Антуан Луи Клод Дестют де Траси: Француз ағартушысы және «Идеология» терминінің авторы

Кіріспе

Француз аристократы және философы (1754–1836)

Антуан Луи Клод Дестут, Трейси графы (dɛstyt də tʁasi; 20 шілде 1754 – 9 наурыз 1836) – француз ағартушысы, аристократ және философ, "идеология" терминін енгізген.

Өмірбаян

Ол Париж қаласында атақты сарбаз Клод Дестуттың ұлы болып дүниеге келген. Оның отбасы шотланд текті, оның тамыры 1420 жылы Букан және Дуглас графтарымен бірге Франция сарайына келген Уолтер Штутттан бастау алады, кейін оның әулеті Траси графтарының мәртебесіне көтерілген. Ол үйде және Страсбург университетінде білім алған, онда спортқа қабілеттілігімен көзге түскен. Ол әскерге қадам басқанда, Француз революциясы басталғанда Бурбонне провинциялық ассамблеясының жұмысына белсенді қатысқан. Ол өзінің досы, Ла Файет маркізімен бірге Естігендер генералына дворян өкілі ретінде сайланған. 1792 жылдың көктемінде ол солтүстік армиясының ат әскеріне басшылық ететін маршал де лагерь шеніне ие болды, бірақ радикалдардың ықпалы күшейген соң, ол мерзімі белгісіз демалысқа шығып, Аутейльде қоныстанды, онда Кондорсе мен Кабаниспен бірге ғылыми зерттеулерге берілді. Террор режимі кезінде ол тұтқындалып, шамамен бір жыл түрмеде отырды, сол кезде ол Этьен Бонно де Кондильяк және Джон Лок еңбектерін зерттеп, табиғаттану ғылымдарынан философияға көшті. Кабанистің ұсынысымен ол моральдық және саяси ғылымдар класына қабылданды. Ол көп ұзамай әріптестерінің алдында оқыған еңбектерімен назар аударуды бастады, бұл оның «Идеология элементтері» атты толыққанды еңбегінің алғашқы нұсқасын құрады. Ол идеологияны «идеялар ғылымы» деп түсіндірді. Аутейльдегі «идеологтар» қоғамына Кабанис пен Трейсимен қатар Константин Франсуа де Шассебёф, Вольни графы және Ұлттық институттың профессоры Доминик Жозеф Гарат кірді. Империя кезінде Трейси сенат мүшесі болды, бірақ оның отырыстарына белсенді қатыспады. Реставрация кезінде ол Францияның пэрі болды, бірақ үкіметтің реакциялық саясатына қарсылық білдіріп, оппозицияда қалды. 1808 жылы ол Кабанистің орнына Француз академиясының мүшесі болып сайланды, ал 1832 жылы академияны қайта ұйымдастырғанда Моральдық ғылымдар академиясының мүшесі аталды. Ол өзінің жасының және еңбегінің толыққанды нәтиже бермеуіне байланысты академияның мәжілісіне бір рет қана қатысты. Дестут де Трейси революция кезінде және одан кейін либерализмнің негізгі жақтаушыларының бірі болды. Ол Парижде қайтыс болды. Томас Джефферсонның Дестут де Трейсидің «Монтескье заңдарының рухы туралы түсінік» (1806) еңбегінің ағылшын тіліне аудармасы.

The son of a distinguished soldier, Claude Destutt, he was born in Paris. His family was of Scottish descent, tracing its origin to Walter Stutt, who had accompanied the Earls of Buchan and Douglas to the court of France in 1420 and whose family afterwards rose to be counts of Tracy. He was educated at home and at the University of Strasbourg, where he was noted for his athletic skill. He went into the army and when the French Revolution broke out he took an active part in the provincial assembly of Bourbonnais. Elected a deputy of the nobility to the Estates General, he sat alongside his friend, the Marquis de La Fayette. In the spring of 1792, he received the rank of maréchal de camp in command of the cavalry in the army of the north, but the influence of the extremists becoming predominant he took indefinite leave of absence and settled at Auteuil, where with Condorcet and Cabanis he devoted himself to scientific studies. Under the Reign of Terror, he was arrested and imprisoned for nearly a year, during which he studied Étienne Bonnot de Condillac and John Locke and abandoned the natural sciences for philosophy. On the motion of Cabanis, he was named in the class of the moral and political sciences. He soon began to attract attention by the memoires which he read before his colleagues—papers which formed the first draft of his comprehensive work on ideology, named Eléments d'idéologie. He conceived of ideology as the "science of ideas". The society of "ideologists" at Auteuil embraced, besides Cabanis and Tracy, Constantin François de Chassebœuf, Comte de Volney and Dominique Joseph Garat, professor in the National Institute. Under the Empire, Tracy was a member of the senate, but he took little part in its deliberations. Under the Restoration, he became a peer of France, but protested against the reactionary split of the government and remained in opposition. In 1808, he was elected a member of the Académie française in place of Cabanis and in 1832 was also named a member of the Academy of Moral Sciences on its reorganization. He appeared only once at its conferences, owing to his age and to disappointment at the comparative failure of his work. Destutt de Tracy was one of the principal advocates of liberalism during and after the Revolution. He died in Paris. an English translation by Thomas Jefferson of Destutt de Tracy's Commentaire sur l'esprit des lois de Montesquieu (1806)]]

Оның ең маңызды еңбектері – бес томдық «Идеология элементтері» (1817–1818), оның бірінші томы «Идеология қатаң анықталды» деп ұсынылған және бұрын жарық көрген монографияларда айтылған аргументтерді толықтырды; «Монтескье заңдарының рухы туралы түсінік» (1806) және «Монтескье еңбектері туралы эссе» (1808), оны автор «Еркі туралы трактат» («Еркі және оның салдары туралы трактат») деп атады. Ағылшын тіліне аударғанда редактор Томас Джефферсон осы томды «Саяси экономика туралы трактат» деп атады, бұл Трейси еңбегінің саясатқа емес, еркінің негізгі мәселелеріне және оның анықталу шарттарын түсіну мүмкіндігіне қатысты аспектілерін жасырды.

