Кіріспе
Католик шіркеуінің басшысы 1294–1303 жылдар аралығында Папа Бонифаций VIII (Bonifatius PP. VIII), туған аты Бенедетто Каетани (13 қазан 1303 ж. қайтыс болды) – католик шіркеуінің басшысы және Папалық мемлекеттердің билеушісі, 1294 жылдың 24 желтоқсанынан өмірінің соңына дейін. Каетани әулеті барондық тектен шыққан және папалықпен байланысы болған. Ол папалық тақтан бас тарған Папа Селестин V-нің орнын басты. Бонифаций мансабының алғашқы жылдарын дипломатиялық қызметте шетелде өткізді. Бонифаций VIII рухани және уақытша билікке кез келген пападан гөрі күшті талаптар қойды. Ол Франция, Сицилия, Италия және Шотландияның Бірінші Тәуелсіздік соғысы сияқты көптеген шетелдік мәселелерге қатысты. Осы көзқарастары мен «уақытша» мәселелерге үнемі араласуы Германияның Альберт I, Францияның Филипп IV және Данте Алигьеримен көптеген қақтығыстарға әкелді. Данте Алигьери папаның «Құдай комедиясында» симоникалардың арасында тозақтың сегізінші шеңберіне тез арада жетеді деп күткен. Бонифаций 1298 жылғы Liber Sextus жинағында канондық құқықты жүйеледі, ол канондық құқықтанушылар үшін маңызды дереккөз болып табылады. Ол Римде алғашқы католик «мерекелік» жылын жариялады. Бонифаций 1296 жылы Франция королі Филипп IV-пен алғаш рет қақтығысқа түсті, ол жаңадан құрылған ұлттық мемлекетті нығайту үшін дін қызметкерлеріне салық салуға және оларды заң шығарудан шеттетуге тырысты. Бонифаций Филиппті және француз дін қызметкерлерінің Киелі Таққа баруына кедергі келтіргендердің барлығын анафемаға ұшыратты. Содан кейін король 1303 жылдың 7 қыркүйегінде Ананьидегі папаның резиденциясына шабуыл жасап, оны тұтқындады. Бонифаций үш күн тұтқында болды, қатты соққыға ұшырады және бір айдан кейін қайтыс болды. Филипп IV Авиньон папасы Климент V-ті Бонифацийге өлімнен кейін сот процесін өткізуге мәжбүрледі. Ол ересілік және содомиямен айыпталды, бірақ оған ешқандай үкім шығарылмады.
Pope Boniface VIII (Bonifatius PP. VIII), born Benedetto Caetani (– 11 October 1303) was the head of the Catholic Church and ruler of the Papal States from 24 December 1294 until his death in 1303. The Caetani family was of baronial origin, with connections to the papacy. He succeeded Pope Celestine V, who had abdicated from the papal throne. Boniface spent his early career abroad in diplomatic roles. Boniface VIII put forward some of the strongest claims of any pope to temporal as well as spiritual power. He involved himself often with foreign affairs, including in France, Sicily, Italy and the First War of Scottish Independence. These views, and his chronic intervention in "temporal" affairs, led to many bitter quarrels with Albert I of Germany, Philip IV of France, and Dante Alighieri, who expected the pope to soon arrive at the Eighth Circle of Hell in his Divine Comedy, among the simoniacs. Boniface systematized canon law by collecting it in a new volume, the Liber Sextus (1298), which continues to be important source material for canon lawyers. He established the first Catholic "jubilee" year to take place in Rome. Boniface had first entered into conflict with Philip IV of France in 1296 when the latter sought to reinforce the nascent nation state by imposing taxes on the clergy and barring them from administration of the law. Boniface excommunicated Philip and all others who prevented French clergy from traveling to the Holy See, after which the king sent his troops to attack the pope's residence in Anagni on 7 September 1303 and capture him. Boniface was held for three days, was beaten badly, and died a month afterwards. King Philip IV pressured Pope Clement V of the Avignon Papacy into staging a posthumous trial of Boniface. He was accused of heresy and sodomy, but no verdict against him was delivered.
Отбасы
Бенедетто Каетани Римнің оңтүстік-шығысында шамамен 50 шақырым қашықтықтағы Анагни қаласында дүниеге келді. Ол Паптық мемлекеттердің барондық әулеті Каетани немесе Гаетани дель’Аквиланың Роффредо Каетанидің (1274–1275 жылдары Тодди қаласының подестасы) кіші ұлы болды. Анасы Эмилия Патрассо ди Гуарчино арқылы, ол Рим папасы Александр IV-тің (Риналдо деи Конти ди Сегни – өзі Рим папасы Григорий IX-тың туысы) сіңлісінің баласы болғандықтан, шіркеу билігі мен қамқорлығына жақын болды. Әкесінің інісі Атенолфо Орвието қаласының подестасы қызметін атқарды.
