Кіріспе
2004 жылы Мел Гибсонның түсірген фильмі. Фильм атауынан көрініп тұрғанындай, фильм негізінен Иса Мәсіхтің өліміне дейінгі соңғы 12 сағатты, «Азап» деп белгілі болған оқиғаны қамтиды. Ол Зәйтүн бағындағы (яғни Гетсиманидегі) азаптан басталады, Яһуда Искариоттың сатқандығы, бағанадағы қатыгез қамшылау, Симеон болжағандай Мәриямның күйзелісі, Исаның айқышқа шегеленуі мен өлімі және оның қайта тірілуінің қысқаша бейнеленуімен аяқталады. Бұл оқиғалар Исаның өмірінен алынған эпизодтармен, мысалы, Соңғы кешкі ас, Таудағы уағыз және Исаның балалық шағымен байланыстырылған. Фильм көбінесе Италияда түсірілді. Диалог толығымен қайта құрылған арамей, еврей және латын тілдерінде. Гибсон бастапқыда бұған қарсы болғанымен, фильм субтитрленген. Фильм poleмикалық болды және сыншылардың әртүрлі пікірлерін тудырды: кейбіреулер оны діни және рухани тәжірибе деп санады, актерлік шеберлікті, өндіріс сапасын және Джон Дебнидің музыкалық қорын жоғары бағалады, ал енді біреулері оны антисемиттік деп есептеді және графикалық зорлық-зомбылықтың тым күшті және эмоционалдық тұрғыдан салмақты екенін айтты. Фильм бүкіл әлем бойынша 612 миллион доллардан астам табыс әкелді және 2004 жылғы кинопрокаттың соңында халықаралық деңгейде ең табысты бесінші фильм атанды. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, бұл АҚШ-тағы ең табысты R рейтингілі фильм, кірісі 370,8 миллион долларды құрайды. Ол 2005 жылы өткен 77-ші «Оскар» сыйлықтарында «Үздік макияж», «Үздік операторлық жұмысы» және «Үздік түпнұсқа музыка» номинацияларына ие болды. Исаның қайта тірілуіне арналған жалғасы дамытылуда.
the film
As per the title, the film primarily covers the final 12 hours before Jesus Christ's death, known as "the Passion". It begins with the Agony in the Garden of Olives (i. e., Gethsemane), continues with the betrayal of Judas Iscariot, the brutal Scourging at the Pillar, the suffering of Mary as prophesied by Simeon, the crucifixion and death of Jesus, and ends with a brief depiction of his resurrection. The narrative is interspersed with moments in Jesus's life, such as The Last Supper and The Sermon on the Mount, and moments of Jesus' early life. The film was mostly shot in Italy. The dialogue is entirely in reconstructed Aramaic, Hebrew, and Latin. Although Gibson was initially against it, the film is subtitled. The film was controversial and received polarized reviews from critics; some regarded the film a religious and holy experience, praising the performances of the cast, production values, and John Debney's musical score, while some found it to be antisemitic and the graphic violence to be extreme and emotionally draining. The film grossed over $612 million worldwide and became the fifth highest grossing film of 2004 internationally at the end of its theatrical run. As of 2023, it is the highest grossing R rated film in the USA, with $370.8 million. It received three nominations at the 77th Academy Awards in 2005, for Best Makeup, Best Cinematography, and Best Original Score. A sequel centered on the resurrection of Jesus is in development.
Сюжет
Иса, Құтқарылу мерекесі түнінде Ғефсемани бағында, Петір, Жақып және Жохан шәкірттерімен бірге дұға етеді. Шайтан Исаны азғыруға тырысады, оның терi қанға айналады, ал Шайтанның кейпінен жылан пайда болады. Иса жыланның басын жаншып, Шайтанды мойынсұндырады. Осы уақытта Исаның тағы бір шәкірті, Яһуда Искариот, Қаяфа мен парызшылдардан отыз күміс теңге пара алады. Яһуда Исаны тұтқындау үшін ғибадатхана күзетшілерінің тобын жетектеп, оның кім екенін жасырады. Күзетшілер Исаны тұтқындағанда, қақтығыс болады, Петір пышағын суырып алып, күзетшілердің басшысы Малхтың құлағын кесіп тастайды. Иса Петірге ескерту жасап, Малхтың жарасын жазады. Шәкірттері қашып бара жатқанда, күзетшілер Исаны ұстап алып, Санхедринге алып бара жатқан жолда ұрып-сабалайды. Ұйықтап жатқан Мәриям, Исаның анасы, бір нәрсе дұрыс емес екенін сезінеді және