Кіріспе

Француз философы және саясаткері Константин Франсуа де Шассебёф, Вольни графы (3 ақпан 1757 – 25 сәуір 1820) – француз философы, аболиционист, жазушы, шығыстанушы және саясаткер. 1804 жылы Құрмет легионының командирі, 1808 жылы империя графы және Людовик XVIII оны Францияның пэрі етіп тағайындады. Алғашқыда әкесінің мүлігінің атымен Бойсгирей деп аталды, бірақ кейін Вольтер мен Ферни есімдерінің қысқартылуынан құралған Вольни есімін қабылдады.

Ерте өмір және Француз төңкерісі

Вольни Анжудағы Краон қаласында (қазіргі Майен) асыл отбасында дүниеге келген. Оның арғы атасы, патшалық сот орындаушысының ұлы, өзі нотариус болған және хирург ағасы болған. Оның атасы, Франсуа Шассебуф, заңгер, тұрғындардың прокуроры, қала әкімі болып қызмет етті; ол бұл атақты 1741 жылы алды. Ол екі жасында анасы Жанна Гиго, де ла Жиродай мырзасының (Канде) қызынан айырылып, әкесінен алыс өсті, Жак Рене Шассебуф, Сент-Клемент де Кран монастырының сенашалы – ол 1796 жылдың 25 сәуірінде 68 жасында округтік судья болып қайтыс болды, онымен ешқашан тіл табыса алмады. Әкесі жетім қалған балаға қамқорлық жасаған Мари Рене Хамфрейге қайта үйленді. Бастапқыда заң және медицинаға қызығған ол, Париж университетінде классикалық тілдерді оқыды, ал оның «Херодоттың хронологиясы туралы» (Mémoire sur la Chronologie d'Hérodote) еңбегі Жазулар академиясының және Клод Адриен Гельвецийдің жанындағы топтың назарына ілікті. Ұзақ өтпей, ол Пьер Жан Жорж Кабанис, Кондорсе маркізі, д’Гольбах бароны және Бенджамин Франклинмен дос болып кетті. 1782 жылдың соңында ол Шығысқа сапар шегіп, Мысырға жетіп, онда шамамен жеті ай өткізді. Содан кейін ол араб тілін үйрену үшін Ұлы Сирияда, қазіргі Ливан және Израиль/Палестинада екі жылға жуық өмір сүрді. 1785 жылы ол Францияға оралды, онда келесі екі жылды жазбаларын жинақтап, «Египет және Сириядағы саяхат» (1787) және «Түріктер мен Ресей арасындағы соғыс туралы ойлар» (1788) еңбектерін жазумен өткізді. Ол Француз революциясы басталғаннан кейін Эстаттардың жалпы жиналысы мен Ұлттық құрылтайдың мүшесі болды. 1791 жылы оның тарих философиясы туралы эссесі – «Жұмыршықтар, империялардың төңкерісі туралы толғаныстар» (Les Ruines, ou méditations sur les révolutions des empires) жарық көрді. Ол барлық діндердің ортақ шындықтарын мойындау арқылы олардың бірігуін болжаған көрініс береді. Вольни өзінің саяси-экономикалық теорияларын Корсикада жүзеге асыруға тырысты, онда 1792 жылы ол егістік сатып алып, отарлық өнімдерді өсіруге әрекеттенді. Ол Якобин клубының билікке келген кезінде тұтқындалды, бірақ гильотинадан құтылды. Ол жаңадан құрылған Нормаль мектебінде тарих профессоры болып жұмыс істеді.