Ерте мансап
Бенедет діни өмірге алғашқы қадамдарын Велетридегі Кіші бауырлар монастырына жіберілгенде жасады, онда ол анасының ағасы Фра Леонардо Патрассоның қамқорлығына алынды. Оған Папа Александр IV рұқсатымен Анагнидегі отбасы бекінісіндегі соборда канониктік қызмет берілді. Оның ең алғашқы жазбасы 1250 жылы 16 қазанда Анагни епископы Пандульфтің актісіне куә болған. 1252 жылы оның әкесінің ағасы Пьетро Каетани Умбриядағы Тодидің епископы болғанда, Бенедет оның соңынан Тодиге еріп, заңгерлік оқуларын бастады. Оның ағасы Пьетро оған 1260 жылы Тоди соборында канонерлік қызмет берді. Сонымен қатар, ол жақын маңдағы Сисманоның шағын кастеллосына ие болды, онда жиырма бір от (отын ошақтары, отбасылар) болды. Кейінгі жылдары Нардьидегі С. Эгидио де С. Джеминоның приоры отец Виталис оны Тодиде танып, сөйлескенін және Бенедеттоның сол қаладан шыққан заң докторы Рушетус басқаратын мектепте оқығанын айтты. Бенедетто өзінің Тодидегі тамырларын ешқашан ұмытқан жоқ, кейін қаланы "жас шағында тұрған жері", "өзімді жас кезімнен байытқан" және "өзімді мәңгі есте сақтайтын" қала деп сипаттады. Кейіннен ол Анагниге, Тодиге және оның отбасына ризашылығын білдірді. 1264 жылы Бенедет Рим Куриясына кірді, мүмкін Адвокат лауазымында. Францияға барған кезде кардинал Симон де Брионның, болашақ папа Мартин IV-нің хатшысы болды. Кардинал Симонды Папа Урбан IV (Жак Пантелеон) 1264 жылдың 25-27 сәуірінде Неаполь мен Сицилияның Тажы туралы Анжудің Карлмен келіссөздерге қатысуға тағайындаған болатын. 1264 жылы 1 мамырда оған өз миссиясына екі немесе үш табельйондарды (хатшыларды) тағайындауға рұқсат берілді, олардың бірі Бенедетто болды. 1265 жылы 26 ақпанда, оның таққа отырғанынан кейін он бір күн өткен соң, жаңа папа, Папа Клемент IV кардинал Симонға хат жазып, келіссөздерді тоқтатып, дереу Провансқа баруын, одан әрі нұсқаулар алуын айтты. Сол күні Климент Анжу королі Карлге хат жазып, папаның корольдік билікті қабылдауы үшін 35 шартты қойғандығын айтты. Ол сондай-ақ Карло Анжу үшін қаражат жинау үшін IV Урбан үшін жұмыс істеп жүрген Сиен банкирлерін мақтады және оларға Францияның децимасынан (он пайыздық салық) 7000 фунт Турнес аудару керектігін айтты. 1265 жылы 20 наурызда Анжу Карлосымен істі жеделдету үшін кардинал Симон өзінің бес дін қызметкеріне соборлардан немесе басқа да провинциялардан игіліктер беруге уәкілеттік алды. Бенедето Каетани өзінің француздық бенефиктерінің кем дегенде бір бөлігін алған кез осы болған болуы мүмкін. 1265 жылы 9 сәуірде кардинал Симон де Брионның өтініші бойынша Папа Урбан оған тағайындаған делегация Урбан IV өлімінен кейін аяқталмады деп жарияланды. Егер кардинал Симонның өкілеттігі тоқтаған болса, мұндай шешім қабылдаудың еш пайдасы болмас еді. 1265 жылы 4 мамырда кардинал Оттобоно Фиескиді жаңа Папа Климент IV Англия, Шотландия, Уэльс және Ирландияға Апостольдік легат етіп тағайындады. Шын мәнінде, ол 1265 жылы 5 ақпанда Клемент IV болып сайланған кардинал Гай Фолькестің мұрагері ретінде жіберілді. 1265 жылы 29 тамызда кардинал француз сотында король Людовик IX қабылдады. Ол сол айда Евшем шайқасында Саймон де Монфорт пен оның ұлы Генрихтің қаза тапқанын біледі. Кардинал Оттобоно 1265 жылдың қазан айына дейін Булоньеге жеткен жоқ. Оған Бенедетто Каетани де еріп жүрді. Ол 1268 жылдың шілдесіне дейін Англияда болды, ол әлі де Англия королі Генрих III-ге қарсы қаруланған Симон де Монфорттың барондарының қалдықтарын басып тастауға тырысты. Барондар өздерінің көтерілісін қаржыландыру үшін шіркеу меншігіне 10% салық салды, оны Рим папасы қайтарып алғысы келді, өйткені ондық заңға қайшы келген. Бұл кемшілік кардинал Отобоно мен оның жан-жақтарының басты алаңдаушылығы болды. Англияда болған кезде Бенедетто Каетани Нортгемптонширдің Тоустер қаласындағы Сент-Лоуренс шіркеуінің ректоры болды. Бенедет Англиядан оралғаннан кейін оның өмірі туралы ештеңе білмейтін сегіз жылдық кезең бар. Алайда бұл кезең папалық тақтың ұзақ уақыт бос тұрған кезеңін қамтиды, ол 1268 жылдың 29 қарашасынан 1272 жылдың ақпан айына дейін, Папа Григорий X папалық таққа қол қойған кезде. Сондай-ақ, онда папа Григорий мен оның кардиналдары 1273 жылы екінші Лион кеңесіне Францияға барған уақыт аралығы, сондай-ақ 1270 жылы Людовик IX бастаған Сегізінші крест жорығы қамтылған. Папа мен кейбір кардиналдар 1275 жылдың қараша айының соңында Италияға оралды. Папа Григорий Ареццода Рождествоны атап өтті және 1276 жылы 10 қаңтарда қайтыс болды. Алайда, 1276 жылы Бенедет Фран...