Мұра

Трейси әлеуметтік теорияда дедуктивті әдісті қатаң қолдануды алға тартты, экономиканы іс-әрекеттер (праксиология) және алмасу (каталлактика) тұрғысынан қарастырды. Трейсидің ықпалын Еуропа құрлығында (әсіресе Стендаль, Огюстен Тьерри, Огюст Конт және Шарль Дюнуэрде) және АҚШ-та байқауға болады. Француз либералды саяси экономика мектебінің жалпы көзқарасы 19-шы ғасырдың соңына дейін британдық классикалық саяси экономикамен тең бәсекелесті, бұл туралы Артур Латхэм Перри және басқалардың еңбектері мен беделі куәлік етеді. Саяси жазбаларында Трейси монархизмді қабылдамай, американдық республикалық үкімет нысанына басымдық берді. Оның республикалық көзқарастары, философиядағы ақыл-ойға ұмтылысы және экономикалық саясаттағы еркін нарық принциптерін жақтауы Наполеонның наразылығын тудырды, ол Трейсидің «идеология» терминін жамандау үшін пайдаланды. Карл Маркс та осы үрдісті ұстанды және Трейсиді «fischblütige Bourgeoisdoktrinär» («балық қанды буржуазиялық доктринар») деп атады. Ал Томас Джефферсон Дестут де Трейсидің еңбегін америкалық басылымға дайындауға лайық деп санады. 1817 жылғы басылымға жазған алғы сөзінде Джефферсон: «Саяси экономиканың дұрыс принциптерін тарату арқылы ол қазір оны тұтынып жатқан паразиттік институттардан қоғамдық өндірісті қорғайды» деп жазды. Трейсидің Монтескьеге жасаған сын-ескертпелері және өкілдік демократияны қолдауы Джефферсонның ой-өрісіне әсер етті. Стендаль Трейсидің ағартушылық идеалдарына зор ықпал етті және 1820-жылдары Трейсидің салонына үнемі қатысты, бұл туралы ол «Эгоист естеліктерінде» баяндады. Ричард Стайтс атап көрсеткендей, ол 1820-жылдардағы либералдар үшін маңызды тұлға болды. Франко Вентури «Комментарий либералдық революциялардың барлық кезеңінде, 1820 жылғы Испаниядан 1825 жылғы Ресейге дейін» жаңғырылып тұрғанын атап өтті. Бір американдық тарихшы: «Орыс декабристері, сондай-ақ көптеген басқа либералдар, карбонарилер және 1820-жылдардағы революционерлер осы Комментарийді өздерінің саяси Киелі кітабы ретінде пайдаланды» деп жазды. Декабрист Михаил Орлов олардың шеңбері бұл еңбекті «нағыз даналықтың белгісі» деп санағанын еске алды.

Tracy advanced a rigorous use of deductive method in social theory, seeing economics in terms of actions (praxeology) and exchanges (catallactics). Tracy's influence can be seen both on the Continent (particularly on Stendhal, Augustin Thierry, Auguste Comte and Charles Dunoyer) and in the United States, where the general approach of the French Liberal School of political economy competed evenly with British classical political economy well until the end of the 19th century as evidenced in the work and reputation of Arthur Latham Perry and others. In his political writings Tracy rejected monarchism, favoring the American republican form of government. This republicanism as well as his advocacy of reason in philosophy and laissez faire for economic policy lost him favor with Napoleon, who turned Tracy's coinage of "ideology" into a term of abuse. Karl Marx followed this vein of invective to refer to Tracy as a "fischblütige Bourgeoisdoktrinär" (a "fish blooded bourgeois doctrinaire"). On the other hand, Thomas Jefferson thought highly enough of Destutt de Tracy's work to ready two of his manuscripts for American publication. In his preface to the 1817 publication, Jefferson wrote: "By diffusing sound principles of Political Economy, it will protect the public industry from the parasite institutions now consuming it". Tracy's criticism of Montesquieu and his endorsement of representative democracy were influential on Jefferson's thinking. Stendhal was much influenced by Tracy's enlightenment ideals and attended the de Tracy salon regularly in the 1820s as he described in Memoirs of an Egotist. According to Richard Stites, he was important to the liberals of the 1820s:
Franco Venturi noted that the Commentary "resounded throughout the whole period of the liberal revolutions, from the Spain of 1820 to the Russia of 1825." An American historian wrote that "the Russian Decembrists, along with numerous other liberals, Carbonari, and revolutionaries of the 1820s used this Commentary as their political Bible." The Decembrist Mikhail Orlov recalled that his circle considered it "the epitome of wisdom."