Мағдалинамен сөйлеседі. Жохан олардың бөлмесіне кіріп, тұтқындау туралы хабарлайды, олар Петірмен қайта кездеседі, ол Иса мен оны тұтқындаушыларды іздеп келген. Қаяфа Исаға қарсы жалған айыптаулармен сот өткізеді. Сотқа қарсы шығып, Исаны жасырын қолдаған кейбір дін қызметкерлері соттан қуылды. Иса өзін Құдайдың Ұлымын деп жариялағанда, Қаяфа ашумен көйлектін жыртып, Исаны құдайға қарсы сөз айтқаны үшін өлімге кеседі. Исаны қатты ұрып-сабағанда, Петір халықтың алдында Исаның шәкірті екенін мойындамай, одан бас тартады. Үшінші рет қарғыс айтқаннан кейін, Петір Исаның алдын ала айтқан сөздерін есіне алып, қатты жылайды және қашып кетеді. Осы арада, өкінішпен толған Яһуда, Исаны босату үшін ақшаны қайтаруға тырысады, бірақ дін қызметкерлері оны қабылдамайды. Шайтанның мазалауына ұшыраған Яһуда, шіріген есек мәйітінен арқан алып, өзін асып өлтіреді. Қаяфа мен халық Исаны Яһудеяның римдік әкімі Понти Пилатқа алып барып, өлім жазасына кесуді талап етеді. Әйелі Клаудияның, Исаның қасиетті екенін білгенінен, Пилат оны сұраққа алып, ешқандай кінә таппай, Исаның Галилеялық Антипасқа қарасты екенін ескере отырып, оны Ирод Антипас сарайына жібереді. Антипас оны зиянсыз ақымақ деп есептеп, қайтарып жібереді. Содан кейін Пилат халыққа Исаны немесе Бараббаны босатуды ұсынады. Халық Бараббаны босатып, Исаны айқышқа шегелеуді талап етеді. Халықты жұбату үшін Пилат Исаны тек қамшымен соқтыруға бұйрық береді. Римдік сақшылар оны қамшымен қатты соғады, содан кейін астық сақтау қоймасына алып барып, басына тікенді тәж кигізіп, оны қорлайды. Иса Пилат пен халықтың алдына әкелінгенде, Қаяфа халықпен бірге оны айқышқа шегелеп өлтіруді талап етеді. Көтеріліске себеп болғысы келмей, Пилат оны айқышқа шегелеуге бұйрық береді, жауапкершіліктен бас тартады. Иса ауыр ағаш айқышты көтеріп, Голгофаға қарай жолға шығады, ал Шайтан оның азаптарын зұлымдықпен тамашалайды. Жол бойында Иса сақшылар мен халықтың мазалауына ұшырайды, анасымен кездеседі, ол оны қысқа уақытқа жұбатады, бірақ сақшылар оны тартып алады, Киринеялық Шимон оған көмектеседі, ал әйел оның қанды бетін орамалымен сүртіп, қайтадан сақшылар тартып алады. Сапардың соңында, анасы Мәриям, Мағдалина, Жохан және көптеген куәгерлердің көзінше, Иса айқышқа шегеленіп өлтіріледі. Ол Құдайдан өзін азаптаушыларды кешіруін сұрайды, қасында айқышқа шегеленіп, берік сенімімен және өкінішімен құтқарылған қылмыскерге құтқару сыйлайды және анасын жұбатады. Жаралған жараларынан әлсіреген Иса жанын тапсырады. Көктемнен бір тамшы жаңбыр жерге түсіп, Екінші ғибадатханаға зақым келтіріп, Киелілердің Киелісін жабатын жамылғыны екіге бөліп жібереді, ал Шайтан тозақтың тереңінен жеңіліске ұшырағанын айқайлайды. Исаның денесі айқыштан түсіріліп, қабірге қойылады. Үш күннен кейін ол өлгендерден қайта тіріліп, қабірден шығады.
Тақырыптар
"The Passion: Photography from the Movie "The Passion of the Christ" фильмінде режиссер Мел Гибсон: «Бұл махаббат, үміт, иман және кешірім туралы фильм. Иса барлық адамзат үшін өлді, біздің барлығымыз үшін қасірет көрді. Сол қарапайым хабарға қайта оралу уақыты келді. Әлем бұзылып бара жатыр. Бізге бәрімізге көбірек махаббат, иман, үміт және кешірім керек» дейді.
Жаңа Келісім
Мел Гибсонның айтуынша, "Мәсіхтің азаптары" фильмінің негізгі дереккөзі – Мәсіхтің азаптары туралы төрт канондық Евангелия. Фильмде Иса Иродтың сарайында сотталған оқиғасы көрсетілген, ол тек Лұқа Евангелиясында ғана кездеседі. Фильм Жаңа Өсиеттің басқа бөлімдерінен де материалдар алған. Фильмде Иса айтқан "Мен барлық нәрсені жаңалаймын" деген сөз Аян кітабының 21-тарауының 5-жолында келтірілген.
Ескі Келісім
Фильм Ескі өсиетке де сілтеме жасайды. Фильм Исаяның Азапты Құлдың төртінші әнінен алынған эпиграфпен басталады. Гетсимани бағындағы бастапқы сахнада Иса жыланның басын жаншып, Текжаралыс кітабы 3:15-ке тікелей визуальды сілтеме жасайды. Фильм бойында Иса Жаңа өсиетте жазылған оқиғалардан өзге де, Забурлардан цитаталар келтіреді.