Папаны сайлау
Папа Селестин V (бұрынғы монах Петр, Сулмоне маңындағы Муррон тауының уалиы) 1294 жылғы 13 желтоқсанда Неапольде тақтан бас тарды. Онда ол көптеген кардиналдардың наразылығына қарамастан, Неапольдің II Карлының қамқорлығымен паптық сотты орнатыпты. Ол монахтай өмір сүруін жалғастырып, тіпті паптық пәтердегі бір бөлмені монастырьлік келген қарама-қарсы бөлмеге айналдырды. 1294 жылғы желтоқсанда Неапольде болған және тақтан бас тарту мен сайлаудың көптеген оқиғаларын көрген замандасы Луккалық Бартоломей, Бенедетто Каетанидің Селестинді тақтан бас тартуға мәжбүрлеген бірнеше кардиналдың бірі ғана екенін айтты. Дегенмен, Селестин V сарапшылармен кеңескеннен кейін өз еркімен тақтан бас тартқаны және Бенедеттоның тек шіркеу заңына сәйкес мұның рұқсат етілгенін көрсеткені де мәлімделген. Қай жағдайда болсын, Селестин V тақтан бас тарды, ал оның орнына Бенедетто Каетани сайланды, ол VIII Бонифаций деген атпен танылды. 1274 жылғы Ubi periculum паптық бұйрығында тақтан бас тарту қарастырылмаған, бірақ сайлау рәсімдері биліктегі адамның қайтысынан кейін он күн өткен соң басталуы керек деп жазылған. 1294 жылғы паптық конклав Селестин тақтан бас тарғаннан кейін он күн өткен 23 желтоқсанда басталды. Бұл барлық 22 кардиналға тақтан бас тарту орны болған Неапольдегі Кастель Нуовода жиналуға мүмкіндік берді. Ең жоғары дәрежедегі кардинал-епископ Хью Айцелин паптық конклавқа төрағалық етті. Бенедетто Каетани 1294 жылғы 24 желтоқсанда, Рождество қарсаңында сайлау арқылы сайланды және VIII Бонифаций деген ат алды. Бірінші (құпия) дауыс беру кезінде ол көпшілік дауысқа ие болды, ал қолдау көрсету кезінде оның көпшілігіне қажетті үштен екіні құрайтын жеткілікті дауыс қосылды. Ол 1295 жылғы 23 қаңтарда Римде кардинал Хью Айцелиннің қолымен Рим епископы болып киеленді. Ол дереу Паптық Курияны Римге қайтарды, онда 1295 жылғы 23 қаңтарда Ватикан базиликасында таққа отырды. Папа ретіндегі алғашқы әрекеттерінің бірі – өзінің ізашары Селестин V-ті Ферентинодағы Фумоне қамалына қамау болды, ол 1296 жылғы 19 мамырда 81 жасында қайтыс болды. 1300 жылы VIII Бонифаций Римдік юбилей салтын ресми бекітті, ол кейіннен шіркеу үшін пайда мен жанжалдың көзіне айналды. VIII Бонифаций 1303 жылы Римдегі Сапиенца университетін құрды.
Қасиетті кітаптар
Канондық құқық саласында VIII Бонифацийдің ықпалы зор болды. Бұрынғы жинақтар 1234 жылы папа Григорий IX-тың өкілеттігімен жарық көрген «Декреталь Грегорий IX» (Decretales Gregorii IX) ішінде кодификацияланған еді, бірақ одан кейінгі алпыс жылда бір пападан кейін бір папа көптеген заңдық шешімдер қабылдады. Бонифацийдің заманына келгенде, жаңа және кеңейтілген басылым қажет болды. 1298 жылы Бонифаций осы папалық шешімдердің барлығын, оның ішінде өзінің 88 заңдық шешімін, сондай-ақ «Regulæ Juris» деп аталатын заң принциптерінің жинағын алтыншы бөлім (немесе кітап) ретінде жариялауға бұйрық берді. Оның еңбегі «Liber Sextus» деп танылды. Бұл материал әлі күнге дейін канондық заңгерлер немесе канонистер үшін маңызды, себебі олар канондарды және шіркеу құқығының басқа да түрлерін дұрыс түсіндіріп, талдау үшін қолданады. «Regulae Iuris» «Liber Sextus»-тың (VI°) соңында кездеседі және қазір «Corpus Juris Canonici»-дегі бес «Decretales» құрамында жарияланған. Олар «Regula VI: Nemo potest ad impossibile obligari» сияқты қарапайым афоризмдер түрінде ұсынылған. («Ешкімді мүмкін емес нәрсеге міндеттеуге болмайды».) Басқа құқық жүйелерінде де өздерінің «Regulæ Juris» немесе осыған ұқсас функция атқаратын нәрселері бар, тіпті бірдей атпен де болуы мүмкін.
Кардиналдар
Бонифаций VIII рухани және дүниелік билікке қатысты кез келген пападан күшті талаптар алға тартты. Ол сыртқы істерге жиі араласты. 1302 жылы шығарған "Unam sanctam" (Бір қасиетті) паптық бұйрығында Бонифаций VIII: «Шіркеу біреу болғандықтан, құтқарылу үшін шіркеу қажет болғандықтан және Мәсіх Петірді басшы етіп тағайындағандықтан, әрбір адамның Рим папасына бағынуы қажет» деді. Бұл көзқарастар мен оның «дүниелік» істерге үнемі араласуы Германияның Альберт I, Францияның Филипп IV және Бонифацийдің папалық үстемдігі туралы талаптарын жоққа шығару үшін "Монархия" атты еңбегін жазған Данте Алигьеримен көптеген қақтығыстарға әкелді. 1297 жылы кардинал Жакопо Колонна ағалары Оттоне, Маттео және Ландольфоны жерлерінен айырды. Соңғы үшеуі Папа Бонифаций VIII-ге жүгінді, ол Жакопоға жерді қайтаруға және Колона, Палестрина және басқа қалалардағы отбасының бекіністерін Папалыққа беруге бұйрық берді. Жакопо бұдан бас тартты. Жакопо Колонна мен оның немере інісі Пьетро Колонна папаның саяси жаулары, Арагонның Джеймс II және Сицилияның Фредерик III-імен күмәнді қарым-қатынас жасап, өзін қауіпті жағдайға түсірді. Мамыр айында Бонифаций оларды кардиналдар алқасынан шығарып, оларды және олардың ізбасарларын қауымнан шеттетуге бұйрық берді. Колонна отбасы (Папамен одақтасқан үш бауырдан басқа) Бонифацийдің папа Целестин V-тің бұрын-соңды болмаған бас тартуынан кейін заңсыз сайланғанын мәлімдеді. Осы дау ашық соғысқа ұласты, қыркүйекте Бонифаций Ландольфоны өзінің әскерінің қолбасшысы етіп тағайындады. 