Кіріспе

Құс түрлері

Батыс қара құлақты бидай құсы (Oenanthe hispanica) – бидай құсы, бұрын Turdidae тұқымдасына жататын, бірақ қазір Ескі әлемнің ұшқышы (Muscicapidae тұқымдасы) деп саналатын шағын көшіп-қонушы құс. Бұрын (кейбір ғалымдар әлі де солай санайды) шығыс қара құлақты бидай құсымен бір түр деп есептелген. Жыныстық піккен еркегінің маңдайы мен басы ақ немесе ақшыл, арқасы сары-қоңыр, ал қанаттары солтүстік бидай құсына қарағанда қара түсті. Кеудесі сары-қоңыр реңді ақ түсті. Арқасы, жоғарғы құйрық қауырсындары және құйрығының көп бөлігі ақ. Қара маска құлақ жамылғысынан мүңкісіне дейін созылады. Жұтыны қара немесе ақ болуы мүмкін. Күзде және қыста басы мен арқасы, сондай-ақ кеудесі (қара жұтыны жоқ егер, жұтыны да) айқын сары-қоңыр түсті, бірақ сары-қоңыр түсінің қарқындылығы әртүрлі. Ортаңғы қауырсындарынан басқа, құйрық қауырсындары солтүстік бидай құсына қарағанда әлдеқайда ақ, ал ішкі жағындағы ақ түс көбінесе ұшына дейін жетеді. Аналығы қоңыр түсті, бірақ оның арқасының төменгі жағы ақ, маусымдық өзгерістері айқын емес. Батыс қара құлақты бидай құсының еркегін шығыс қара құлақты бидай құсының еркегінен жоғарғы жағының сары-қоңыр реңімен ерекшелеуге болады, бұл оған соңғысына қарағанда қара және ақ түстің айқын араласпауына себеп болады, сондай-ақ масканың қара түсі мүңкісінің табанында тоқталып, жоғары қарай сәл созылмайды. Бұл түрдің қара жұтындылары шығыс құстарына қарағанда жұтыны мен бетінде аз қара түсті, ал қара түс көбінесе күрт аяқталады. Бұл түрдің аналықтары шығыс түрлерінен жалпы алғанда жылы қоңыр түсімен ерекшеленеді.

Таксономия

1743 жылы ағылшын табиғаттанушысы Джордж Эдвардс өзінің «Жай құстардың табиғи тарихы» атты еңбегінде батыс қара құлақты бидайқұстың суреті мен сипаттамасын қосты. Ол бұл құсқа «The Red or Russet colour’d Wheat Ear» деген ағылшынша атау берді. Эдвардс өзінің қолмен боялған гравюрасын Гибралтарда жиналған Марк Кэйтсбиге тиесілі мысалға негізделген. 1758 жылы швед табиғаттанушысы Карл Линней өзінің «Systema Naturae» еңбегінің оныншы басылымын жаңартқанда, батыс қара құлақты бидайқұсты Motacilla туысына жатқызды. Линней қысқаша сипаттама берді, «Motacilla hispanica» есімді екі атауын ойлап тапты және Эдвардстың еңбегіне сілтеме жасады. «Hispanica» латын тілінен аударғанда «испандық» деген мағынаны білдіреді. Батыс қара құлақты бидайқұс қазірде 1816 жылы француз орнитологы Луи Пьер Вийот енгізген Oenanthe туысына жатқызылады. Бұл түр монотипті, яғни оның ішкі түрлері танылмайды. Oenanthe туысының атауы ежелгі грек тіліндегі «oenos» (οίνος) – «шарап» және «anthos» (ανθός) – «гүл» сөздерінен шыққан. Бұл солтүстік бидайқұстың көктемде Грекияға, жүзімнің гүлденуімен бірге оралуын білдіреді. «Hispanica» латын тілінде «испандық» дегенді білдіреді. «Wheatear» атауы «бидайдан» немесе «құлақтан» шыққан жоқ, ол 16 ғасырдағы «ақ» және «мойын» сөздерінің бұрмалануы, көптеген түрлерде кездесетін айқын ақ құйрықты сипаттайды.