Кіріспе
16-17 ғасырдағы ағылшын актері және театр иесі Ричард Бербидж (шамамен 1567 – 13 наурыз 1619) – ағылшын сахна актері, Глобус театрының және өз заманының ең танымал актерлерінің бірі саналады. Сахна актері болумен қатар, ол театр иесі, кәсіпкер және суретші болды. Ол Кэтберт Бербидждің кіші інісі еді. Екеуі де драмалық спектакльдерде актерлік етті. Бербидж Уильям Шекспирдің іскер серіктесі және досы болды. Театр импресариосы және кәсіпкер болған Джеймс Бербидждің ұлы, сонымен қатар алғашқы театрды құрды. Бербидж 20 жасқа толғанда танымал актер болған. Ол трагедиялық тақырыптағы пьесаларда өте жақсы ойнады. Оның актерлік мансапының басым бөлігі жақсы құжатталмаған. Көптеген жас актерлер сияқты, ол танымал рөлдерге ие болмас бұрын, қойылымдарда әйелдердің рөлін ойнаған болуы мүмкін. Джеймс Бербидж Лестер графының труппасында актерлік еткендіктен, оның ұлы Ричард та сол труппада жұмыс істеген болуы мүмкін деген пікір бар. Бербидж бойы аласа, денесі мықты болған, бірақ әсерлі тұлға ретінде сипатталған, оның туралы замандастары көп мақтаулар жазған. Оның актерлік шеберлігі мен мүмкіндіктері ойнаған рөлдерінің көлемінен көрінеді. Ол кассалық табысқа үлкен үлес қосты. 1580-1610 жылдар аралығындағы жүздеген пьесалар мен мыңдаған актерлік рөлдердің ішінде, 800 жолдан асатын рөлдердің саны жиырмадай ғана. Эдвард Аллен Марлоудың «Тамбурлейн» және «Мальталық яһуди» пьесаларында мұндай рөлдерді орындаған алғашқы ағылшын актері болды, бірақ осы жұлдыздық рөлдердің көп бөлігі – жиырманың он үшін – Бербиджке бұйырды. Ол өте бай болды, себебі ол екі театрдың бас үй иесі, «Патша адамының» үлескері, жетекші актер және суретші ретінде табыс табады.
Richard Burbage (c. 1567 – 13 March 1619) was an English stage actor, widely considered to have been one of the most famous actors of the Globe Theatre and of his time. In addition to being a stage actor, he was also a theatre owner, entrepreneur, and painter. He was the younger brother of Cuthbert Burbage. They were both actors in drama. Burbage was a business associate and friend to William Shakespeare. The son of James Burbage, a joiner who became a theatrical impresario and entrepreneur, also founded the first theatre. Burbage was a popular actor by his early 20s. He excelled in plays with the theme of tragedies. His early acting career is poorly documented. As many young actors of his time, he may have played the part of women in productions before taking any of the roles he is known for. As James Burbage acted for the Earl of Leicester's company, it has been suggested that his son, Richard, likely got his start with the company as well. Burbage was described as being short and stout but was said to be an impressive figure, with numerous praises written of him in contemporary accounts. His power and scope as an actor is revealed in the sheer size of the roles he played. He was a great box office draw. Of the hundreds of plays and thousands of roles for actors that date from the 1580–1610 era, there are only twenty or so roles that are longer than 800 lines. Edward Alleyn was the first English actor to manage such roles, in Marlowe's Tamburlaine and The Jew of Malta; but the majority of these star roles, thirteen of the twenty, were acted by Burbage. He was said to be quite rich because he was earning income from being the primary housekeeper of two playhouses, a sharer in the King's Men, a lead actor and a painter.
Өмір
Бэрбидж 1568 жылғы 7 шілдеде Лондондағы Сент-Стефан шіркеуінде крещениеден өтті. Ол ата-анасының екінші ұлы болды, одан кейін үш кіші қарындасы дүниеге келді: Элис, Джоан және Эллен. Әкесі Бэрбиджді театрға әкеліп, оның мансабына ең үлкен әсер етті. Ол алғашқы тұрақты театрдың иесі және салушысының ұлы болғандықтан, театр өнерінде алғашқы қадамын жасады. Әкесімен бірге театрда жұмыс істегендіктен, ол жас кезінде түстермен жұмыс істеудің негізгі әдістерін және сурет салу техникаларын үйренді, бұл оған кейінірек өмірінде көмектесті. 1597 жылғы ақпанда әкесі қайтыс болғаннан кейін Ричард пен оның інісі Катберт Лондонның екі театрында отбасының мүддесін қорғау үшін араласып, сот ісіне тартылды. Олар Блэкфрайрс театрын сақтап қалды, бірақ оны заңгер және импресарио Генри Эвансқа жалға берді, ол оны балалар труппасы үшін пайдаланды. Екіншісі, қарапайым "Театр" деп аталатын, жер иесі Джайлс Алленмен жаңа жалға алу шарттары туралы келісімге келе алмағандықтан, бөлшектелді. Ричардтың әкесі сол кезде актерлік өнер саласының көптеген бөліктеріне ықпал етті, өйткені ол сол кездегі ең ірі театрлардың біріне ие болды және Шекспирдің пьесаларымен тікелей жұмыс істеді. "Театрдың" қабырғалары, тіректері және басқа да қалдықтары Темза өзенінің оңтүстік жағындағы жаңа орынға көшіріліп, 1599 жылы "Глобус" деп аталған жаңа театрға қайта құрастырылды. Бэрбидж ағайындары жаңа театрдың үлесінің жартысын сақтап, қалғанын Шекспир мен Чемберленнің адамына берді. Блэкфрайрс жалға алудан түскен табыс "Глобусқа" көшуді қаржыландыруға көмектесті. 1608 жылы ағайындар Блэкфрайрс жалға алу шартын тоқтатып, труппаны жаңа театрға көшірді. Бэрбидж 1613 жылғы 29 маусымда осында өнер көрсетіп жүргенде, театр өртеніп кетті. Қыс айларында ашық аспандағы "Глобусты" пайдалану мүмкін болмаған кезде, олар Блэкфрайрсты пайдаланды. Ол әлдеқайда кішкентай болды және шамамен 700 адамға арналған орындықтарға ие болды. Бэрбидж ағайындары өмір бойы жақын жұмыс және жеке қарым-қатынаста болды; олар Шордичтегі Хэлливелл көшесінде, "Театрдың" жанында көрші болып тұрды. Бэрбидж 1600 жылғы 2 қазанда Сент-Мэри Ротерхитте Уинфрид Тернерге үйленді. Бэрбидж кем дегенде сегіз баланың әкесі болды; ол қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Уиннифред патшаның тағы бір адамы Ричард Робинсонға үйленді.