Кейінгі өмірі

1795 жылы ол АҚШ-қа сапар жасады, онда Джон Адамс әкімшілігі оны Францияның Луизиананы қайта басып алуға дайындау үшін жіберілген тыңшысы деп айыптады (1797). Осының салдарынан ол Францияға қайтып келді. Саяхатының нәтижесі оның «Америка Біріккен Штаттарының климаты мен топырағы» (1803) атты еңбегінде бейнеленді. Бірақ Волни АҚШ-та болғанда Томас Джефферсонмен құпия келісімге келді, Джефферсон осы туындыны ағылшын тіліне қайта аударуға келісті. 1796 жылдың маусым айында Волни Монтичеллоға екі аптаға барды. Екеуі бірнеше рет Америка философиялық қоғамында кездесті, онда Волни 1797 жылы мүше болып қабылданды. Джефферсон сол кезде АФҚ президенті болды және Волнидің ұйымға қабылдануына демеушілік етті. Бұл кездесулер екеуіне аударма жобасын ойлап табуға және талқылауға жеткілікті мүмкіндік берді. Джон Адамс вице-президенті болып қызмет еткен Джефферсон кітаптың басты идеясын жоғары бағалады – егер үкімет салмақты өзімшілдікті дамытуға рұхсат берсе, империялар өркендейді. Джефферсонның пікірінше, бұл идея АҚШ негізінде құрылған Ағартушылық принциптерінің тамаша қорытындысы болды. Дегенмен, Джефферсон аудармасы тек белгілі бір оқырмандар үшін ғана жариялануын талап етті, себебі кітаптағы діни мазмұн даулы болды. Джефферсон 1800 жылы АҚШ президенттігіне үміткер болуға дайындалып жатқан еді; ол федералистер қарсыластарының өзінің дінсіздігін айыптауынан қорқыды, егер ол Волнидің күдікті еретикалық кітабын аударғаны белгілі болса. Француз зерттеушісі Гилберт Чинард (1881-1972) анықтаған мәліметтерге сәйкес, Джефферсон 1802 жылы Парижде жарық көрген Волнидің «Бұзылғандар» еңбегінің алғашқы 20 тарауын аударды. Алғашқы 20 тарау адамзат тарихын Ағартушылықтан кейінгі философтың көзқарасымен қарастырады. Көп болмаса, Джефферсон 1800 жылғы президенттік науқанға тым ден қойып, кітаптың соңғы төрт тарауын аяқтауға уақыты болмады. Бұл тарауларда Волни «Ұлттардың Бас Ассамблеясы» туралы сипаттайды, бұл әр діннің өзінің қасиетті кітабына сәйкес «ақиқаттың» өзіндік нұсқасын қорғайтын ойдан туған әлемдік конгресс. Ешбір дін өзінің ең негізгі тұжырымдамаларын ғылыми тұрғыдан «дәлелдей алмағандықтан», Волни кітапты шіркеу мен мемлекеттің толық ажыратылуын талап етумен аяқтайды: Осыдан біз үйлесімділік пен бейбітшілікте өмір сүру үшін тексеруге болатын және болмайтын (мәлімдемелер) арасындағы шекараны анықтауымыз керек; қияли тіршілік иелерінің әлемін шындық әлемінен бұзылмайтын тосқауылмен бөліп алуымыз керек. Джефферсон аударма жобасын аяқтауға уақыты болмағандықтан, соңғы төрт тарауды Парижде тұратын американдық жер алыпсатарушы және ақын Джоэл Барлоу аударды. Барлоудың есімі содан кейін аударманың барлығымен байланысты болды, Джефферсонның жобадағы рөлін одан әрі жасырып тастады.

Мәсіх туралы миф теориясы

Вольни мен Шарль Франсуа Дюпуи – Исаның тарихи тұлға емес екендігі туралы пікірді алғашқы болып қозғаған қазіргі заманғы жазушылар. Вольни мен Дюпуи христиан дінінің түрлі ежелгі мифологиялардың қосындысы екенін, ал Иса – мифтік кейіпкер екенін дәлелдеген. Дегенмен, Вольни өз Христос мифы теориясында өмірі күн мифологиясына енгізілген белгісіз тарихи тұлғаның болғанын мойындады. Томас Джефферсон мен Бенджамин Франклин бұл теорияны қолдаған.

Мысыр мен Сирияда

Сфинксті сипаттағанда, ол оның ерекшеліктері мен басын негрлікке тән деп сипаттады. Одан әрі ол былай деп мәлімдеді: "Бүгін біздің құлымыз және жек көруіміздің нысаны болған қара нәсілді адамдардың өнерімізге, ғылымымызға және тіпті сөйлеу қабілетімізге қарызды екенімізді ойлауға болады. Соңында, өздерін еркіндік пен адамгершілікке ең жақын деп санайтын халықтардың арасында құлдықтың ең қатыгез түрі заңдастырылғанын және қара нәсілді адамдардың ақ нәсілділермен бірдей интеллектіге ие екендігіне күмән тудырды". Оның "Мысыр мен Сирияға саяхат" атты еңбегі 1787 жылы Ресей императрицасы Екатерина II-нің құрметіне ие болды, ол оған өз қанағаттануын білдіре отырып, алтын медаль жіберді.

Кейінгі неке

1810 жылға дейін жалғыз болған ол кейіннен туысы Мадемуазель Гигоға үйленді, олар "әдепті келісіммен" өмір сүрді. Үйленгеннен кейін ол Катерина де Ла Рошфуко көшесіндегі үйін тастап кетті. Одан кейін ол Вогирар көшесінде орналасқан, ең бастысы өте кең және әдемі бағымен ерекшеленетін қонақ үйді сатып алды. Ол әлемге қатысты қатал және мұңды болып қала берді.

Мұра

Волни, Нью-Йорк оның құрметіне аталған. Волни, Айова оның құрметіне аталған. Волни, Вирджиния оның құрметіне аталған. Prix Volney 1803 жылы Константин Вольни құрған, бастапқыда 1200 франк құндылығындағы алтын медаль болған. Нью-Йорк, Париж және Саумурдағы Volney қонақүйлері оның есімімен аталған. Париж, Анже, Майен, Брест, Лион, Саумур және Клермон-Ферран қалаларындағы Вольни көшесі оның құрметіне аталған. Францияның Ренн және Лаваль қалаларындағы Вольни бульвары. Францияның Крон қаласындағы Вольни алаңы. Анже университетінің Заң, Экономика және Менеджмент факультетіндегі амфитеатр оның есімін иеленеді. Францияның Краон қаласындағы Вольни колледжі. Volney Lodge – Лаваль (Маенна) қаласында құрылған масондық ложа. Вольней үйірмесі – Париждегі суретшілер мен жазушылар үйірмесі. Бұл – Америка Құрама Штаттары мен Францияда оның есімімен аталған орындар мен заттардың бірнеше мысалы.