Кіріспе
Мексикадағы Колумбияға дейінгі Пурепеча археологиялық ескертімі Цинцунцзан – сол аттас Пурепеча астанасының салтанатты орталығы болды. Атауы Пурепеча тілінен шыққан, «көлібрілер мекені» деген мағынаны білдіреді. Шамамен 1075 гектар аумақта кемінде 1000 археологиялық нысан бар. Пурепеча империясының алғашқы жылдары Пацкуарода орналасқаннан кейін, билік 15 ғасырдың ортасында Цинцунцзанда бекітілді. Империя Испания келгенге дейін көршілес Ацтек империясының шабуылдарына тойтарыс беріп, өсіп келе берді. Ацтектердің астанасы Теночтитланның талқандалуын қаламаған император испандарға бағынды. Көп ұзамай, осы ескертімнің көп бөлігі, әсіресе, яката деп аталатын ерекше бес дөңгелек пирамидалары қиратылып, қала дерлік толығымен тасталып кетті. Ескі Пурепеча билігіне қызығушылық болмағандықтан, бұл жерді қазу жұмыстары 1930 жылдарға дейін басталмады.
Tzintzuntzan was the ceremonial center of the pre Columbian Purépecha capital of the same name. The name comes from the Purépecha word Ts’intsuntsani, which means "place of hummingbirds." The site includes at least 1,000 archaeological features in an area that is at least 1,075 hectares. After being in Pátzcuaro for the first years of the Purépecha Empire, power was consolidated in Tzintzuntzan in the mid 15th century. The empire continued to grow and hold off attacks by the neighboring Aztec Empire, until the Spanish arrived. Not wanting to suffer the destruction that the Aztec capital Tenochtitlan did, the emperor in this city surrendered to the Spanish. Eventually, much of the site and especially its distinct five rounded pyramids called yácatas were destroyed and the city almost completely abandoned. Due to lack of interest in the old Purépecha dominion, excavation of this site did not begin until the 1930s.
Пурепеча империясының астанасы
1522 жылы испандықтар келген кезде Цинцунцзан Пурепеча империясының астанасы болды. Осы халық жазба мұра қалдырмағандықтан, біз бұл қала және оның империясы туралы мәліметтерді испан жазбалары мен археологиялық дәлелдерден білеміз. Басты испан құжаты – 1539 жылы Джеронимо де Алкала жазған «Мичоакан индейлерінің рәсімдері, ғұрыптары, халқы және үкіметі туралы хабарлама», ол Пурепеча элитасынан алған ақпаратқа негізделген. Елордаға сілтеме жасайтын басқа жазбалар: 1524 жылғы Эрнан Кортестің төртінші хаты, 1538 жылғы «Дон Васко де Кироганың шіркеу орналасуы туралы ақпараты», 1590 жылғы Антонио де ла Сидад Реалдың «Жаңа Испанияның нәрселері туралы қызықты трактат», 17 ғасырдағы Алонсо де ла Реаның «Географиялық қатынастар; Сан-Франциско провинциясының хроникасы, Сан-Педро және Сан-Пабло де Мехоакан», және Пабло Бомонттың «Мичоаканның қасиетті апостолдары Сан-Педро және Сан-Пабло провинциясының хроникасы». Пурепечаның тегі бірнеше себеппен жұмбаққа оранған. Пурепеча мәдениетінің көп бөлігі басқа мезоамерикалық мәдениеттерден өзгеше. Пурепеча тілі АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы зуни тілімен және Перудегі кечуа тілімен көбірек байланысты, ал ол ешқандай мезоамерикалық тілмен туыс емес. Жиналған мәліметтерге сәйкес, Пурепеча халқы Пацкуаро көлінің аймағында б.з. 1000 жылдан бастап үстемдік құра бастаған болуы мүмкін, бірақ 1250 жылға қарай анық белгілі болды. Шамамен 1440 жылы империя консолидацияланып, Цинцунцзанда әкімшілік бюрократия құрылды. Империяның кеңеюі осы аралықта болды. Испандықтар келгенге дейінгі Цинцунцзан қаласы Пацкуаро көлінен шығысқа қарайғы төбелерге дейін созылып, 1520 жылдары 25 000 мен 30 000 аралығында халқы болған. Пурепеча билігі қазіргі Мексиканың батыс-орталық бөлігіне, қазіргі Мичоакан штатына және қазіргі Гуанахуато, Герреро және Халиско штаттарының бөліктеріне дейін жеткен. Якаталар алғашқы кезеңдегі құрылыс кезеңінен қалған ескі, дәстүрлі пирамидалық құрылымдардың үстіне салынған. Сарайда шайқаста қаза тапқан жаулардың басын сақтауға арналған бөлме болған. Цинцунцзан археологиялық аймағының мұражайы 1992 жылы ашылды, оның негізгі мақсаты – осы жерден табылған заттарды көрсету. Мұражайда діни, сәндік және тұрмыстық заттардың экспонаттары бар бір зал бар. Империяның басқарушыларының тарихын көрсететін графикалық материалдар, сондай-ақ көрсетілген заттардың қандай жерлерден алынғанын көрсететін қазіргі Мичоакан картасы да бар. Мұражайда экскурсиялар ұйымдастырылады және әдебиеттер мен артефакттардың көшірмелері сатылады.
