Кіріспе

Матаморос, ресми түрде Heroica Matamoros деп аталады, Мексиканың солтүстік-шығысындағы Тамаулипас штатындағы қала және осы атын атаған муниципалитеттің муниципалдық орталығы. Қала Рио-Гранде өзенінің оңтүстік жағалауында, АҚШ-тың Техас штатындағы Браунсвилл қаласымен шектес орналасқан. Матаморос – Тамаулипас штатының екінші ірі қаласы. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, Матаморос халқы 520 367 адамды құрады. Матаморос-Браунсвилл қалалық агломерациясының халқы 1 387 985 адамға жетеді, бұл оны Мексика-АҚШ шекарасындағы ең ірі төртінші қалалық аймаққа айналдырады. Матаморос – Мексикадағы 39-шы ірі қала және Тамаулипас штатындағы екінші ірі қалалық аймақтың орталығы. Қала экономикасы АҚШ-пен халықаралық саудаға және, ең алдымен, макиладоралардың болуына байланысты Мексикадағы ең перспективалы өнеркәсіптік секторлардың біріне негізделген. Матаморос қаласында General Motors, Ford, Chrysler, BMW және Mercedes Benz сияқты брендтердің құрастыру және қосалқы бөлшектер зауыттары орналасқан. 2000 жылдарда макиладоралардың өркендеуіне дейін Матаморос экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына бағытталған, өйткені солтүстік Мексиканың ең ірі суару аймақтары осы муниципалитетте орналасқан. PEMEX компаниясы Матаморос портында миллиардтаған песоға бағаланатын теңіздік бұрғылау жобасын жариялады, бұл Мексиканың мұнай өнеркәсібі үшін маңызды перспективалардың бірі. Матаморос – Мексиканың тәуелсіздік соғысы, Мексика революциясы, Техас революциясы, Мексика-Америка соғысы, Америка азаматтық соғысы және француз интервенциясы кезіндегі бірнеше шайқастар мен маңызды оқиғалардың куәсі болған тарихи маңызға ие орын. Мексиканың ұлттық әнұраны алғаш рет Матаморос қаласындағы Театро-де-ла-Реформа (кейде Опера театры деп те аталады) опера театрында көпшілік алдында орындалды. Матаморос жартылай шөлейтті климатқа ие, қысы жұмсақ, ал жазда ыстық және ылғалды болады. Матаморос және Браунсвилл, Техас штаттары әр жылғы ақпан айында АҚШ және Мексиканың мәдени мұрасын тойлайтын Charro Days және Sombrero Festival мерекелерін өткізеді.

Испандықтарға дейінгі тарих

Бұл аймақтың түпкі тұрғындары Эсток Гена деп немесе олардың отаршылдық дәуірінде берілген атымен, Техас штатының Каризо Комекрудо тайпасы деп танылады. Оңтүстік Техаста жүздеген мүшесі бар, ал Браунсвилл-Матаморос қалалық аймағында одан да көп ұрпақтары кездеседі. Дегенмен, аймақтағы отаршылдықтың қатыгездігі салдарынан, көптеген тұрғындар өз әулетінің тарихын жеткілікті тереңге бойлап, өздері ұрпақ екендерін анықтай алмайды.

Қор

1519 жылы, Эрнан Кортес Веракрус портына келген жыл, Алонсо Альварес де Пинеда есімді капитан солтүстік Тамаулипас аймағына қысқа экспедиция ұйымдастырды, онда ол бүгінде Рио-Браво (Рио-Гранде) деп белгілі қалаға Рио-де-лас-Пальмас (Палмалар өзені) деген ат берді. Алайда, Матаморос қаласының негізі 1686 жылы қаланды, сол кезде капитан Алонсо де Леон аймақты зерттеп, Рио-Гранде өзенінің кеме жүруге өте қолайлы екенін, ал Матаморос аймағы мал шаруашылығы үшін өте ыңғайлы орын екенін анықтады. 1749 жылы он үш кәсіпкер отбасы – он екісі Камаргодан, біреуі Рейносадан – аймақта жаңа, маңызды мал шаруашылығын құруға инвестиция салуға және бастауға шешім қабылдады. Бұрынғы жер иелері бұл жаңа инвестицияның сәтті болатынына күмәнданды, себебі Рио-Гранде өзенінің жиі тасып кетуі салдарынан ауыр су тасқындары болып тұратын, сондай-ақ ранчоларға үндістер шабуыл жасайтын. Дегенмен, осы он үш отбасы өз бизнес-жоспарларын тиімді жүзеге асырып, 113 мал өсіру орнын құрды. 1774 жылы олар бұл аймақты ресми түрде Сан-Хуан-де-лос-Эстерос-Гермосос деп атады, қазір Матаморос деп белгілі. 1793 жылы Нуэво-Сантандер провинциясын жайлап алу мақсатымен Франциско Пуэес және Мануэль Хулио Сильва есімді екі францискан миссионері Матаморос қаласының орталық алаңында шіркеу құрды. Олар қауым үшін жаңа атау ұсынды: Вилла-дель-Рефухио, шіркеу мен қамқоршы әулие, Эстуарийлердің қорғаныш бергіш Анасының құрметіне.

