Мадам де Деффанд: Француз ақыны және салон иесінің өмірі
Madame du Deffand
Мадам де Деффан (1696-1780) – француз ақыны, өнерге демеуші. Ақылды, сыншыл ойлы әйел, сарайдағы әйгілі шаралар ұйымдастырушы. Тарихы мен өмірі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз салонының иесі (1696–1780)
French salon holder (1696–1780)
Мари Анн де Виши Шамонд, Деффан маркизасы (25 қыркүйек 1696 – 23 қыркүйек 1780) – француз қонақүйі және өнерді қолдаушы.
Marie Anne de Vichy Chamrond, marquise du Deffand (25 September 1696 – 23 September 1780) was a French hostess and patron of the arts.
Өмір
Мадам дю Деффан Шамонд сарайында, Лини-ан-Брионнеде, Шарль қаласының жанындағы (Сона-э-Луар департаменті) ақсүйек отбасында дүниеге келді. Париждегі бенедиктиндік монастырда тәрбиеленген ол зор интеллект пен күмәнді, цинизмге бейім мінез көрсетті. Монастырдың әйгілі аббатиссасы оның көзқарастарының еркіндігіне алаңдап, Жан-Батист Массильонды шақырып, онымен әңгімелесуге тырысты, бірақ ол еш нәтиже бермеді. Жиырма бір жасында ата-анасы оның пікірін сұрамастан, туысы Жан-Батист де ла Ландқа, Деффан маркизіне үйлендірді. Неке бақытсыз болды және 1722 жылы олар ажырасты. Хорас Уолпол (Томас Грейге жазған хатында) мадам дю Деффанның қысқа мерзімге Орлеан герцогының сүйіктісі болғанын айтады. Ол жас кезінде терең сезімге қабілетсіз болғандай көрінді, бірақ оның зиялылығы, цинизмі және сәнділігі оны жарқын қауымның орталығына айналдырды. 1721 жылы ол Вольтермен достық қарым-қатынас бастады, бірақ олардың тұрақты хат алмасуы 1736 жылдан ғана басталды. Ол көп уақытын Мэн герцогинясының сарайында өткізіп, президент Генольтпен жақын достық орнатты. Парижде ол "Клуб де л'Антрозоль" клубына қатысып, мадам Жофренмен бәсекелестікке түсті, бірақ оның салонының мүшелері әдеби ортадан гөрі аристократиялық қоғамнан шыққан. Бірақ ерекшеліктер де болды: Вольтер, Монтескье, Фонтенель және мадам де Сталь-Делоне оның тұрақты қонақтары еді. Генолт Д'Аламберді таныстырғанда, мадам дю Деффан оның сұлулығына тәнті болды. Ол энциклопедистерді тек оның қалауы үшін ғана төзімділікпен қабылдады. 1752 жылы ол Парижден зейнетке шығып, елде тұруға ниеттенді, бірақ достары оны қайта оралуға көндірді. 1747 жылдан бастап ол Сен-Доминик көшесіндегі Сен-Жозеф монастырындағы пәтерде тұрды, оның көшеден бөлек кіреберісі болды. 1754 жылы көзі көрмей қалғанда, ол Мадемуазель де Леспинасты қонақтарды қабылдауға көмектесуге шақырды. Оның зиялылығы кейбір қонақтарды, соның ішінде Д'Аламберді, мадам дю Деффаннан гөрі оның қоғамын ұнатуға итерді, ал мадемуазель де Леспинас қамқоршысы келгенге дейін бір сағат бойы қонақтарды қабылдады. Бұл жайт анықталған соң, мадемуазель де Леспинас жұмыстан шығарылды (1764), және салон таратылды, өйткені ол өзімен бірге Д'Аламбертті, Тургоны және әдеби топты алып кетті. Осыдан кейін мадам дю Деффан сирек әдебиетшілерді қабылдады. Оның соңғы жылдарының ең жақын достары Мэн герцогинясы және Хорас Уолпол болды, соңғысы оның барлық тіркемелерінің ең берік және ұзаққа созылған досы болды. Осы кезеңде ол бұрынғы жазбаларында байқалмаған стиль және сөз өнерінің қасиеттерін дамытты. Сент-Бёвтің пікірінше, оның хаттарының прозасы сол классикалық дәуірдегі Вольтердің прозасымен бірдей деңгейде, тіпті ұлы жазушылардың туындыларынан да кем емес. Уолпол бастапқыда оның жасына байланысты мазаққа ұшырауынан қорқып, олардың жақын қарым-қатынасын мойындаудан бас тартты, бірақ ол оның қоғамын тамашалау үшін Парижге бірнеше рет келді және онымен он бес жыл бойы жақын және қызықты хат алмасуды жалғастырды. Ол қайтыс болған кезде иті Тонтонды Уолполдың қамқорлығына тапсырды, сондай-ақ оның құжаттарын да оған сеніп тапсырды. Оның көптеген ақылға қонымды сөздерінің ең танымалдарының бірі – кардинал де Полиньяк Сент-Денидің басын қолында ұстап екі шақырымдық керемет саяхаты туралы айтқан сөзі: "Il n'y a que le premier pas qui coûte" (Ең қиын – бірінші қадам ғана).
