Кіріспе
Соғыс туралы кітап, АҚШ үкіметінен шыққан деген қауесет бар. "Темір таудан жасалған есеп" кітабы 1967 жылы (Джонсон әкімшілігі тұсында) жарияланды және ол үкіметтік комиссияның есебі деп саналады. Кітапта оның авторы – құпия сақталатын он бес адамнан тұратын арнайы зерттеу тобы екендігі және оның жарияланбауы тиіс екендігі туралы айтылады. Кітапта үкіметтік комиссияның талдаулары баяндалған, онда үкімет билікті сақтап тұру үшін соғыс немесе соғысқа баламалы сенімді құрал қажет деген қорытынды жасалған. Бұл кітап "Нью-Йорк Таймс" газетінің бестселлер тізіміне еніп, он бес тілге аударылған. Кітаптың ой-саналы кеңестердің логикасы мен жазу стиліне қатысты сатиралық әзіл ме, әлде құпия үкіметтік комиссияның нақты туындысы ма, деген пікір таласы әлі де жалғасуда. Бұл құжат қастандық теориясын жақтаушылардың арасында танымал, олар 1972 жылы сатирик Леонард Левиннің кітапты әйелдеу деп мәлімдегенін және оның авторы екенін жоққа шығарады.
The Report from Iron Mountain is a book published in 1967 (during the Johnson Administration) which purports to be the report of a government panel. The book includes the claim it was authored by a Special Study Group of fifteen men whose identities were to remain secret, and that it was not intended to be made public. It details the analyses of a government panel which concludes that war, or a credible substitute for war, is necessary if governments are to maintain power. The book was a New York Times bestseller and has been translated into fifteen languages. Controversy still swirls over whether the book was a satiric hoax about think tank logic and writing style or the genuine product of a secret government panel. The document is a favorite among conspiracy theorists, who reject the statement made in 1972 by satirist Leonard Lewin that the book was a spoof and that he was its author.
Баспа тарихы
Кітап алғаш рет 1967 жылы Dial Press баспасында жарық көрді, ал 1980 жылы басылымнан тоқтатылды. Сол кезде Dial редакторы Э. Л. Доктороу және Dial президенті Ричард Барон Левин мен Виктор Наваскимен кітапты деректілік деп көрсетуге және оның нақтылығы туралы сұрақтарды түсіндірмелерге сілтеме жасау арқылы жолдан бұруға келісті. Liberty Lobby шамамен 1990 жылы кітапты қайта басып шығарды, оны АҚШ үкіметінің құжаты деп мәлімдеді, демек ол федералдық үкімет жасаған туындылар үшін қалыпты жағдай бойынша, жалпыға қолжетімді доменде екенін айтты. Левин оларды авторлық құқықты бұзғаны үшін сотқа берді, нәтижесінде тараптар келісімге келді. "Нью-Йорк Таймс" газетінің мәліметінше, "екі тарап та келісімнің толық шарттарын ашпады, бірақ Левин пираттық нұсқасының мыңнан астам данасын алды".
Мазмұны
Есепке сәйкес, 1963 жылы 15 мүшеден тұратын Арнайы зерттеу тобы құрылды. Олар Iron Mountain деп аталатын жер асты ядролық бекінісінде (және басқа да әлемдік жерлерде) кездесіп, келесі екі жыл бойы жұмыс істеді. Топ мүшесі, Орта Батыстағы колледж профессоры, "Жон Доу" есімді адам, есепті жұртшылыққа жариялауға шешім қабылдады. Көптеген сілтемелермен толықталған есепте бейбітшілік тұрақты қоғамның мүддесіне қайшы екендігі, тіпті тұрақты бейбітшілік "жетістікке қол жеткізілсе де, қоғамның мүддесіне сай келмейді" деген қорытынды жасалды. Соғыс – экономиканың бір бөлігі. Сондықтан, тұрақты экономика үшін соғыс жағдайын жасау қажет. Топтың теориясы бойынша, үкімет соғыссыз өмір сүре алмайды, ал ұлт мемлекеттер соғыс жүргізу үшін жаратылған. Соғыс ұжымдық агрессияны аударудың маңызды қызметін атқарады. Олар соғыстың экономикалық функцияларын имитациялау үшін "сенімді алмастырушылар" мен "қан төлеуді" ұсынды. Үкімет соғысқа балама ретінде әлдекейіптің болуы туралы хабарларды, "қазіргі технологиялар мен саяси процестерге сәйкес келетін" құлдықтың "жұмсақталған түрін" қайта енгізуді және – бұл әсіресе ықпалға ұшыраған халықтың назарын аудару үшін перспективті деп саналды – "қоршаған ортаның кең ауқымды ластануы" қаупін қарастырды.