Мексиканың тәуелсіздігі

1826 жылы губернатор Лукас Фернандес Мексика Тәуелсіздік соғысының батыры Мариано Матаморос және оның серігі Хосе Мария Морелос құрметіне қаланың атын Матаморос деп өзгерту туралы жарлық шығарды. Техас революциясы (1836) кезінде Матаморос көптеген мексикалық сарбаздардың көтерілісшілердің шабуылына қарсы бекінісі болды. 1851 жылы Матаморос қаласы Хосе Мария Хесус Карбахал басқаратын әскерлердің шабуылына қарсы қайтадан ерлік көрсетті, олардың көпшілігі Техас штатынан тартылған, Мексика қаласының орталық үкіметіне қарсы федеративтік республика құруды көздеген. Франсиско Авалостың федералды әскерлері қарсыластарын жеңіп, штаттық конгресс Матаморосқа Мексика Конгресі бекіткен «Батыр» атағын берді, осылайша қаланың ресми атауы – Heroica Matamoros болды. 1858 жылы Матаморос өзін халықаралық еркін сауда аймағы деп жариялағаннан кейін қаланың болашағы түбірінен өзгерді. Бұл өзгеріс қаланың өсуіне, индустриялануына және Бағдад портының кеңеюіне әкелді. Американдық Азамат соғысы кезінде Конфедерация штаттарының жалдамалы әскерлері үшін жалғыз кіреберіс порты болғандықтан, Бағдад порты экономикалық гүлденуді бастан кешірді. Американдық Азамат соғысы кезінде Матаморос порты, сондай-ақ Бағдад порты деп белгілі, әлемдегі маңызды сауда порттарының біріне айналды.

Техас революциясы

Матаморос қаласы Техас революциясы кезінде стратегиялық маңызға ие және бекінілген қала болды. Матаморос экспедициясы Матаморосқа шабуыл жасап, Антонио Лопес де Санта-Аннаның әскерін жеңу мақсатымен ұйымдастырылды. Бұл шара даулы және жікке бөлуге себеп болды. Даудың түбінде Уақытша үкіметтегі губернатор Генри Смит пен Бас кеңес арасындағы келіспеушілік жатты: 1824 жылғы Конституцияға адал болу және Санта-Аннаға қарсы федералистердің мүддесін қолдап, Мексика либералдарын көмектесу, әлде Мексикадан тәуелсіздік жариялап, дербес аумаққа айналуға тырысу. Бұл жікпе-жікшілік, өз кезегінде, уақытша үкіметте де, сондай-ақ майдандағы командирлер арасында да байқалды, жағдайды ушықтырып, Тексиан армиясының күйреуіне әкеп соқты.