Жерді қазу
Ацтектер мен майялардан айырмашылығы, ежелгі пурепешалар монументалды сәулет ескерткіштерін аз қалдырған. Қалалар маңызды түрде бекітілмеген, ал жолдар көбінесе төселмеген. Ескі империя аумағында екі ғана доп алаңы белгілі, және олардың екеуі де астанада емес. Өте жақында ғана археологтар, антропологтар мен тарихшылар бұл халыққа қызығушылық танытты. Тіпті пурепешалардың мемлекеттік қоғамы болған-жоқ деген күмән де болды. Дегенмен, соңғы зерттеулер ежелгі пурепешалардың аумағы жағынан ацтектерден кейін екінші орында тұрған, кең империяны құрғандарын және оның мәдениеті Мезоамерикадағы басқа мәдениеттерден көп жағынан ерекшеленетін күрделі мәдениет болғандығын көрсетті. Бұл жердегі алғашқы далалық жұмысты 1888 жылы Николас Леон жүргізді. Ол ғимараттардың негізгі сипаттамаларын сипаттап, қаланың қирауына әкелген оқиғаларды баяндап, жердің қысқаша тарихын берді. Алайда, 1930 жылға дейін бұл жерде қазба жұмыстары жүргізілмеді. Қазір жұртшылыққа ашық аймақ – 1930 жылдардың соңында қазылып, қайта құрылған алғашқы аймақ. 1930 жылы Касо мен Ногера Цинцунцзан қаласында алғашқы ресми қазба жұмыстарын бастады. Топырақтың құрамы жұмысты қиындатты, себебі ол жердің қабаттарын және оның хронологиясын анықтауды қиын етті. 1937 жылы 11 маусымдық жұмыс кезеңі басталды, ол жерді тазалауға, нығайтуға және негізгі сәулеттік элементтерді қайта құруға бағытталды. Осы жұмыстың ішінде басқа да зерттеулер жүргізілді. Бұл жұмысты Альфонсо Касо басқарды, ол 5-ші Якатаны және якаталардың солтүстік қатарын нығайтуға бағытталды. 1938 жылғы маусымда қосымша нығайту жұмыстары жүргізілді, сондай-ақ жерлеу орындарын қазу және қабаттар арқылы иеленудің хронологиясын анықтауға тырысты. Яката 5 тазаланды, сонымен қатар А ғимараты (колониалдық кезеңнен) және В ғимараты ашылды. 1940 жылдан 1946 жылға дейін Яката 5-ші ғимараттың құрылысы аяқталды, ал В және С ғимараттары қазылды. Мұнда керамиканы зерттеуді қолдау үшін топографиялық және қабаттық зерттеулер жүргізілді. Жерлеу орындарын қазу жұмыстары аяқталды, Яката 4 және 5 арасындағы тіктөртбұрышты аймақ, сондай-ақ Яката 1 арасындағы тіктөртбұрышты аймақ зерттелді. 1962 жылдан 1968 жылға дейін бұл аймақты доктор Пиня Чан зерттеді. Яката 1 ғимаратының алдыңғы жағы және Ұлы платформаны шектеуші қабырға қайта құрылды. Колониалдық дәуірдегі ғимарат (D ғимараты) табылды, В ғимаратындағы құрбандық тасы табылды және оның қалай салынғандығын анықтау үшін Яката 5 қазылды. Яката пирамидаларының алдында орналасқан Санта-Ана маңы зерттелді және якаталар мен қабырғалардың көптеген реконструкциялары жасалды. 1970 жылдары осы уақытқа дейін жүргізілген археологиялық зерттеулер мен кезеңдік жазбаларға сүйене отырып, бұл жердің егжей-тегжейлі картасы жасалды. Салтанатты алаң мен оның периметрі, сондай-ақ Яката 2 және 3 зерттелді. Е ғимаратындағы қойма да табылып зерттелді. Периметрдің сыртында тұрғын үйлері бар обсидиан шеберханасы табылды. Бұл аймақты соңғы рет 1992 жылы Эфраин Карденас зерттеді. Ұлы платформаның солтүстік-батыс жағы қалпына келтіріліп, мұражай салынды.
Қазіргі жері
Якаталар аймақтың ең танымал орындарының бірі саналады. Бұл жерде жыл сайынғы Жаңа жылдық мәдени фестиваль өтеді, онда Пацкуаро көлі маңындағы жергілікті қауымдар өз мәдениеттерін, көбінесе ән мен би арқылы көрсетеді. Жыл сайынғы іс-шараны жергілікті муниципалитет, басқа көлді елді мекендер және штаттың Туризм министрлігі демеушілік етеді. Фестиваль желтоқсан айының соңында, Рождество мен Жаңа жыл аралығында өтеді. Мұнда Danza del Pescado, Danza de los Moros, Danza de los Tumbies және Pescador Navegante сияқты дәстүрлі билер орындалады. Кешкісін, Purépecha халықтарының uárukua ойындары өткізіледі, онда доп отқа беріліп, хоккейде қолданылатын таяқтарға ұқсас таяқтар қолданылады. Нақты Purépecha жаңа жылы ақпан айының басында басталады.
Елдегі дін
Тзинцунцзан Мексикадағы католик дінінен өзге ірі діндердің де бар болған аздаған жерлердің бірі, жергілікті халықтар осы аймақты тастап кеткеннен кейін католик діні басымдығын сақтап қалды. Соңғы елу жылда евангелистер және басқа протестанттық тармақтары көптеген жандарды өз діндеріне өткізді. Тзинцунцзанда қазірге дейін сақталған ең танымал шіркеу – Сан-Франциско монастыры; оның екі ашық ғибадатханасы елдің діни тарихына қызығушылық танытқан туристерді қызықтырады.