Мансап
Ричард Бербидж 1590 жылы Адмиралдың жігіттерімен ойнаған болуы мүмкін, содан кейін 1592 жылы Лорд Стрэндженің жігіттеріне қосылды, ал 1593 жылы Пемброк графының жігіттерімен бірге ойнады, бірақ ең танымал Уильям Шекспирдің театр компаниясының жұлдызы болды – Лорд Чемберленнің жігіттері, ол 1603 жылы Джеймс I таққа отыруымен Корольдің жігіттері болып өзгерді. Ол Шекспирдің көптеген пьесаларының алғашқы қойылымдарында басты рөлдерді ойнады, соның ішінде Гамлет (Бербидж осы пьесадағы басты кейіпкер мен сюжетке ықпал еткендердің бірі болды), Отелло, Ричард III, Ромео мен Джульетта, Макбет және Король Лир. Бірақ ол өте танымал болды және Бен Джонсонның (Волпонедегі басты рөл, «Алхимик» пьесасындағы Назлы), Джон Марстонның («Қапалан»), Джон Вебстердің («Мальфи герцогинясы») және Бомонт пен Флетчердің («Қыздың қайғысы») сияқты замандас жазушылардың пьесаларында да ойнады. Бербидж театр өмірінде өсті, өйткені оның әкесі Лондонның ойын үйлерінің біріне ие болды, сондықтан оның актерлік шеберлігіне өнер ортасында өскені себеп болды деуге болады. Алленнен немесе оның әріптесі Шекспирден айырмашылығы, Бербидж сахнадан зейнетке шыққан жоқ; ол 1619 жылы 52 жасында қайтыс болғанға дейін актерлік өнерін жалғастырды. Ол Аллен немесе Шекспирдей тапқыр бизнесмен болған жоқ; ол қайтыс болған кезде әйеліне «300 фунт стерлингтен астам» жер қалдырды – бұл құрметті мүлік, бірақ Алленнің көп байлығынан және Шекспирдің 1616 жылы қайтыс болған кездегі байлығынан кем.
Портреттер
Бёрбедж рөлін Лайонел Белмор «Мастер Уилл Шекспир» (1936) фильмінде, Пол Фриман «Уилл Шекспир» (1978) мини-сериалында, Мартин Клунес «Шекспирге ғашық» (1998) фильмінде, Джалал Хартли «Доктор кім» эпизоды «Шекспир коды» (2007), Стив Спирс «Би-Би-Си» комедиялық сериалы «Upstart Crow» (2016), Маттиас Инвуд «Уилл» (2017) TNT драмасында және Адам Колборн «Жақсы белгілер» (2019) мини-сериалының үшінші эпизодында ойнады, осы мини-сериалды «Би-Би-Си» және «Amazon Video» бірлесіп түсірген. Лондонның Ұлттық портрет галереясында Бёрбеджтің екі портреті сақталуда.
Портреттер
Кейде Шекспирдің танымал Чандос портретін Бербидж салған деген пікір айтылады. Оның шеберлігі жоғары бағаланған. Бірқатар адамдар Бербидждің қалай болғанын көрсету үшін бүгінде жиі қолданылатын, авторсыз майлы суреттің оның өзінің портреті деп санайды. Дулвич колледжінде әйел басы бейнеленген сурет сақталады, ол 1987 жылға дейін оның туындысы деп есептелген, бірақ кейін қате атрибуцияланғаны және Солтүстік Италия суретшісінің жұмысы екені анықталды. Шекспирдің "Фелтон" портреті де Бербиджге жатқызылады, сондай-ақ Дулуич колледжінде (Оңтүстік-Шығыс Лондонда) сақталатын әйел портреті де оған есептеледі. Хамнеттің өлімі, Джеймс Бербидждің өлімі және Гамлеттің бастапқы нұсқалары арасындағы келіспеушіліктер кейбір ғалымдарды Бербиджтің пьесаның бас кейіпкеріне шабыттандырғанына сендіреді.