Америка Азаматтық соғысы

Америка Азамат соғысының басында Матаморос қаласы Браунсвилльден Рио-Гранде өзенінің ар жағындағы ұйқылы шағын шекаралық қалашық еді. Ол бірнеше жыл бойы порт ретінде қарастырылған, бірақ оған салыстырмалы түрде аз кемелер келді. Соғысқа дейін жыл сайын портқа он алтыдан аспайтын кеме кіргені айтылады. Дегенмен, шамамен төрт жыл ішінде Матаморос, Техасқа жақын орналасқандықтан, порт ретінде жаңа мәртебеге ие болып, халқы көбейді. 1865 жылы Одақ генералы Матаморос портының маңыздылығын былай сипаттады: Мақта саудасы Багдад, Тамаулипас және Матаморос қалаларында Одақ пен Конфедерация, Англия, Франция және Германиядан 20 мыңнан астам спекулянтты біріктірді. Багдад кішкентай, теңіз жағалауындағы бекіністен "толыққанды қалаға" айналды. 1864 жылға қарай аймақтағы ағылшын тілді халық соншалықты көп болды, тіпті Матамороста ағылшын тілінде басылатын газет те болды – ол «Матаморос Morning Call» деп аталды. Сонымен қатар, порт Англия мен Францияға мақта экспорттады, онда миллиондаған адамдар оны күнделікті өмірлеріне қажет етті, ал Конфедерацияда бір фунт мақта үш цент тұрса, оны алтынмен төлегенде елу центке алуға болады, «ал Нью-Йорк пен Еуропалық порттарда одан да көп ақша алынды». Басқа деректерге сәйкес, Матаморос порты Лондон, Гавана, Белиз және Нью-Орлеанмен сауда жасады. Дегенмен, Матаморос пен Нью-Йорк арасындағы сауда келісімі соғыс бойы және 1864 жылға дейін жалғасты, ол «ауыр және тиімді» деп есептелді. 1865 жылға қарай Матаморос 30 мың халқы бар гүлденген қала ретінде сипатталды, ал Лью Уоллес генерал Улисс С. Грантке Балтимор мен Нью-Орлеан Матаморостың коммерциялық өркендеуімен салыстыра алмайтынын хабарлады. «Сатылымда» деген жарнамалар барлық жерде көріне бастады, Матаморос Рио-Гранде өзенінің ар жағындағы ұйқылы шағын шекаралық қалашық рөліне қайта оралды. Америка Азамат соғысының аяқталуы қазіргі тасталып кеткен Багдад портына ауыр дағдарыс әкелді, ол дағдарыстан осы күнге дейін қалпына келген жоқ. Сонымен қатар, 1889 жылы болған зор дауыл осы құлайтын портты қиратты. Бұл дауыл 1870 жылдан 1889 жылға дейінгі апатты дауылдар кезеңіндегі көптеген дауылдардың бірі болды, ол Матаморос халқын жартысына жуық қысқартты, сонымен қатар тағы бір экономикалық төмендеуге әкелді.

Францияның араласуы

Француздық интервенция кезінде Бағдад порты Бағдад шайқасының орын алған жері болды, онда мексикалық армия француз армиясын және оның консервативті жақтастарын жеңіп шықты.

Мексика революциясы

Мексика революциясы барысында генералдар Франсиско Мухика мен Лусио Бланко елдегі жерге алғашқы аграрлық реформаны жүзеге асырды (1913). Осының салдарынан, Матаморос 1948 жылдан 1962 жылға дейінгі "Мақта дәуірі" кезеңінде тағы бір алтын ғасырды бастан өткізді. Бұл дәуір Матаморосты елдегі ең ірі мақта өндіруші және экспорттаушысы етіп бекітті.

Қазіргі заман

1970 жылдан бері, әсіресе 1990 жылдары Солтүстік Америка еркін сауда келісімі қолға алынғаннан кейін Матамороста шетелдік инвестициялар еселеп өсті, нәтижесінде халық саны күрт өсті, көбінесе Сан-Луис-Потоси және Веракрус сияқты басқа мексикалық штаттардан келген адамдар есебінен. Матамороста көптеген ауыр қылмыстар болды, оның ішінде 1989 жылы американдық туристің қанымен суару, 1999 жылы қақтығыс және 2011 жылы жаппай адамдарды ұрлау. 2023 жылы төрт американдық турист ұрланды. Олардың екеуі, сондай-ақ бір мексикалық тұрғыны қаза тапты, ал қалған екеуі мексикалық билік органдарымен құтқарылды.

Демография

Матаморос жерінің ауданы 115,3 км² құрайды, 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 510 739 адамды құрады, ал жалпы муниципалитет аумағы 4633 км²-ді алып, 541 979 адамға жетеді.

