Оңтүстік-Шығыс Азияның цитрус жемісі – макрут лаймы
Kaffir lime
Цитрус гистрикс (каффир лаймы) – тропический фрукт Юго-Восточной Азии, используемый в кулинарии и парфюмерии. Ароматные листья и цедра, альтернативное название макрут лайм.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тропикалық Оңтүстік-Шығыс Азияға тән цитрус жемісі. Citrus hystrix, kaffir lime, Thai lime (/US/'/m/æ//k//r//@//t/, /UK//m//ə//k/'/r//uː//t/) тропикалық Оңтүстік-Шығыс Азияға тән. Оның жемісі мен жапырақтары Оңтүстік-Шығыс Азия асүйінде қолданылады, ал эфир майы парфюмерияда пайдаланылады. Оның қабығы мен езілген жапырақтарынан күшті цитрус хошы иісі шығады.
Citrus fruit native to tropical Southeast Asia
Citrus hystrix, called the kaffir lime, Thai lime (/US/'/m//æ//k//r//@//t/, /UK//m//ə//k/'/r//uː//t/) is a citrus fruit native to tropical Southeast Asia. Its fruit and leaves are used in Southeast Asian cuisine, and its essential oil is used in perfumery. Its rind and crushed leaves emit an intense citrus fragrance.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африкада араб тіліндегі "кафир" сөзін ақ колонизаторлар "каффир" деп қабылдады. Соның салдарынан кейбір авторлар бұл сөзден "макрут лайм" дегеніне ауысуды ұсынады, бұл атау онша таныс емес, ал Оңтүстік Африкада оны көбінесе "тай лайм" деп атайды.
In South Africa, the Arabic kafir was adopted by White colonialists as "kaffir," Consequently, some authors favour switching from "kaffir lime" to "makrut lime," a less well known name, while in South Africa, it is usually referred to as "Thai lime".
Сипаттама
C. hystrix – тікенді бұта немесе кішкентай ағаш, биік бойлы, хош иісті және ерекше пішінді "жұп" жапырақтарымен ерекшеленеді. Жемістерінің қалың қабығы (перикарпы) болады, дәмі өте қышқыл және аздап ащы. Гүлдері ақ түсті, төрттен бес құлпынайға дейін жапырақтары бар және хош иісті.
C. hystrix is a thorny shrub or small tree, tall, with aromatic and distinctively shaped "double" leaves. The fruits have thick skins (pericarps) and taste very acidic and slightly bitter. Flowers can have four to five petals that are white in color and are fragrant.
Тарих
Пьер Соннерат (1748–1814) 1771–72 жылдары оның үлгілерін жинады, және ол Ламарктің «Энциклопедиялық әдістемелік» (1796) еңбегінде кездеседі. Макрут лаймы 1868 жылы Цейлонда «кафир лаймы» деген атпен мәтіндерде айтылады, онда оның шырынын аяқтар мен шұлықтарға сүрту қан сорғыштардың шағуынан сақтайды. Бұл «қан сорғыштар лаймы» атауының болуы мүмкін бастауы болуы мүмкін.
Pierre Sonnerat (1748–1814) collected specimens of it in 1771 72, and it appears in Lamarck's Encyclopédie Méthodique (1796). Makrut lime appears in texts under the name of kaffir lime in 1868, in Ceylon, where rubbing the juice onto legs and socks prevents leech bites. This could be a possible origin of the name leech lime.
Ас үй
C. hystrix жапырақтары Оңтүстік-Шығыс Азия тағамдарында, мысалы, Индонезия, Лаос, Камбоджа және Тайландта қолданылады. Жапырақтар – өсімдіктің ең көп қолданылатын бөлігі, оларды жаңа, кептірілген немесе мұздатылған күйінде пайдаланады. Тай тағамдарында (том-ям сияқты) және камбоджа тағамдарында (негізгі паста "круенг" үшін) жапырақтар кеңінен қолданылады. Вьетнам тағамдарында жапырақтар тауыққа хош иіс беру үшін және еске қоңызды бу кезінде оның күшті иісін азайту үшін қолданылады. Сонымен қатар, жібекқұрт өсіретін вьетнамдық ауылдарда қуыршақ сатысындағы жібекқұрттарды кафир лайм жапырақтарымен бірге қуырып дайындайды. Жапырақтар Индонезия тағамдарында (әсіресе Бали және Ява тағамдарында) сото аям сияқты тағамдарға қолданылады, сондай-ақ тауық пен балыққа индонезиялық лавр жапырағымен бірге қосылады. Олар Малайзия және Мьянма тағамдарында да кездеседі. Қабығы (қабықшасы) Лаос және Тайланд карри пастасында көп қолданылады, ол хош иісті және ащы дәм береді. Камбоджада жемістің өзін кристалдап немесе қанттауып жейді.