Линдон Джонсонның реакциясы
1967 жылғы 20 қарашада жарық көрген "U.S. News & World Report" журналы аты-жөні аталмаған үкіметтік шенеунік арқылы бұл есептің рас екенін растады деп мәлімдеді. Ол президент Джонсон есеппен танысқанда қатты ашуланып, оны мәңгілікке жасыруға бұйрық бергенін қосты. Бұған қоса, дереккөздер АҚШ елшіліктеріне кітаптың АҚШ үкіметі саясатымен ешқандай қатысы жоқ екенін баса көрсетуді тапсыратын бұйрықтар жіберілгенін хабарлады.
Аутентиктілігі
Ол алғаш жарық көрген кезде, кітаптың ақиқаты немесе жалғандығы туралы пікір таластар туды. 1972 жылғы 19 наурыздағы «Нью-Йорк Таймс Кітап шолуында» Левин кітапты өзі жазғанын мәлімдеді. Кітап «Гиннес рекордтар кітабына» «Ең сәтті әдеби алаяқтық» ретінде енгізілді. Кейбір адамдар кітаптың шынайы екенін және оны зиянды салдарды азайту мақсатымен жалған деп айтқандарын қана екенін мәлімдейді. «Транс-акция» журналы бір нөмірін кітаптағы дау-дамайға арнады. «Esquire» журналы 28 000 сөзден тұратын үзінді жариялады.
Джон Кеннет Гэлбрейттің аутентиктікті қолдаған мәлімдемелері
1967 жылы 26 қарашада бұл есепті Гарвард профессоры Джон Кеннет Галбрайттың псевдонимі деп саналатын Гершель МакЛендресс The Washington Post газетінің кітап бөлімінде қарастырды. МакЛандресс өзінің баяндаманың шынайылығын білгенін, өйткені оны жасауға шақырылғандығын, ресми топтың құрамына кіре алмағанына қарамастан, ол уақыт-уақытпен кеңес алып, жобаны құпия ұстауға шақырылғанын, және ол халыққа баяндама туралы хабарлаудың ақылға қонымды екендігіне күмәнданатын болса да, оның тұжырымдарымен толық келіскенін жазды. Ол былай деп жазды: "Мен бұл құжаттың шынайылығына жеке атымды қосып отырғанымдай, оның қорытындыларының дұрыстығына куәлік етемін. Менің ойым тек қана оны ашық жариялаудың ақылға қонымды екеніне байланысты". Алты аптадан кейін Лондоннан Associated Press агенттігіне келген хабарламада Гэлбрейт одан да ары барып, өзінің де сол қастандыққа қатысқанын әжуалай мойындады. Келесі күні Гэлбрейт кері шегінді. Оның "қастандық" мәлімдемесі туралы сұрағанда, ол былай деп жауап берді: "Иеміз Чарльз II-ден бері алғаш рет The Times газетінде қате келтірілген. Менің осы құжатты жазғандығыма сенімдімін, бұл либо Диан Раск, либо Клэр Бут Люс болған". Алты күннен кейін алғашқы хабаршы былай деп жазды: "Профессор Гэлбрейт қате цитаталар келтіруге бейім. Кембридждің "Варсити" газетінің соңғы басылымында мынадай (таспаға түсірілген) әңгіме келтірілген: Сұхбат беруші: "Жез таудан келген баяндама" кітабының авторының кім екенін білесіз бе?" Гэлбрейт: "Мен тұтастай алғанда, қастандықтың мүшесі болдым, бірақ автор емеспін. Мен әрқашан бұл кісі алдын-ала жазған деп болжадым – Мистер Левин". 2013 жылы Нью-Йоркте жарияланған мақалада Виктор Наваски Галбрайт шынымен де МакЛендресс екенін және ол "бастапқыдан бастап алдауға қатысқан" деп мәлімдеді.