Дәстүрлі иконография және әңгімелер
Фильмдегі көптеген бейнелер өнердегі құмарлықтың дәстүрлі бейнелеуін әдейі қайталайды. Мысалы, Крест жолының 14 станциясы "Мәсіхтің азабы" фильміндегі Via Dolorosa суреті үшін орталық мәнге ие. Сегізінші станциядан (Иса Иерусалим әйелдерімен кездеседі, DVD-де жойылған көрініс) және он төртінші станциядан (Иса қабірге қойылады) басқа барлық станциялар бейнеленген. Гибсон Исаның Турин жұмысынан алған бейнесінен шабыттанды. Актриса Майя Моргенстерннің ұсынысымен фильмнің басында Пасхалық Седер келтірілген. Мария: "Бұл түн неге басқа түндерден өзгеше?" деп сұрайды, ал Мария Магдалина дәстүрлі жауапты береді: "Себебі біз бір кезде құлдар едік, енді құл емеспіз". Мария Магдалинаны Исаның тас атқылаудан құтқарған адал әйелмен байланыстыру католик дәстүрінде белгілі бір дәлелдерге ие, ал режиссердің айтуынша, бұл драмалық эффект үшін жасалған. Фильмдегі кейбір кейіпкерлердің аттары дәстүрлі және Киелі кітаптан тыс, мысалы, Мәсіхпен бірге айқышқа шегеленген қарақшылар, Дисмас және Гесмас (сондай-ақ Гестас). Фильм көбінесе католик көрегендерінің, мысалы Мария Иса Агреда мен Энн Кэтрин Эммерихтің көріп келгендей шабыттанды. Гиссонға әсіресе Клеменс Брентаноның "Біздің Иеміз Иса Мәсіхтің қайғылы азабы" кітабы әсер етті, себебі ол айқышқа шегеленудің жанды суреттемелерін және Мәриям, Исаның анасының қосымша рөлдерін ұсынды. Верониканың Исаның бетін сүртіп жатқан бейнесі католик дәстүрінен алынған және Верониканың жамылғысы деп аталатын қасиетті нәрсеге қатысты. Фильмде Исаның бет-әлпетін бейнелейтін жамылғы аздап көрінді. Оның бастауы алтыншы Крест станциясында, онда Әйіз Вероника Исаның бетін жамылғысымен сүртіп, Via Dolorosa бойымен келе жатқанда кездестірген.
Скрипт пен тіл
Гибсон бастапқыда екі ескі тілді субтитрсіз қолданатынын және "бейне тілімен баяндауға" сүйенетінін мәлімдеді. Пассион оқиғасы өте жақсы белгілі болғандықтан, Гибсон көрермендерді таң қалдыру үшін қарапайым тілдерден аулақ болу қажеттігін сезінді: "Менің ойымша, осы сөздердің кейбіреулерін заманауи тілмен айту кері әсер етеді. Бұл сізді тұрып, келесі жолды айқайлағыңыз келеді, мысалы, 'Болу немесе болмау' дегенді естігенде, сіз инстинктивті түрде өзіңізге 'Міне, мәселе' дейсіз". Гибсон мен Бенедикт Фицджеральд сценарийді ағылшын тілінде жазды, содан кейін Лойола Мэримаунт университетінің профессоры Уильям Фулко оны латын тіліне аударды және ежелгі арамей тілінен қайта құрады. Фулко кейде кейіпкерлер өздеріне беймәлім тілде сөйлеген кезде айтылу және сөздердің соңғы буындарына қасақана қателер енгізді, ал римдік сарбаздар қолданған дөңгелек тілдің бір бөлігі субтитрлерде аударылмады.
Түсірілім
Фильм тәуелсіз өндірілген және Италияда, Римдегі Cinecittà студиясында, сондай-ақ Матера қаласында және Базиликата аймағындағы Кракконың тастаналған қаласында түсірілген. Өндіріс құны шамамен 30 миллион АҚШ доллары, ал маркетингтік шығындар тағы 15 миллион долларға жуық, осы барлық шығынды Гибсон мен оның Icon Productions компаниясы толық көтерді. DVD-де көрсетілгендей, Мартин Скорсезе жақында "Нью-Йорк бандиттері" фильмін аяқтаған еді, Гибсон мен оның декораторлары осы фильмнен өздерінің декорацияларының бір бөлігін құрастырды. Бұл Гибсонға көп уақыт пен ақшаны үнемдеді. Гибсон түсірілім кезінде бірнеше діни кеңесшілермен ақылдасты, олардың ішінде Фр. Джонатан Моррис және жергілікті дін қызметкері Филипп Джей Райан болды, ол күн сайын түсірілім алаңына келіп, Джим Кавизельге кеңес беріп, күнәһар тазарту рәсімін өткізіп, қасиетті тамақтандыруды жүзеге асырды. Актерлер мен түсірілім тобы үшін бірнеше жерде миссалар өткізілді. Түсірілімге басқа да дін қызметкерлері қатысты, соның ішінде Мәсіх Патша институтының аббат Мишель Дебурж, Стивен Сомервилл және Жан-Мари Чарльз Ру, барлығынан Мел Гибсон дәстүрлі латын миссасын күн сайын өткізуді сұрады. Түсірілім кезінде негізгі декорацияларға жауапты көмекші Ян Микелиниді екі рет найзағай шағып, ол "Lighting Boy" деген лақап атымен танылды. Бірнеше минуттан кейін Кавизель де найзағай соққан.