Өнеркәсіптік сектор

Матаморос қаласының экономикасы негізінен АҚШ-қа жақын орналасқандығына және аймақтағы шетелдік инвестициялардың маңызды рөліне байланысты. Макиладоралар – Тамаулипас штатындағы американдық присуттіліктің тікелей көрінісі; халықаралық көпірлер арқылы тауарлардың тасымалы және шекараның екі жағындағы адамдар ағыны Матаморос қаласының экономикалық жағдайында маңызды рөл атқарады. Матаморос қаласында 122-ден астам макиладора орналасқан, олардың көпшілігі АҚШ-қа экспортқа бағытталған. Бұл өнеркәсіпте кабельдер, электр құралдары, электр компоненттері, көлік құралдарының бөлшектері мен аксессуарлары, тоқыма, химиялық өнімдер, машиналар және компьютерлік өнімдер сияқты технологиялық тауарлар өндіріледі. Қала Тамаулипас макиладора өнеркәсібінің 35% құрайды, Рейносадан кейін екінші орында тұрады. 2004 жылдың желтоқсанында Матаморос қаласындағы макиладоралар саласында 52 777 жұмысшы жұмыс істеді, бұл 2003 жылмен салыстырғанда 576 жұмыс орнының артуын көрсетіп, жұмыспен қамту деңгейін 60%-ға өсірді.

Коммерциялық сектор

Бұл экономикалық қызмет Матаморос қаласындағы екінші маңызды қызмет болып табылады және муниципалитеттегі жалпы жұмыспен қамтудың шамамен 13,5% құрайды. Матаморос қаласының халқының жылдам өсуі және табыстардың артуы аймақтағы қажеттіліктерге деген сұранысты күшейтті. Тамаулипас штатының барлық аймақтарында Матаморос шетелдік инвестициялар арқылы құрылған жұмыс орындары мен кәсіпорындар саны бойынша бірінші орында тұр, ол штаттың жалпы бизнес секторының 238 компаниясын, яғни 36% құрайды.

Ауыл шаруашылығы секторы

Матаморос ауылдық аймағы 97 қауымды қамтиды, олардың шағын аграрлық секторларында 36 096-дан астам тұрғын тұрады. Дәстүрлі түрде қала негізінен ауыл шаруашылығымен айналысып келген, жыл сайын миллиондаған тонна сорғы, жүгері, бұршақ, көкөніс және күнбағыс өсірілген. Матаморос жері екі түрге бөлінеді: мал жаюға ғана қолданылатын Глей топырағы және егін өсіруге арналған егістік жер. Матаморос муниципалитеті Рио-Гранде өзенінің алабында орналасқан, ал суару арқасында ауыл шаруашылығы секторы өнімділігі артып дамып келеді. Аймақты суару үшін Рио-Гранде және Аройо-дель-Тигр өзендерінің бөгеттерінен су тартылады. Тамаулипас штатының солтүстігінде, Матаморос муниципалитетіне жақын жерде бұзау өсіру кең таралған және еуропалық тұқымды мал өсіруімен белгілі. Алайда, мұндай мал тек арнайы, жоғары сапалы ет өндіретін шаруашылықтарда, Шароле, Сименталь және Зебу тұқымдас ірі қара мал өсіруде кездеседі.

Балық шаруашылығы

Матаморос Мексика шығанағында 100 мыңнан астам жағалау сызығына және Лагуна Мадреде жалпы сомасы бар. Сонымен қатар, Хигериллас, ла Капилла, Ринкон-де-лас-Флорес, эль-Месквитал және Плайя-Багдад сияқты жерлерде балық аулау іс-әрекеттері жүргізіледі. Қаланың осы аймақтардың барлығында жұмыс істейтін 10 балық шаруашылығы корпорациясы бар.

