" блогынан "І" блогына ауыстырылды. Бұл барлық модификациялар "Восход-1" кемесінің салмағын шамамен 600 килограммға арттырғандықтан жасалды. "Восход-1" ұшағын әзірлеу барысында 1964 жылдың 6 қыркүйегінде парашют жүйесін сынақтан өткізді. Сынақ "Восход" капсуласын 10 000 метр биіктіктен түсіру арқылы жүргізілді. Сынақ кезінде парашюттің қақпағы ашылмады. Бұл "Восход" капсуласының парашюті ашылмастан құлауына әкелді. Парашют жүйесін одан әрі сынақтан өткізгеннен кейін, парашют люгін басқаратын электрлік схема бұзылудың себебі екені анықталды. Осыған байланысты схема негізгі компоненттерін қайта жобалау арқылы қайта жасалды. Бұл жүйе сенімдірек болды. "Восход" капсуласының екінші сынағы 1964 жылдың 5 қазанында өтті. Бұл сынақ парашютпен сәтті жерге қонуды қамтамасыз етті. 1964 жылдың 6 қазанында ұшқышсыз сынақ ұшуы жүргізілді. Осы сынақ үшін "Восход" ғарыш кемесі "Космос-47" деп аталды және бір күнге орбитаға шығарылды. "Космос-47" парашютпен сәтті қонды. Бұл "Восход-1" экипажымен ұшу алдындағы соңғы маңызды сынақ болды. Осы әзірлеме "Восход-1" миссиясының сәтті аяқталуымен аяқталды, ол 1964 жылдың 12 қазанында ұшырылды.