Музыка
Мел Гибсонның қатысуымен үш альбом жарық көрді: (1) Джон Дебнидің Ник Ингман дирижерлік еткен түпнұсқа оркестрлік партитурасының саундтрегі; (2) Марк Джозеф пен Тим Кук продюсерлік еткен, әртүрлі авторлардың түпнұсқа композицияларын қамтитын "The Passion of the Christ: Songs" альбомы; және (3) "The Passion of the Christ" фильміне шабыттанған әндер альбомы. Алғашқы екі альбом 2005 жылғы Dove сыйлығының иегері атанды, ал саундтрек ең үздік түпнұсқа музыка үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Музыкалық шығармалар жиі «азалы әйел» әдісін қолданады. Лиза Джеррард пен Патрик Кэссиди фильм шығар алдында алдын ала партитура жазып, бірақ ол фильмнің көрсетілімінде толыққанды болмады. Джек Ленц – басты музыкалық зерттеуші және композиторлардың бірі; оның шығармаларының бірнеше үзінділері интернетке жарияланды.
Атауының өзгеруі
Мел Гибсон өзінің фильмін "Құмарлық" деп атағысы келсе де, 2003 жылғы 16 қазанда оның өкілі АҚШ-та "Мәсіх Құмарлығы" деген атау қолданылатынын хабарлады, себебі Miramax Films Жанет Винтерсонның 1987 жылғы романы үшін MPAA-да "Құмарлық" атауын тіркеген еді. Кейіннен барлық елдерде көрсетілімге "Мәсіх Құмарлығы" деген атау қолданылды.
Тарату және маркетинг
Гибсон фильмді сыртқы қаржыландыру немесе таратуды қамтамасыз етпей-ақ түсіруге кірісті. 2002 жылы ол Голливуд студияларынан қолдау алмауының себебін былай түсіндірді: "Бұл ешкімнің қол тигізбегісі келмейтін тақырыптағы фильм, және ол екі өлі тілде түсірілген". Гибсон мен оның Icon Productions компаниясы фильмді толығымен қаржыландырып, өндіріс шығындарына шамамен 30 миллион доллар, ал маркетингке шамамен 15 миллион доллар жұмсады. Антисемитизмге қатысты алғашқы айыптаулардан кейін Гибсон үшін американдық тарату компаниясын табу қиын болды. 20th Century Fox бастапқыда Icon компаниясымен келісімшарт жасасқан, бірақ халық наразылығына жауап ретінде фильмнен бас тартты. Басқа студиялардың фильмді қабылдамауына және таратушыны өзі алған сынға ұшыратпау мақсатында Гибсон Ньюмаркет Филмс компаниясының көмегімен фильмді АҚШ-та өзі таратуға шешім қабылдады. Гибсон әдеттегі киномаркетингтік стратегиядан ауытқып, кішкентай көлемде телеарналарда жарнамалық кампания жүргізді, ал баспасөз конференциялары мен промо-туралар өткізбеді. "Патшалардың патшасы" сияқты бұрынғы діни фильмдердің маркетингтік кампанияларына ұқсас, "Мәсіхтің азаптары" шіркеулердің көптеген топтарымен, олардың ұйымдарының ішінде де, жұртшылық арасында да кеңінен жарияланды. Плакаттар, футболкалар, кружкалар және әшекейлер сияқты лицензиялық тауарлар сауда орындарында және интернет-сайттарда сатылды. Біріккен методист шіркеуінің өкілдері олардың көптеген мүшелері, басқа христиандар сияқты, бұл фильмнің дінсіздерге жақсы жаңалық жеткізудің тиімді тәсілі деп санайтынын мәлімдеді. Осының нәтижесінде көптеген қауымдар кинотеатрларда болуды жоспарлады, ал кейбіреулері сұрақтарға жауап беру және дұға ету үшін арнайы стендтер құрды.
Евангелистік қолдау
"Христос азап шегуі" американдық евангелистік қауымдастығынан ыстық қолдау алды. Фильм шығар алдында Гибсон евангелистік лидерлермен белсенді түрде байланысып, олардың қолдауын және пікірлерін сұрады. Олардың көмегімен Гибсон евангелистік көрермендер үшін фильмнің түсірілуі және оның жеке сенімі туралы әңгімелесіп, түсірілімге дейінгі бірнеше көрсетілімдер ұйымдастырды. 2003 жылдың маусымында ол Тед Хаггард басқаратын, сол кездегі Евангелистердің Ұлттық қауымдастығының президенті Жаңа өмір шіркеуінде өткен лидерлік конференцияға қатысқан 800 пасторға фильмді көрсетті. Гибсон Джоэл Остиннің Лейквуд шіркеуінде, Грег Лоридің Harvest Christian Fellowship-ында, сондай-ақ Рик Уорреннің Лейк Форесттегі Saddleback Church-інде өткен конференцияда 3600 пасторға да осы сияқты көрсетілімдер ұйымдастырды. 2003 жылдың жазынан бастап 2004 жылдың ақпанында фильмнің шығуына дейін фильмнің бөліктері немесе монтаждалған нұсқалары сексеннен астам көрерменге көрсетілді, олардың көп бөлігі евангелистік көрермендер болды. Сонымен қатар, фильм Рик Уоррен, Билли Грэм, Роберт Шуллер, Даррел Бок, Christianity Today журналының редакторы Дэвид Нефф, Пэт Робертсон, Ли Стробел, Джерри Фалвелл, Макс Лукадо, Тим ЛаХей және Чак Колсон сияқты евангелистік лидерлерден жария қолдау алды.