C. hystrix leaves are used in Southeast Asian cuisines such as Indonesian, Laotian, Cambodian, and Thai. The leaves are the most frequently used part of the plant, fresh, dried, or frozen. The leaves are widely used in Thai cuisine (for dishes such as tom yum) and Cambodian cuisine (for the base paste "krueng"). The leaves are used in Vietnamese cuisine to add fragrance to chicken dishes and to decrease the pungent odor when steaming snails. Also, in Vietnamese villages that harvest silkworms, the silkworms in the pupa stage are stir fried with the kaffir lime leaves. The leaves are used in Indonesian cuisine (especially Balinese cuisine and Javanese cuisine) for foods such as soto ayam and are used along with Indonesian bay leaf for chicken and fish. They are also found in Malaysian and Burmese cuisines. The rind (peel) is commonly used in Lao and Thai curry paste, adding an aromatic, astringent flavor. In Cambodia, the entire fruit is crystallized/candied for eating.
Дәрілік
Кейбір Азия елдерінің дәстүрлі медицинасында жемісінің шырыны мен қабығы пайдаланылады; жемістің шырыны көбінесе шаштау шаю құралында қолданылады және бас құрттарын жояды деп саналады.
The juice and rinds of the peel are used in traditional medicine in some Asian countries; the fruit's juice is often used in shampoo and is believed to kill head lice.
Өсіру
C. hystrix қолайлы климатты жағдайлар бар жерде әлемнің түкпір-түкпірінде үй шаруашылығы үшін жеміс өндіруге арналған бақша бұтасы ретінде өсіріледі. Ол контейнерлердегі бақшаларға, сондай-ақ террасалар мен консерваториялардағы үлкен гүлді тостағандарға өте ыңғайлы.
C. hystrix is grown worldwide in suitable climates as a garden shrub for home fruit production. It is well suited to container gardens and for large garden pots on patios, terraces, and in conservatories.
Негізгі құрамдас бөліктер
Белгілі бір хош иіске жауапты қосылыс (–) (S) цитронеллал ретінде анықталды, ол жапырақ майының 80% дейін құрайды; шағын компоненттерге цитронеллол (10%), нерол және лимонен жатады. Стереохимиялық тұрғыдан алғанда, макрут лайм жапырақтарында цитронеллалдың тек (S) стереоизомері ғана кездеседі, ал оның энантиомері (+) (R) цитронеллал лимон бальзамында және (азырақ) лимон шөбінде табылады (дегенмен, цитронеллал соңғысының эфир майында тек іздік мөлшерде ғана кездеседі). Макрут лайм жемісінің қабығында лимон қабығы майымен салыстыратын эфир майы бар; оның негізгі компоненттері лимонен және β-пинен.
The compound responsible for the characteristic aroma was identified as (–) (S) citronellal, which is contained in the leaf oil up to 80 percent; minor components include citronellol (10 percent), nerol and limonene. From a stereochemical point of view, it is remarkable that makrut lime leaves contain only the (S) stereoisomer of citronellal, whereas its enantiomer, (+) (R) citronellal is found in both lemon balm and (to a lesser degree) lemon grass, (however, citronellal is only a trace component in the latter's essential oil). Makrut lime fruit peel contains an essential oil comparable to lime fruit peel oil; its main components are limonene and β pinene.
Уыттылық
C. hystrix қабығы мен өзінде көп мөлшерде фуранокумариндер қамтиды. Фуранокумариндер фитофотодерматит тудыратыны белгілі, бұл терінің қабынуын қоздыруы мүмкін, және оның салдары ауыр болуы ықтимал. C. hystrix сырттан қолдану нәтижесінде пайда болған фитофотодерматит жағдайлары тіркелген.
C. hystrix contains significant quantities of furanocoumarins, in both the peel and the pulp. Furanocoumarins are known to cause phytophotodermatitis, a potentially severe skin inflammation. Cases of phytophotodermatitis induced by external use of C. hystrix have been reported.