1298 жылдың соңына қарай Ландольфо Колонна, Палестрина және басқа қалаларды басып алып, олар Папаның уәдесі бойынша аман қалуға тиіс болғандықтан, бірақ аман қалғандарынан кейін оларды толығымен қиратты. Данте оны «ұзақ уәделер мен қысқа орындалулар» арқылы сатып алынғанын айтады, бірақ бұл есеп қатал Гибеллиндер тарапынан ұзақ уақыттан бері сенімсіздікпен қарастырылады. Бонифаций өзінің алдыңғыларынан қалған кардиналдар мәселесін шешу үшін өзінің билігі кезінде бес рет жаңа кардиналдар тағайындады. Бірінші тағайындалымда, 1295 жылы, тек бір кардинал, Папаның немере інісі Бенедетто Каэтано тағайындалды. Бұл таңқаларлық емес еді. 17 желтоқсан күні, 1295 жылы болған екінші тағайындалым да солай болды. Тағы екі туысы тағайындалды: Франческо Каэтано, Бонифаций VIII-дің інісі Петрдің ұлы; және Папаның әпкесінің ұлы Жакопо (Джакомо) Томасси Каетани, OFM, Сан-Клементтің кардинал діни қызметкері болды. Папа Николай III-тің немере інісі Джакомо Каетани Стефанески де, Папа Николай III-тің немере інісі Франческо Наполеоне Орсинимен бірге тағайындалды. Үш жылдан кейін, 1298 жылдың 4 желтоқсанында төрт жаңа кардинал тағайындалды: Толедо архиепискобы Гонзало Гудиел (Гундисальвус Родерикус Иннойоса) Альбано епискобы болып тағайындалды; Пиза архиепискобы және папалық камералиан Теодорико Раниери Иерусалимдегі Санта-Кросе кардинал діни қызметкері болды; Николо Боккасини, OP, Тревизо, доминикан орденінің бас басшысы, Санта-Сабина кардинал діни қызметкері болды; және Сиенаның Риккардо Петрони, Киелі Рим шіркеуінің вице-канцлері, кардинал диякон болып тағайындалды. Он жаңа кардиналдың тек екеуі монах екендігі, олардың ешқайсысы бенедиктин емес екендігі (Целестин V бенедиктиндерге тым жақын болған); және француз жоқ (Целестин Неапольдің Карл II-сінің ықпалымен жеті французді тағайындаған). Папа Бонифаций қасиетті колледж мүшелерінің құрамын айқын өзгертті. Колонналарсыз Франция корольінің ықпалы күрт азайды. 1300 жылдың 2 наурызында Ұлы мерейтой кезінде Бонифаций VIII тағы үш кардиналды тағайындады. Біріншісі - Капуа архиепискобы Леонардо Патрассо, Бонифаций VIII-дің ағасы; ол 1299 жылы қайтыс болған Толедо архиепискобының орнын басып, Альбаноның кардинал-епискобы болды. Екіншісі - Gentile Partino, OFM, Рим Куриясындағы теология докторы және теология лекторы, ол Монтибуста Сан-Мартиннің кардинал діни қызметкері болды. Үшіншісі - Генуяның Лаванья графтарының Лука Фиескиі, Виа Латадағы Санта-Марияның кардиналдық диаконы (бұрын Жакопо Колоннаға тиесілі болған). Францискандық туысы, үшеуі де итальяндықтар. 1302 жылдың 15 желтоқсанында кардиналдарды жоғарылату жөніндегі соңғы консисториясында Бонифаций VIII тағы екі кардиналды тағайындады: Испанияның Бургос епискобы Педро Родригес Сабинаның епискобы болды; және Францискандардың бас министрі Джованни Минио да Морроваль (немесе да Муро) Портудың епискобы болып тағайындалды. Францискандық, испандық, бенедиктин емес, француз да жоқ. Шындығында, Бонифаций қайтыс болғанда қасиетті колледжде тек екі француз, бес ресми дін қызметкері (бір ғана бенедиктин) болды.
Сицилия мен Италиядағы қақтығыстар
Фридрих III Сицилия тағына әкесі Пётр III Арагонның қайтысынан кейін отырғанда, Бонифаций оны Сицилия тағын қабылдамауға көндіруге тырысты. Фридрих талаптан бас тартқан соң, 1296 жылы Бонифаций оны қауымнан шығарып, аралға тыйым салды. Бірақ король де, халық та оған мойын бұрмады. Бұл қақтығыс 1302 жылғы Кальтабелотта бейбіт шартына дейін жалғасты, нәтижесінде Педроның ұлы Фридрих III Сицилияның патшасы ретінде, ал Карл II Неапольдің патшасы ретінде мойындалды. Крест жорығына дайындалу үшін Бонифаций Венеция мен Генуяға бітімге келісуді бұйырды; олар тағы үш жыл соғысып, оның бейбітшілікке делдалдық ету ұсынысын қабылдамады. Бонифаций Флоренция қаласына да тыйым салып, 1300 жылы амбициялы Карл, Валуа графына Италияға шақырып, Қара және Ақ гвельфтердің арасындағы жанжалды тоқтатуға тырысты, ақын Данте Алигьери Ақтардың тобында болды. Бонифацийдің саяси мақсаттары Дантеге тікелей әсер етті, өйткені папа Карл графына Флоренция ісіне араласуға шақырды. Карлдың араласуы Қара гвельфтерге биліктегі Ақ гвельфтерді құлатуға мүмкіндік берді, олардың басшылары, соның ішінде ақын Данте, Флоренцияның мәселесін Бонифацийдің алдында қозғау үшін сол кезде Римде болған деген сөздер бар, қуғынға ұшырады. Данте Бонифациймен есеп айдасып, «Құдай комедиясының» бірінші бөлімі, «Тозақ» поэмасында папаны айыптады, оны Алаяқтықтар тобының, симониялардың «болгиясына» орналастырды. «Тозақта» Папа Николай III, ақынды Бонифаций деп жаңылысып, соңғысын көріп таң қалды, оның өзінен бұрын келгенін ойлады.