Бағдад жағажайы

Бағдад жағажайы (Playa Bagdad), сондай-ақ Лауро Виллар жағажайы деп те аталады, Матаморостан шығысқа қарай 27 км (17 миль) қашықтықта орналасқан. Бағдад жағажайында жыл сайын балық аулау турнирлері өткізіледі, оған Тамаулипас штатының түкпір-түкпірінен қатысушылар келеді. Ыстық аптада, көбінесе Нуэво-Леоннан көптеген туристер келіп демалады. Осы кезеңде жағажайда түрлі концерттер, спорттық жарыстар мен фестивальдер ұйымдастырылады. 2014 жылы қала әкімі Летисия Салазар жағажайдың атын Матаморос қаласының тумасы Риго Товар мен оның тобының құрметіне Коста Азул деп өзгертуді ұсынды. 1985 жылы жыл сайын өткізілетін «Festival del Mar» фестивалі барысында Риго Товар және басқа да танымал артистер Бағдад жағажайында өнер көрсеткен. «La Firma», «La Mira de Linares» және «La Leyenda» сияқты екінші деңгейдегі топтар мен бірнеше поп-топтар да жылдың ең көп келушілерді тартатын сәуір айында концерттер өткізген. Сонымен қатар, Бағдад жағажайында теңіз тағамдарын ұсынатын бірнеше мейрамхана бар. Жетісу, серфинг, тіпті мотокросс және 4x4 көліктерімен жарыс өткізуге аймақтық шектеулердің аздығына қарамастан рұқсат етіледі. Жазғы демалыс күндері жағажайға бір күніне 180 000-ға дейін келушілер келуі мүмкін.

Мәдениет орындары

Касамата бекінісі, 1970 жылы Касамата мұражайына айналған, қазір испан отарлау дәуірі, Мексиканың тәуелсіздік соғысы және тартысты Мексика революциясы сияқты тарихи сәттерден қалған мүсіндер мен жәдігерлердің құнды жинағын сақтайтын бастион болды. Сонымен қатар, бірегей және қызықты заттар да көрсетіледі, мысалы, батыл генерал Каналес (американдық және француз басқыншылығына қарсы күрескен) қалдықтары сақталған темір табыт және құрылыстың астындағы қараңғы туннельдер, жергілікті қорқынышты әңгімелердің айрықша бөлігі. Мұражайдың көп мақсатты залы мен газет кітапханасы да қызығушылықты арттырады. Мұражайға қаланың алғашқы "хронист" және танымал тарихшысы Дон Элисео Паредес Манзано негіз салды. 1969 жылы ашылған "Museo de Arte Contemporáneo de Tamaulipas (MACT)" қаланың ең ірі және маңызды өнер мұражайы, сондай-ақ Тамаулипас штатындағы ең есте қаларлық мұражайлардың бірі. MACT-да жыл бойы өнер және фото көрмелері ұйымдастырылады. Бұл мұражайда Мексика қаласы, Монтеррей, Нью-Йорк, Лос-Анджелес, Милан және Париж қалаларынан әкелінген өнер туындылары қойылған. Матаморос қаласының орталық алаңында президенттік кеңселер, Нуэстра-Сеньора Вилла-дель-Рефухио соборы және Казино Матаморенсе, сондай-ақ басқа да тарихи ғимараттар орналасқан. Қаланың ең маңызды театры – "Реформа театры" бірнеше көше қашықтықта орналасқан. 1829 жылдың 28 қаңтарында алаңға Мексиканың тәуелсіздік соғысында ерлікпен шайқасқан Мигель Идальго и Костильяның есімі берілді. Сонымен қатар, 1831 жылы салынған Нуэстра-Сеньора Вилла-дель-Рефухио соборы қаланың алғашқы маңызды құрылыстарының бірі болып есептеледі және қазіргі уақытта қаланың символы болып табылады. Оның неоклассикалық архитектурасы және бай тарихы жыл бойы көптеген келушілерді қызықтырады. 1950 жылы салынған Казино Матаморенсе дәстүрлі түрде Матаморос қаласының көрнекті отбасыларының әлеуметтік жиындарының орталығы саналады. Өзінің ерекше архитектурасымен Centro Cultural Olimpico да қаладағы тарихи құрылыс болып табылады. Бұрын мұндай нысан салынған емес. Соңында, 1861 жылы салынған "Реформа театры", бір кезде "XIX ғасырдың опера үйі" деп аталған. Он жылдар бойы театр Матаморос қаласының ең бай отбасылары мен штаттың жоғары әскери шенді офицерлері ұйымдастырған маңызды кештерге шақырған. "Реформа театры" Мексиканың ұлттық әнұраны алғаш рет орындалған жер ретінде де танымал. 2002 жылдың 10 сәуірінде Мексиканың аграрлық мұражайы ашылды. Оның қоры аграрлық және жер реформасына қатысты материалдарды қамтиды.