Кино кассалары мен театрларда көрсетілім
"Мәсіхтің азап шегуі" 2004 жылғы 25 ақпанда (Күл сәрсенбісі, Ұзақ оразаның басталуы) АҚШ-та көрсетілді. Ол алғашқы апта соңында 3,043 кинотеатрдағы 4,793 экраннан 83,8 миллион доллар, ал Күл сәрсенбісінен бері жалпы сомада 125,2 миллион доллар таба алды. Бұл оны 2004 жылғы ішкі нарықтағы апта соңы табысы бойынша төртінші орынға қойды, сондай-ақ ақпан айындағы ең табысты дебют болды (Елу реңктің сұр түсі шыққанға дейін). Фильм "Сақиналардың иесі: Патшалардың оралуы" фильмімен теңесіп, бес күндік ең жоғары кіріс табатын дебют рекордын жасады. Сонымен қатар, "Мәсіхтің азап шегуі" "R" рейтингісіндегі фильмдердің арасында "Матрица: Жаңа өркен" фильмінен кейін екінші орынды иеленді. Ол АҚШ-та барлығы 370,8 миллион доллар таба алды. Фильмнің алғашқы көрсетілімінде АҚШ-та шамамен 59,6 миллион билет сатылды. Филиппинде, басым көпшілігі католиктер құрайтын елде, фильм 2004 жылғы 31 наурызда көрсетілді, Кино және теледидарды қарау және классификациялау кеңесі (MTRCB) оған PG-13 рейтингін берді және Филиппин Католик Епископтар Конференциясы (CBCP) қолдау көрсетті. Малайзияда үкімет цензурасы бастапқыда фильмге толық тыйым салды, бірақ христиандық лидерлер наразылық білдіргеннен кейін шектеу алынды, бірақ тек христиан көрермендеріне арналған кинотеатрларда көрсетуге рұқсат берілді. Израильде фильмке тыйым салынбады. Алайда, ешбір израильдік дистрибьютор оны сатуға келіспегендіктен, фильм кинотеатрларда көрсетілмеді. Көптеген дау-дамайларға және кейбір үкіметтердің фильмді кеңінен көрсетуге рұқсат бермеуіне қарамастан, "Мәсіхтің азап шегуі" бүкіл әлем бойынша 612 миллион доллар таба алды, мысалы, Мысырда ол 2004 жылғы кассалық табыс бойынша 20-орынды иеленді. 2017 жылға дейін бұл фильм барлық уақыттағы ең табысты ағылшын тілінде емес фильм болды, содан кейін оны "Волк-соғысшы 2" басып өтті.
"Қояндылық"
"The Passion Recut" кинофильмі 2005 жылғы 11 наурызда кинотеатрларда көрсетілді. Бұл қайта өңделген нұсқада ең ауыр зорлық-зомбылық көріністері бес минутқа қысқартылды, көбірек көрермендерді тарту және түпнұсқасы тым қорқынышты болған тұтынушылар үшін фильмді жақындату мақсатында. Newmarket Films компаниясының президенті Боб Берни: "Көргісі келген, бірақ бара алмаған көптеген адамдарды білемін. Олар тым шаршаңқы немесе сезімтал еді" деді. Гибсон осы қайта өңделген нұсқаның себебін былай түсіндірді: "Кинотеатрлардағы алғашқы көрсетілімнен кейін елдің түкпір-түкпірінен көптеген хат алдым. Көптеген адамдар осы тәжірибені жақындарымен бөліскім келетінін, бірақ фильмдегі ауыр көріністер оларға тым қиын болады деп қорқатынын айтты. Сондықтан мен "Мәсіхтің азап шегуі" фильмін қайта өңдеуге бел будым." Гибсон фильмді өңдегеннен кейін PG-13 рейтингісін алуды күткен. Бірақ қайта өңдеуге қарамастан, Америка кино ассоциациясы "The Passion Recut" фильмін PG-13 рейтингісіне лайық емес деп тапты. Алайда, Newmarket MPAA-ның мүшесі болмағандықтан, олардың ережелеріне бағынуға міндетті емес, сондықтан фильмді рейтингсіз шығаруға шешім қабылдады. Мақсат PG-13 деңгейіне жақындасу еді, бірақ MPAA фильмнің жалпы қарқындылығына байланысты оны R деп санады, сондықтан біз рейтингсіз шығамыз, мүмкін соңында орташа деңгейде болады. Нәтижесінде фильмнің тоны мен тепе-теңдігі өзгеріп, оны кеңірек аудиторияға, әсіресе түпнұсқадағы кейбір экстремалды көріністерге алаңдайтындарға қолжетімді етеді. Фильмнің қайта шығарылуы Newmarket және Icon үшін "эксперимент" болды, себебі компаниялар Пасха жексенбісіне дейін (27 наурыз) төрт апталық көрсетілімге үміттенді. Егер эксперимент сәтті аяқталғанда, Newmarket және Icon фильмді жыл сайын Пасха маусымында шығаратын еді. Алайда, қысқартылған фильм үш апта бойы 960 кинотеатрда көрсетіліп, жалпы кассалық табысы 567 692 долларға жетті, бұл "Тәубе" фильмінің 612 054 428 долларымен салыстырғанда өте аз көрсеткіш. BBFC қайта өңделген фильмді бастапқы нұсқаның 18-ден төмен 15 рейтингісімен бағалады.