Филипп IV-пен қақтығыстар
Бонифаций VIII мен Франция королі Филипп IV (1268–1314) арасындағы қақтығыс ұлттық мемлекеттердің өркендеуімен және монархтардың күшейе берген билікті шоғырландыру тілегімен бірге келді. Монархиялық биліктің артуы және Рим шіркеуімен туған жанжалдар 1285 жылы Филипп IV билікке келгеннен кейін одан әрі ушықты. Францияда патшалық билікті орталықтандыру және нағыз ұлттық мемлекет құру процесі Капетия әулетінің патшаларымен басталды. Өзінің билігі тұсында Филипп ең білікті заңгерлермен өзін қоршап алды және дін қызметкерлерін заң әрекеттеріне қатысудан қатаң түрде шеттетуге тырысты. Франция мен Англияда дін қызметкерлері бір-біріне қарсы соғыстарды қаржыландыру үшін салық төлей бастағанда, Бонифаций оған қарсы күшті ұстаным білдірді. Ол салық салуды дін қызметкерлерінің дәстүрлі құқықтарына жасалған шабуыл деп есептеді және 1296 жылдың ақпан айында Clericis laicos бұйрығын шығарды, онда дін қызметкерлерін папаның алдын ала келісімінсіз салық салуға тыйым салынды. Бұл бұйрықта Бонифаций былай деді: «Олар олардан кірістерінің немесе мүліктерінің жартысын, оннан бірін, немесе жиырмадан бірін, немесе кез келген басқа бөлігін немесе үлесін талап етеді және талап етеді; және оларды құлдыққа салуға және өз билігіне бағындыруға тырысады. Сондай-ақ, императорлар, корольдер, князьдер, герцогтар, графтар немесе барондар қасиетті ғимараттарда сақталған нәрселерді иеленуге тырысса, олар қауымнан шығарылуға тиіс». Бонифаций мен Филипп арасындағы шиеленіс осы Clericis laicos бұйрығын шығарған кезде басталды. Англия және Фландриядағы вассалдарымен соғысқан Филипп Франциядағы Католик шіркеуінің байлығы мемлекетті қолдау үшін жартылай пайдаланылуы керек деп сенді. Ол папалық бұйрыққа қарсы шара ретінде алтын, күміс, асыл тастар, жылқылар, қару-жарақ немесе азық-түлік Франциядан Папалық мемлекеттерге экспорттауға тыйым салатын заңдар шығарды. Бұл шаралар папаның негізгі кіріс көзін тоқтатып тастады. Филипп сонымен қатар Таяу Шығыста жаңа крест жорығына қаражат жинаған папалық өкілдерін Франциядан қуды. 1296 жылдың қыркүйегіндегі Ineffabilis amor бұйрығында Бонифаций нағыз төтенше жағдайларда ақылға қонымды салық салуға келісім білдірді, бірақ Филипптің талаптарына қарсы шықты, оған риторикалық сұрақ қойды: «Егер сіз Апостолдық таққа ауыр нұқсан келтірсеңіз және оны сіздің жауларыңызбен одақтастырсаңыз, сізге не болар еді?» Франция дін қызметкерлерінің, мысалы, Пьер де Морнейдің Филипптің жалпы ұстанымын қолдауы және Римдегі Колонна әулетінен туған тәртіпсіздіктермен күресу үшін француз табысының қажеттілігіне байланысты Бонифаций одан да көп шегінді. 1297 жылдың ақпан айында Romana mater ecclesia бұйрығы төтенше жағдайларда корольдің шешімімен папаның рұқсатынсыз дін қызметкерлерінің ерікті түрде қайырымдылық жасауына рұқсат берді. 1297 жылдың 3 сәуірінде жеті француз архиепископы және қырық епископ осы өкілеттік беруге келісіп, корольге шіркеу кірістерінің бестен бір бөлігін екі ондық түрінде беруге келісті, олардың біріншісі Елуінші мерекесіне дейін, екіншісі қыркүйек айының соңында төленуі керек. Бұл субсидия Англиямен соғыс жалғасса ғана жинауға болады, шіркеу билігімен және емес зайырлы билік арқылы. 1297 жылдың шілдесінде Бонифаций Etsi de statu бұйрығында корольдерге төтенше жағдайларда папаның алдын ала келісімінсіз шіркеу мүлкіне және кірістеріне салық салуға рұқсат берді. Филипп эмбарголарын алып тастады және тіпті Бонифацийдің нунцийлерін ағылшындармен соғысын кешіктіру және аяқтау үшін төрешілер ретінде қабылдады, 1303 жылғы Париж шартымен статус-кво ante bellum қалпына келтірілді, бірақ Эдуардты Аквитанияны қайтару үшін Францияға жеке келуге міндеттеді.
Бірінші мерейтой жылы
Бонифаций 1300 жылды Римде болатын көптеген юбилейлердің біріншісі ретінде "юбилей" жылы деп жариялады. Ол Франциядан келмеген қаржыны толықтыру үшін Римге сапар шеккен паломниктерден ақша жинауды көздеген болуы мүмкін, немесе француз патшасының қатыгездігіне қарсы моральдық және саяси қолдау іздеген шығар. Бұл шара сәтті аяқталды, Римде бұрын мұндай көп адам жиналған емес. Бір күні шамамен 30 мың адам саналыпты. Джованни Виллани болса, Римге 200 мыңға жуық паломник келгенін айтады. Бонифаций мен оның жанындағылар бұл істі жақсы ұйымдастырды, тағам жеткілікті болды және орташа бағада сатылды. Папа үшін үлкен пайда болды, өйткені ол жинаған ақшаны Бонифацийдің өз қалауынша пайдалана алды.
Шотландияның бірінші тәуелсіздік соғысы
Англия королі Эдуард I Шотландияға басып кіріп, шотланд королі Джон Балиолды тақтан басқаруға мәжбүрлегеннен кейін, құлатылған патша Папа Бонифацийдің қарауына, паптық резиденцияда қалу шартымен берілді. Сол кезде, Бірінші Шотландия Тәуелсіздік соғысының бастапқы кезеңінде болған Шотландия Парламенті, Эдуард I-нің Шотландияға басып кіруі мен оны оккупациялауын айыптап, елге феодалдық билік орнату үшін Папаға шақыру жасады. Папа келісіп, Эдуардтың Шотландияға жасаған шабуылдарын және оккупациясын айыптап, 1299 жылғы 27 маусымда Scimus, Fili (латын тілінде "Білеміз, ұлым") деген паптық бұйрық шығарды. Бұйрықта Эдуардқа шабуылдарын тоқтатып, шотландтармен келіссөздер жүргізуге бұйырылды. Алайда Эдуард бұйрықты елемеді; 1301 жылы ағылшындар оның билігін мойындамайтын хат жазды, бірақ ол ешқашан жіберілмеді.