Медициналық туризм

2023 жылдан бастап Матаморос АҚШ азаматтары үшін денсаулық сақтау немесе косметикалық ота алуға арналған бағытқа айналды, себебі мұндағы бағалар АҚШ-тан төмен. 2023 жылдың мамырында АҚШ-тың CDC мекемесі Матаморостан медициналық немесе хирургиялық процедуралардан кейін оралған азаматтары арасында қытырлауқ менингитінің ошағы тіркелгенін хабарлады. Бұл процедуралардың ішінде липосакция да болды, онда тірек бағананың маңына анестезия инъекциясы жасалады, яғни эпидуральдық анестезия. 1 маусымға дейін аурудың қоздырғышы Fusarium solani екені анықталды.

География

Қала Рио-Гранде өзенінің оңтүстік жағасында, АҚШ-тың Техас штатындағы Браунсвилл қаласының шекарасының қарсы жағында орналасқан.

Климат

Матаморос қаласының жылы, ылғалды субтропиктік климаты бар (Кёппен климаттық жіктелуі Cfa), жұмсақ қыстары және ыстық, ылғалды жаздары бар. Мексика шығанағына жақын орналасқандықтан, жазда және қыста салқын желдер соғады, бұл Рейноса және Нуэво-Ларедо қалаларынан (ішкі аймақтарда орналасқан) өзгеше. Сонымен қатар, Матаморос климаты субтропикалық, жаз бойына біркелкі тараған салыстырмалы түрде аз жауын-шашын мөлшеріне ие, ал жазғы температура 30–40 °C (86–104 °F) аралығында болады. 38 °C (100.4 °F) жоғары температура сирек кездеседі, сондай-ақ қыс айларында мұзды температура да көбінесе байқалмайды. Орташа есеп бойынша, ең ыстық ай – тамыз, бірақ наурыз айының рекордтық көрсеткіштері Мексиканың оңтүстігіндегі тропикалық ылғалды және құрғақ климаттың әсерін көрсетеді, онда температура наурыз және сәуір айларында жылдық максимумға жетеді, ал жаңбырлы маусымда сәл төмендейді. Шілде және тамыз айларында ауыр жаңбырлар жиі болады, бірақ «жаңбырлы» маусымда жауын-шашын мүлдем болмауы да сирек емес. Қыс айларындағы орташа температура әдетте 0–10 °C (32–50 °F) аралығында болады; бұл маусым көбінесе жаңбыр, нөсер және тұманмен бірге жүреді. Соңғы қар 2004 жылдың 25 желтоқсанында жауған, бұл қалада бір күнде 3,8 см-ге дейін қар жауған ең ауыр қар болып тіркелді. Ылғалды шығанаққа жақын орналасқандығына қарамастан, қала құрғақ, жылдық жауын-шашын мөлшері орташа есеппен шамалы.

Халықаралық көпірлер

АҚШ пен Мексика арасындағы тауарлар мен қызметтердің халықаралық саудасы Матаморос қаласының түкпір-түкпірінде оның төрт халықаралық көпірі арқылы көрініс береді. Матаморос – АҚШ-Мексика шекарасындағы төрт халықаралық көпірге ие болған жалғыз шекаралық қала. Браунсвилл және Матаморос халықаралық көпірі (B&M): 1904 жылы салынғандықтан, халық арасында "Ескі көпір" немесе Пуэнте Виехо деп белгілі. Gateway International Bridge: "Жаңа көпір" немесе Пуэнте Нуэво деп жиі аталады. Бұл көпір Матаморос қаласының орталық бөлігін Техас штатының Браунсвилл қаласына жалғастырады, ол Техас-Браунсвилл университетінен бір блок қашықтықта орналасқан. Бұл қаладағы жаяу өткелдер үшін ең көп қолданылатын халықаралық көпір. Ветерандар халықаралық көпірі: "Лос-Томатс көпірі" деп танылатын бұл көпір Браунсвилл-Матаморос агломерациясының ең ірі және ең жаңа көпірі болып табылады. Халықаралық еркін сауда көпірі: Көбінесе Лос-Индиос көпірі деп аталатын бұл халықаралық көпір Рио-Гранде өзені арқылы өтіп, Матаморосты Техас штатының Лос-Индиос шекаралық қаласымен байланыстырады.