Айырмашылықтар
Қамшымен соғу көрінісінде, Исаның денесіне қамшы соғып, қан шашырап, еттері жұлынып кеткен кадрлар алынып тасталды. Оразанға шегелеу көрінісінде, римдік сарбаздар Исаны шегелеп, қан ағызу сахнасы қысқартылды, ал Исаның иығын күшпен шығарып тастаған сарбаздың көрсетілуі де өңделді; оның орнына Мәриям мен Исаның реакциясы көрсетілді. Айтпақшы, айқыш айналып, керемет түрде ауада ілініп тұрған көрініс те өшірілді (мұның себебі көрермендер көргендерін түсінбеді). Алғашқы күні 4,1 миллион дана сатылды. Фильм ағылшын және испан тілдеріндегі субтитрлермен DVD-де, ал ағылшын тіліндегі субтитрлермен VHS кассетасында қолжетімді болды. Фильм Солтүстік Америкада 2009 жылдың 17 ақпанында екі дискілік «Definitive Edition» ретінде Blu-ray форматында жарық көрді. Сондай-ақ, ол Австралияда Пасхаға бір апта бұрын Blu-ray нұсқасында шықты. Алғашқы DVD нұсқасы жақсы сатылса да, трейлерден басқа қосымша мүмкіндіктері болмады, бұл арнайы басылымның шығуын күтетін сатып алушылардың қанша болатыны туралы болжамдарға әкелді. 2017 жылдың 7 ақпанында 20th Century Fox киностудиясы фильмді Blu-ray және DVD форматында, театрлық нұсқасымен және өңделген нұсқасымен (The Passion Recut) қайта шығарды, онда зорлық-зомбылық көріністері азайтылған. Театрлық нұсқада ағылшын және испан тілдерінде дубляж бар; бұл фильмнің басқа тілде дубляжталғанының алғашқы реті.
Теледидарлық хабар тарату
2011 жылдың 17 сәуірінде (Палм жексенбісі) Trinity Broadcasting Network (TBN) телеарнасы фильмді кешкі сағат 19:30 (ET/PT) уақытында көрсетті, сондай-ақ бірнеше рет қайталап көрсету жоспарланған. Телеарна жыл бойы, әсіресе Пасха мерекесі қарсаңында фильмді көрсетіп келеді. 2013 жылдың 29 наурызында (Қасиетті Жұма) TV5 телеарнасы, арнайы Қасиетті апта бағдарламасы аясында, Филиппинге арналған филиппинше дубляждалған нұсқасын 14:00-де (PST, UTC+8) көрсетті. Фильмнің толық көрсетілу уақыты екі сағатты құрады, бірақ жарнамаларды есептемегенде, оның толық уақыты екі сағат алты минут болғанмен, шамамен бір сағатқа жуық уақытты алды. Көрсетілім 16:00-де аяқталды. Фильм Movie and Television Review and Classification Board (MTRCB) бағалауынша, тақырыптары, тілі және зорлық-зомбылық көріністері үшін SPG санатына жатады, кейбір сахналар теледидарда көрсету үшін цензураланды. TV5 – АҚШ-тан тыс фильмді алғаш рет көрсеткен телеарна, ол ежелгі еврей және латын тілдерін филиппин тіліне аударды (ағылшын тіліндегі титрлер арқылы).