Madame du Deffand was born at the Château de Chamrond, in Ligny en Brionnais, a village near Charolles (département of Saône et Loire) of a noble family. Educated at a Benedictine convent in Paris, she showed great intelligence and a skeptical, cynical turn of mind. The abbess of the convent, alarmed at the freedom of her views, arranged for Jean Baptiste Massillon to visit and reason with her, but he accomplished nothing. At twenty one years of age and without consulting her, her parents married her to her kinsman, Jean Baptiste de la Lande, marquis du Deffand. The marriage was an unhappy one and the couple separated in 1722. Madame du Deffand is said by Horace Walpole (in a letter to Thomas Gray) to have been for a short time the mistress of the regent, the duke of Orléans. She appeared in her earlier days to be incapable of any strong attachment, but her intelligence, her cynicism, and her esprit made her the centre of attraction of a brilliant circle. In 1721, she began a friendship with Voltaire, but their regular correspondence dates only from 1736. She spent much time at Sceaux, at the court of the duchesse du Maine, where she contracted a close friendship with the president, Hénault. In Paris, she attended the Club de l'Entresol and was the rival of Mme Geoffrin, but the members of her salon were drawn from aristocratic society more than from literary circles. There were exceptions: Voltaire, Montesquieu, Fontenelle, and Madame de Staal Delaunay were among the habitués. When Hénault introduced D'Alembert, Madame du Deffand was captivated by him. She tolerated the encyclopaedists only for his sake. In 1752, she retired from Paris, intending to remain in the country, but she was persuaded by her friends to return. She had taken up residence in 1747 in apartments in the Convent of Saint Joseph in the rue Saint Dominique, which had a separate entrance from the street. When she lost her sight in 1754, she engaged Mademoiselle de Lespinasse to help her in entertaining. This lady's wit made some of the guests, including D'Alembert, prefer her society to that of Madame du Deffand, and Mademoiselle de Lespinasse received visitors for an hour before her patron appeared. When this was discovered, Mademoiselle de Lespinasse was dismissed (1764), and the salon broke up, for she took with her D'Alembert, Turgot, and the literary clique. From this time Madame du Deffand very rarely received any literary visitors. The principal friendships of her later years were with the duchesse de Choiseul and with Horace Walpole, the latter becoming the strongest and longest lasting of all her attachments. In this period, she developed qualities of style and eloquence of which her earlier writings had given little promise. In the opinion of Sainte Beuve the prose of her letters ranks with that of Voltaire as the best of that classical epoch, without excepting any even of the great writers. Walpole refused at first to acknowledge the closeness of their intimacy from an exaggerated fear of the ridicule attaching to her age, but he paid several visits to Paris expressly for the purpose of enjoying her society, and maintained a close and most interesting correspondence with her for fifteen years. On her death, she left her dog, Tonton, to the care of Walpole, who also was entrusted with her papers. Of her innumerable witty sayings the best known is her remark on the cardinal de Polignac's account of St Denis's miraculous walk of two miles with his head in his hands Il n'y a que le premier pas qui coûte (The distance doesn't matter; it is only the first step that is the most difficult. ).
Хат-хабар
Парижде мадам дю Деффанның Д’Алембер, Гено, Монтескье және басқалармен жазған, бұрын жарияланбаған хаттары (2 томдық) 1809 жылы жарық көрді. Маркиза дю Деффанның құрметті Хорас Уолполге, кейін Орфорд графына, 1766 жылдан 1780 жылға дейін жазған хаттары (4 томдық), Мэри Берри ханымның өмірбаяндық очеркімен редакцияланып, 1810 жылы Лондон қаласында Strawberry Hill-дегі түпнұсқалардан басылып шықты. Оның хаттарының стандартты басылымы Хорас Уолполдың хат-хабарларының Йельдік басылымында, 9-10 томдарында, Уилмарт С. Льюис редакциялаған. Уолполдың жинағы таратылған кезде алынған мадам дю Деффанның басқа да құжаттары жеке меншікте сақталуда. Мадам дю Деффан Уолполдың өтініші бойынша оның көптеген хаттарын қайтарды, ал кейіннен ол одан алған хаттарды жойды. Оның қолындағы хаттар оның қайтысынан кейін мисс Берри тарапынан жойылған болуы мүмкін, ол олардың фрагменттерін 1810 жылғы басылымға түсіндірмелер ретінде басып шығарды. Осылайша, Уолпол мен мадам дю Деффан арасындағы хат алмасу бір жақты болып қалады, бірақ Уолполдың оған жазған жеті хаты алғаш рет оның хат-хабарларының (1903) басылымында, оның үлкен көлемінде жарияланбаған хаттарын тапқан Пейджет Тоймби ханым редакциялаған нұсқасында жарық көрді. Сент-Бёвтің «Causeries du lundi» еңбегінің I және XIV томдарын қараңыз; сондай-ақ, Лескурдің хат-хабарлар жинағындағы ескертуін қараңыз.
The Correspondance inédite of Madame du Deffand with D'Alembert, Hénault, Montesquieu, and others was published in Paris (2 vols.) in 1809. Letters of the marquise du Deffand to the Hon. Horace Walpole, afterwards earl of Orford, from the year 1766 to the year 1780 (4vols. ), edited, with a biographical sketch, by Miss Mary Berry, were published in London from the originals at Strawberry Hill in 1810. The standard edition of her letters is in the Yale Edition of Horace Walpole's Correspondence, vols. 9–10, edited by Wilmarth S. Lewis. Other papers of Mme du Deffand obtained at the breaking up of Walpole's collection are in private hands. Mme du Deffand returned many of Walpole's letters at his request, and subsequently destroyed those she received from him. Those in his possession appear to have been destroyed after his death by Miss Berry, who printed fragments from them as footnotes to the edition of 1810. The correspondence between Walpole and Madame du Deffand thus remains one sided, but seven of Walpole's letters to her were printed for the first time in the edition (1903) of his correspondence by Mrs Paget Toynbee, who discovered a quantity of her unedited letters. See Sainte Beuve, Causeries du lundi, vols. i. and xiv. ; and the notice by Lescure in his edition of the correspondence.