Филипп IV-пен арадағы қақтығыстың жалғасуы
Бонифаций мен Филипп IV арасындағы алауыздық 14-шы ғасырдың басында, Филипп Бонифацийге қарсы күшті антипаптық науқанды бастаған кезде өршіп келді. Филипптің кеңесшілері мен папаның легаты Бернард Сайсе арасында жанжал туды. Легат 1301 жылы бүлік шығаруға қатысы бар деген айыппен тұтқындалып, сотқа тартылып, корольдік сотта айыпталды және Нарбонн архиепископы Джайлс Айцелиннің – оның маңызды министрлері мен одақтастарының бірінің күзетіне берілді. 1301 жылғы желтоқсанда жарияланған Ausculta Fili ("Тыңда, [Менің] Ұлым") бұйрығында Бонифаций VIII Филипп IV-тен жердегі барлық патшалардың рухани монархы ретінде Мәсіхтің викарисіне (өкіліне) мойынсұнуын сұрады. Ол Филипптің корольдік сотында дін қызметкерлерін соттауына, шіркеу қаражатын мемлекеттік мұқтаждар үшін пайдалануына қарсылық білдірді және Францияның епископтары мен аббаттарын "Шіркеудің бостандығын сақтау" үшін шаралар қабылдауға шақырды. Бұл бұйрық Филипп IV-ке ұсынылғанда, Артуа графы Роберт II оны Бонифацийдің елшісінің қолынан жұлып алып, отқа лақтырған деседі. 1302 жылдың 10 ақпанында Ausculta Fili бұйрығы Парижде Филипп IV пен көпшілік көрермендердің алдында ресми түрде өртелді. Дегенмен, 1302 жылдың 4 наурызында папа Бонифаций француз дін қызметкерлеріне бақылауды қайта орнату үшін кардинал Жан Лемуанды өзінің легаты ретінде жіберді. Бонифаций ұсынған шіркеу соборына кедергі келтіру үшін Филипп өзінің үш қабаттық кеңесін (эстаттарын) сәуір айында Парижге шақырды. Тарихындағы алғашқы француздық Генерал-эстаттарында үш топ – дворяндар, дін қызметкерлері және қара халық – патшаны және оның уақытша билігін қорғап, Римге жеке хаттар жазды. 1302 жылғы қазан айында Римде өткен соборға Филипптің тыйым салуына және олардың мүліктері тәркіленгеніне қарамастан, қырық бес француз прелаты қатысты. Содан кейін, 1302 жылдың 18 қарашасында Бонифаций Unam sanctam ("Бір қасиетті [католик және апостол шіркеуі]") бұйрығын шығарды. Онда рухани және уақытша билік папаның билігіне бағынышты екені, ал патшалар Рим папасының билігіне бағынышты екені жарияланды. Папа сондай-ақ кардинал Жан ле Мойнді Филипп патшаның апостолдық легаты етіп тағайындады, дауды бейбіт жолмен шешуге тырысу үшін; оған Филипп патшаны азықтан (экскоммуникациядан) босатуға толық құқық берілді.
Ұшып кету және өлім
1303 жылғы 4 сәуірде, мереке күнінің бейсенбісінде, Папа француз дін қызметкерлерінің Киелі Таққа келуіне кедергі келтірген барлық адамдарды қайтадан анафемаға ұшыратты, «etiam si imperiali aut regali fulgeant dignitati» деген сөздермен. Бұл Филип IV патшаны да қамтыды, бірақ есімі аталмады. Жауап ретінде Филиптің бас министрі Гийом де Ногарет француз дінбасыларына Бонифацийді дінге қарсы қылмыскер деп жариялады. 1303 жылғы 15 тамызда Папа Франция Корольдігіндегі барлық адамдардың кез келген адамды регент немесе доктор деп тағайындау құқығын тоқтатты, тіпті патшаны да. Сол күні тағы бір құжатта ол Филипп патша Киелі Таққа келіп, өз әрекеттерін түсіндіргенге дейін соборлық шіркеулер мен монастырлардағы барлық қазіргі және болашақ бос орындарды Киелі Таққа қалдырды. 1303 жылғы 7 қыркүйекте король Филиптің министрі Ногарет және Скьяра Колонна бастаған әскер Бонифацийге собордың жанындағы Ананьидегі сарайына шабуыл жасады. Папа 1303 жылғы 8 қыркүйекте жауап ретінде бұйрық шығарды, онда Филипп пен Ногарет анафемаға ұшыратылды. Француз канцлері мен Колонналар Папаның орнынан бас тартуын талап етті; Бонифаций VIII «өлсем де» деп жауап берді. Жауап ретінде Колоннаның Бонифацийді шапалақтағандығы айтылады, бұл «шапалақ» тарихта «Ананьи шапалағы» (schiaffo di Anagni) деп сақталып қалды. Қазіргі заманғы зерттеушілердің пікірінше, 73 жастағы Бонифаций қатты ұрылып, тіпті өліске жақын болған, бірақ үш күннен кейін тұтқыннан босатылған. Ол бір айдан кейін қайтыс болды. Флоренциялық әйгілі жылнамашы Джованни Виллани былай деп жазды:
«Шиарра мен оның басқа жаулары оған келгенде, оны қорлайтын сөздермен мазақтап, оны және онымен бірге қалған үй ішін тұтқындады. Басқалардың арасында Франция патшасы үшін келіссөздер жүргізген Вильгельм де Ногарет оны мазақтап, қорқытты, оны Ронадағы Лионға байлап алып баратынын айтты, онда жалпы кеңесте оны орнынан түсіріп, соттамақ. Ешкім оған қол тигізуге батыл болмады, тіпті оған қол тигізуге де риза болмады, бірақ оны жеңіл тұтқындау кезінде киіп қалдырды және Папа мен Шіркеудің қазынасын тонауға ниеттенді. Осы азап-тозақ пен ұятта Ұлы Папа Бонифаций үш күн бойы жауларының арасында тұтқын болып қалды. Ананьи халқы өздерінің қателігін көріп, соқыр алғыстығынан шығып, кенеттен қаруға көтеріліп, Шиарра делла Колонна мен оның ізбасарларын қуды, олар тұтқынға түсіп, өлтірілді, ал Папа мен оның үйі босатылды. Папа Бонифаций Ананьиден дереу сотымен бірге Римге және Санкт-Петербургке кеңес өткізу үшін келді, бірақ Римге келгеннен кейін, Папа Бонифацийдің жүрегінде қатайған қайғы, ол алған жарақаттан кейін, оған ерекше ауру туды, сондықтан ол өзін-өзі мазақтайтын сияқты, және осы күйде ол 1303 жылғы қазан айының он екінші күні өмірден озды. Ол 11 қазанда қатты қызудан қайтыс болды, сегіз кардинал мен папа үйінің басты мүшелерінің қатысуымен, тағамдарды қабылдап, әдеттегі сенімін мойындағаннан кейін.»