Сыни жауап
Rotten Tomatoes сайтында фильмге 281 рецензия негізінде 49% мақұлдау көрсеткіші тіркелді, ал орташа бағасы 6/10 құрады. Сайттың сыншыларының пікірі: «Режиссер Мел Гибсонның ынтасы айқын, бірақ «Мәсіхтің азаптары» фильмі көптеген көрермендерді рухани көтерілудің орнына, эмоционалдық тұрғыдан шаршатып қалады». Metacritic сайтында фильм 44 сыншының бағасы бойынша 100 балдық шкаладан 47 бал алды, бұл «аралас немесе орташа пікірлер» дегенді білдіреді. Алайда, CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша көрермендер фильмге сирек кездесетін «A+» бағасын берді. Time журналында жарияланған оң пікірде сыншы Ричард Корлис «Мәсіхтің азаптары» фильмін «ауыр, әдемі, жан ауыртатын және толыққанды берілгендікке толы фильм» деп сипаттады. Уайт сондай-ақ, режиссер Мел Гибсонның фильм арқылы көрермендерге «интеллектуалдық қиындық» ұсынғанын атап өтті. Chicago Sun Times газетінен Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыз берді, оны «Мен көрген ең зорлық-зомбылыққа толы фильм» деп атады, сондай-ақ бұрынғы алтарь қызметшісі ретіндегі өзіне қалдырған әсерін баяндады: «Гибсон маған өмірімде алғаш рет Азаптардың мәнін сезінуге мүмкіндік берді. Фильмінің мазмұнының үстірттігі, Исаның үйретіктеріне тек аз ғана сілтемелер жасалатыны, менің ойымша, маңызды емес. Бұл уағыз емес, христиан дінінің орталық оқиғасының көрнекі бейнесі. Қабылдаңыз немесе қабылдамаңыз». Slate журналының Дэвид Эдельштейн оны «екі сағат алты минуттық снуф-фильм» деп атады, ал New York Daily News газетінен Джами Бернард оны «Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс үгіт фильмдерінен бері жасалған ең жауыз антисемиттік фильм» деп санайды. Dallas Observer газетіне жазған Роберт Вилонски фильмді «сенбегендерді таң қалдыруға тым ауыр, ынтасы шабыттандыруға жеткіліксіз және көбінесе өте масқара, Дэвид Линч фильмінен қашқандай жындық көріністермен, мен оқыған мәтінде шашы бар еркек баласын иеленген шайтанды таба алмадым» деп мәлімдеді. 2010 жылы Time журналы оны барлық уақыттағы «күлкілі зорлық-зомбылыққа толы» фильмдердің бірі деп тізімдеді.
Тарихи және Киелі кітап деректерінің дұрыстығы
Гибсон бірінші ғасырдағы Яһудеяның тарихи оқиғаларына және Мәсіхтің айқышқа шегеленуі туралы Киелі кітап оқиғаларына әдейі материал қосқан деген сынға қарамастан, кейбір ғалымдар фильмді негізінен тарихи дәлдікке мән бермейтінін қорғады. Киелі кітап зерттеушісі Марк Гудэкер фильмнің тарихи дәлдігін айқын айтқан Гибсонның бірде-бір құжатты мысалын таба алмағанын айтты. Гибсон былай деген: "Менің ойымша, ең алдымен, Киелі кітапқа қайшы келмейтін оқиғаларды шындыққа сай баяндау керек. Бірақ, олай болмаған кезде, мен өзімді көркемдік тұрғыдан түсіндіруге, және кейбір бос орындарды логикамен, қиялмен, басқа да түрлі оқулармен толтыруға мүмкіндік алдым деп сезіндім". Бұған мысал ретінде балалардың кейпіне түскен жын-шайтандар Яһуда Искариотты қинаған көріністі келтіруге болады. Тағы бір көріністе Шайтанның Мәсіхті қамшылау кезінде жын-пері бала көтеріп жүргені бейнеленген. Бұл бейне Мәриям мен Баланың дәстүрлі суреттерін бұрмалау ретінде, сондай-ақ Шайтан мен Антихристтің бейнесі ретінде түсіндіріледі. Гибсонның сипаттамасында: "Жамандық жақсылықты бұрмалайды. Ана мен баланыкіндей нәзік және әдемі не болу мүмкін? Сондықтан Шайтан оны сәл бұрмалап көрсетеді. Қалыпты ана мен баланың орнына, сіз 40 жастағы, арқасында шашы бар 'сәбиді' ұстап тұрған андрогин фигурасын көресіз. Бұл қызық, бұл қорқынышты, тіпті артық – дәл сол сияқты Исаны аяғына бұрып, кеудесін жазалау қорқынышты және артық, және осы сәтте Шайтан мен сәби пайда болады. Киноның Жаңа Өсиеттегі оқиғаларға адал екендігі туралы сұраққа Ватиканның Доктриналық конгрегациясының қызметкері, діни қызметкер Августин Ди Ноя былай деп жауап берді: "Мел Гибсонның фильмі деректі фильм емес, бірақ төрт Евангелияның барлығындағы ортақ негізгі құрылымға адал" және "Мел Гибсонның фильмі Жаңа Өсиетке толық адал".
It's evil distorting what's good. What is more tender and beautiful than a mother and a child? So the Devil takes that and distorts it just a little bit. Instead of a normal mother and child, you have an androgynous figure holding a 40 year old 'baby' with hair on his back. It is weird, it is shocking, it's almost too much—just like turning Jesus over to continue scourging him on his chest is shocking and almost too much, which is the exact moment when this appearance of the Devil and the baby takes place. When asked about the film's faithfulness to the account given in the New Testament, Father Augustine Di Noia of the Vatican's Doctrinal Congregation replied: "Mel Gibson's film is not a documentary but remains faithful to the fundamental structure common to all four accounts of the Gospels" and "Mel Gibson's film is entirely faithful to the New Testament".