And when Sciarra and the others, his enemies, came to him, they mocked at him with vile words and arrested him and his household which had remained with him. Among others, William of Nogaret, who had conducted the negotiations for the king of France, scorned him and threatened him, saying that he would take him bound to Lyons on the Rhone, and there in a general council would cause him to be deposed and condemned no man dared to touch [Boniface], nor were they pleased to lay hands on him, but they left him robed under light arrest and were minded to rob the treasure of the Pope and the Church. In this pain, shame and torment, the great Pope Boniface abode prisoner among his enemies for three days the People of Anagni beholding their error and issuing from their blind ingratitude, suddenly rose in arms and drove out Sciarra della Colonna and his followers, with loss to them of prisoners and slain, and freed the Pope and his household. Pope Boniface departed immediately from Anagni with his court and came to Rome and St. Peter's to hold a council but the grief which had hardened in the heart of Pope Boniface, by reason of the injury which he had received, produced in him, once he had come to Rome, a strange malady so that he gnawed at himself as if he were mad, and in this state he passed from this life on the twelfth day of October in the year of Christ 1303, and in the Church of St. Peter near the entrance of the doors, in a rich chapel which was built in his lifetime, he was honorably buried. He died of a violent fever on 11 October, in full possession of his senses and in the presence of eight cardinals and the chief members of the papal household, after receiving the sacraments and making the usual profession of faith.
Жерлеу және эксгумация
Бонифаций VIII денесі 1303 жылы арнайы капеллада жерленді, онда Папа Бонифаций IV (б.з. 608–615) сүйектері де орналасты, оны Бонифаций VIII Ватикан базиликасының сыртындағы галереядағы қабірден көшірген. 1605 жылы денесі кездейсоқ қазылып алынды, ал қазба жұмысының нәтижелерін Жакомо Грималди (1568–1623), Ватикан базиликасының Апостольдік нотариусы және архивисі, сондай-ақ басқалар жазды. Денесі үш қабат сандықта жатты: сыртқысы ағаштан, ортаңғысы қорғасыннан, ал ішкісі қарағайдан жасалған. Дәрігерлер тексергенде денесінің жеті ладоньға тең "өте биік" болғанын анықтады. Денесі, әсіресе әдемі қолдары, жақсы сақталған күйде табылды, бұл оның өлім кезінде ашуланып, қолдарын шайнап, миын қабырғаға соққан деген мифті жоққа шығарды. Денесі Бонифацийдің өмірінде таралған шіркеу киімдерін киген: аяқтары мен жамбастарын жабатын ұзын шұлық, сонымен қатар қара жібектен жасалған манип, камилавка және понтификалдық киім, сондай-ақ, стола, шашуба, сақиналар және әшекейлі қолғаптар. Бұл эксгумация мен тексеруден кейін Бонифацийдің денесі Папа Григорий мен Андрейдің капелласына көшірілді. Қазір оның денесі Әулие Петр шіркеуінің криптасында (көңгірінде) БОНИФАЦИВС ПАПА VIII деген жазуы бар үлкен мәрмәр саркофагта жатыр.
Өлімнен кейін сотталу
1309 жылы паптық Авиньонға көшірілгеннен кейін, Папа Климент V, Филип IV-тің қатты қысымымен, Бонифаций VIII өлгеннен кейін соттасуға келісім берді. Ол былай деді: «Бонифаций VIII-нің естелігіне қарсы іс қозғағысы келгендерге рұқсат етіледі». Ол Париж епископы Гийом де Бофет д’Орильяк пен Гийом Пьер Годенге шағымданушылардың прокурорларды таңдап, Папаның қатысуымен (coram nobis Avinione) тергеудің басталу күнін белгілеуін тапсырды. Папа өзінің жарлығына, 1309 жылдың 18 қазанында, Малусан (Малусен) маңындағы Граузель монастырында, Васио (Вейсон) епархиясындағы қазіргі тұрғынжайында қол қойды. Арагон және Кастилия патшалары бірден Папа Климентке елшілер жіберіп, Рим Папасының дінге қарсы қылмыс жасады деген айыптама естілгенде, адалдардың құлағына қаралы ақпарат таратылып жатқанына шағымданып, наразылық білдірді. Италия, Германия және Нидерландыдан да шағымдар келіп түсті. 1310 жылдың 27 сәуірінде, француздық тарапқа бейбітшілік ниетін білдіре отырып, Климент V Гийом Ногаретті Бонифаций VIII-ге және Шіркеуге қарсы Анагниде жасаған қылмыстары үшін кешірді, ол үшін ол ағыстан шығарылған еді, бірақ Ногарет келесі әскери толқында Киелі жерге барып, әскери қызметте кызмет ету шартымен. 1310 жылдың көктемі соңында Климент Бонифацийдің айыптаушылары ұсынған материалдарға байланысты ұялды және қысымды сезіне бастады. Оның шыдамдылығы шегіне жетті. 1310 жылдың 28 маусымында ол куәліктердің сапасы мен түрлі айыптаушылар мен куәлардың жемқорлығына шағымданды. Содан кейін ол Quaesitores-ке болашақ тексерулер жалған куәлік беру үшін ағыстан қорқытып жүргізілуі керек деп бұйырды. Бонифацийдің естелігіне қарсы сот тергеуі 1310 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Малаусенге жақын Грозо монастырындағы шіркеулік консисторияда өтті. Бұл содомия жасады деген айыптаманы да қамтыды, бірақ бұған нақты дәлелдер жоқ, және бұл Филиптің жауларына қарсы қолданған стандартты айыптамасы болуы мүмкін. Сол айыптамалар Тамплиерлерге де тағылды. Сот басталмас бұрын Климент Филипті Бонифацийдің кінәлі екендігі туралы мәселені 1311 жылы өткен Вена кеңесіне беруге көндірді. 1311 жылдың 27 сәуірінде, Филипп патшаның өкілдері қатысқан қоғамдық консисторияда Папа патшаны Бонифаций Папаның естелігіне қарсы айтқандары үшін ресми түрде кешірді, себебі ол жақсы ниетпен сөйлегенін айтты. Бұл мәлімдеме бұйрық ретінде жазылып, жарияланды, және бұл бұйрықта мәселені Папа алдағы Кеңеске жіберетіні айтылды. Папа содан кейін бүкіл мәселені өз қалауынша шешетінін жариялады. XV Экумендік Кеңес, Вена кеңесі, 1311 жылдың 16 қазанында, 300-ден астам епископтың қатысуымен ашылды. Кеңес жиналғанда (делінгендей), үш кардинал оның алдына келіп, қайтыс болған Папаның ортодоксалдығы мен ізгілігін растады. Екі рыцарь, қарсыластар ретінде, оның кінәсіздігін сот арқылы дәлелдеу үшін қолғаптарын лақтырды. Ешкім бұл шақыруды қабылдамады, және Кеңес мәселені жабық деп жариялады. Клименттің Темплиерлер орденін тарату туралы жарлығы 1312 жылдың 2 мамырында Вена кеңесінде қол қойылды.