Антисемитизм туралы айыптарға реакция
Фильм сыншысы Роджер Эберт, "The Passion of the Christ" фильмін "Chicago Sun Times" газетінде төрт жұлдыздың төртеуімен бағалады, ол фильм антисемиттік деген айыптамаларды жоққа шығарды. Эберт фильмді "жүрегі шынайы, әділдікке деген жауынгерлік сезімі бар адам түсірген күшті және маңызды фильм" деп сипаттады. "Бұл – жанды ауыр тиетін бейнелерге толы, ал соңында құтқарылу мен үміт туралы хабар". Эберт: "Бұл ең керемет оқиғаның ең керемет кино нұсқасы болуы мүмкін" деді. Консервативті жазушы Кал Томас та антисемитизм туралы айыптамалармен келіспей, Townhall журналында былай деп жазды: "Фильмде антисемит элементтері болуы мүмкін деп уайымдайтын немесе адамдарды еврейлерді қудалауға шақыратын яһуди қауымындағылар үшін қорықпаңыз. Фильмде яһудилер Исаның өліміне кінәлі деп айыпталмайды". Боб Смитхаузер Focus on the Family's Plugged In фильмде еврейлерді арнайы нысанаға алмастан, адамзаттың зұлымдықтары мен күнәларын жеткізуге тырысатынын айтты: "Шайтанның осы оқиғалардың ойыншысы ретінде антропоморфты бейнесі оқиғаны табиғаттан тыс салаға тартады – бұл факт антисемитизмнің көп жарияланған айқайларын басуы керек еді, өйткені ол яһудилер мен римдіктердің саяси және діни мақсаттарынан гөрі жұмыс істейтін шайтандық күшті көрсетеді." Билл О'Райлидің сұрағына жауап берген Гибсон: "Бұл фильм еврейлерді ренжіте ме?" деп сұрағанда, "Жоқ, олай етілмеген. Менің ойымша, ол тек шындықты айту үшін жасалған. Мен мүмкіндігінше шыншыл болғым келеді" деді. "The Globe and Mail" газетіне берген сұхбатында ол былай деп қосты: "Егер біреу яһудилерге немесе кез келген адамға қатыгездік жасауды ақылға қоярлықтай етіп, Ізгі хабардың үзінділерін бұрмаласа, бұл Папаның қайта-қайта айыптауларына қарсы келеді. Папалық расизмді кез келген нысанда айыптайды. Иса барлық уақыттың күнәлары үшін өлді және мен кінәлі деп бірінші болып мойын бұрамын".
Asked by Bill O'Reilly if his movie would "upset Jews", Gibson responded, "It's not meant to. I think it's meant to just tell the truth. I want to be as truthful as possible." In an interview for The Globe and Mail, he added: "If anyone has distorted Gospel passages to rationalize cruelty towards Jews or anyone, it's in defiance of repeated Papal condemnation. The Papacy has condemned racism in any form Jesus died for the sins of all times, and I'll be the first on the line for culpability."
Ашығыс зорлық-зомбылықты сынға алу
А. О. Скотт «Нью-Йорк Таймс» газетінде былай деп жазды: «Христостың құмарлығы» фильмі Исаның соңғы сағаттарының қатыгездігіне ерекше ден қояды, сондықтан бұл фильм сүйіспеншіліктен емес, ашудан туғандай көрінеді, және көтеріңкілікке жеткенінен гөрі, рухани әлемге шабуыл жасауда сәттірек болады». Дэвид Эдельштейн, Slates киносыншысы, фильмді «екі сағаттық және алты минуттық қырқыш фильм – Исаның тізбектегі қаны» деп атады және Гибсонды Исаның діни ұстанымдарына емес, оның өлім жазасының қатыгездігіне назар аударғаны үшін сынады. Армонд Уайт сыншысы africana.com сайтындағы мақаласында фильмдегі зорлыққа басқаша көзқарас ұсынды. Ол былай деп жазды: «Гибсон зорлықтың сатылатынын жақсы біледі (Голливудтағы ешкім мойындағысы келмейтін нәрсе). Бірақ бұл жолы Гибсоннің фильмі өш алуды мақтаудың орнына, зорлыққа сезімтал, шыншыл және жеке жауап беруді талап етеді, бұл қиын мәселе». 2018 жылы Кавизель Гибсонның сценарийдің үшінші нұсқасын жібергенін айтты. Кавизель фильмнің атауы «Христостың құмарлығы: Қайта тірілу» болады деп мәлімдеді және «Бұл әлем тарихындағы ең ірі фильм болады» деп болжады. 2023 жылдың шілдесінде Гибсон жұмыс істеп жатқан сценарийдің екі нұсқасы бар екенін мәлімдеді; біреуі шынайы, ал екіншісі түрлі әлемдерді зерттейді және тозақтағы құлаған періштелерді қамтиды.