Кейіпкер
Рим папасының шаршаңқы мінезді болғаны айтылады, бірде елшіні бетінен тепкен, ал тағы бірде басына бата алу үшін тізе бүгіп тұрған архиепископтың көздеріне күл сепкен.
Мәдениетте
"Inferno" романында Данте VIII Бонифацийдің тозақта симония үшін жазаланып жатқанын суреттеген, бірақ поэманың оқиғасы жазылған кезде Бонифаций әлі тірі болған. Бонифацийдің болашақ тағдырын Дантеге Папа Николай III ашады, онымен кездеседі. "Аспандық" кітабында Данте папаның Колонна отбасымен арадағы қақтығысын еске алады, ол оны Палестрина қаласын қиратуға, 6000 азаматты өлтіруге және Юлий Цезарьдің үйі мен Марияға арналған ғибадатхананы қиратуға итермеледі. Бонифацийдің соңғы тағдырын Беатрис Данте көкке барған кезде растайды. Ол Гийом де Ногареттің Бонифаций VIII "содомит" болды деген жаласын қабылдамады және оны тозақ шеңберіне жатқызбады (егерде симония алдамшылықтың сегізінші шеңберіне, содомиядан төмен, зорлық-зомбылықтың жетінші шеңберіне орналастырылса да, оны одан да ауыр қылмыс деп атап, содомияның іс-әрекеттерінен жоғары орын алады). Ол сондай-ақ Франсуа Раблестің "Гаргантуа және Пантагруэль" шығармасында да аталады. Эпистемостың тозақ тұрғындары мен олардың кәсіптерін тізімдеген тарауында ол Бонифацийдің (бір аудармада) "супа құмыраларынан қоқысты сыпырып алып жатқандығын" айтады. Бонифацийдің "Папалар пайғамбарлығы" атты еңбегінде "Тұбырлардың батасынан" деп аталады. Новаралық математик және астроном Кампанус папа Бонифаций VIII-нің жеке дәрігері немесе тек қана капелланы болған. Кампано 1296 жылы Витербода қайтыс болды. Джованни Боккаччоның "Декамерон" романында Бонифаций VIII-нің жол қарақшысына (Гино ди Такко) преорат беруі сатиралық түрде суреттеледі (10-күн, екінші әңгіме). Бұрын (I. i) Бонифаций VIII 1300 жылы Карлосты Флоренцияға жіберіп, Қара және Ақ гвельфтер арасындағы қақтығысты тоқтатуда атқарған рөлі үшін де аталады. Папа Бонифаций туралы әңгіме Джон Гоуэрдің "Confessio Amantis" кітабының 2-кітабында басқаларды алаяқтықпен алмастыру күнәсының үлгісі ретінде айтылған. Гоуэр Бонифацийдің жас дін қызметкеріне Құдай дауысы болып көрінуі арқылы папа Селестин V-ді таққа бас тартуға алдап, оны ұйықтап жатқанда сөйлесіп, таққа бас тартуға көндіргенін айтады (жолдар 2861–2900). Гоуэр сонымен қатар Бонифаций өз қолын шайнап жегеннен қайтыс болды деген қауесетті қайталайды, бірақ оны қасақана өзін-өзі өлтіруге тырысудың орнына аштыққа байланысты деп санайды (жолдар 3027–28). Бонифаций Дьоттоның қамқоршысы болды. Бонифаций 1300-жылғы Ұлы юбилейге орай Римнің шіркеулерін, әсіресе, Қасиетті Петір базиликасын, Латеран базиликасын және Санта-Мария-Маджоре базиликасын қалпына келтірді. VIII Бонифаций – History Channel телешоуындағы Джим Картер ойнаған басты кейіпкер. Бонифаций жылы және авункулярлы адам және тәжірибелі саясаткер ретінде суреттеледі, ол жемқор ортағасырлық әлемде тұрақтандырушы, сыбайлас жемқорлықсыз күш ретінде әрекет етеді. Темплирлер оны қасиетті басшы ретінде бағалайды және олар оның бұйрықтарын еш сұрақсыз орындауға дайын. Бонифаций Ландриді Годфридің өлтірілуінен кейін Париж ғибадатханасының жаңа шебері және қолбасшысы етіп тағайындайды және оған Киелі Гралды табу миссиясын тапсырады, оны жаңа крест жорығын бастау және Киелі жерді қайтарып алу үшін пайдалануды үміттенеді.