Кіріспе
Эзофагит, сонымен қатар эзофагит деп те жазылады, – қыздырғыш (асқазаннан) ішек қабынуымен сипатталатын ауру. Қыздырғыш ішек – шырышты қабықшадан, бойлық және шеңберлік тегіс бұлшық еттерінен тұратын түтік. Ол жұтқыншақ пен асқазанды байланыстырады; жұтылған тамақ және сұйықтықтар әдетте осы арқылы өтеді. Эзофагит белгісіз болуы мүмкін; немесе эпигастральды және/немесе кеуде қуысының ортасынан төменге қарайтын күйдіретін ауырсынуды, әсіресе жатып немесе күш салғанда тудыруы мүмкін; сондай-ақ жұтуды қиындатуы мүмкін (дисфагия). Эзофагиттің ең көп таралған себебі – асқазаннан қышқылдың қыздырғыш ішектің төменгі бөлігіне кері ағылуы: асқазан-ішек рефлюкс ауруы (АІРА). ТОК
Механизм
Қабықша без - ерікті және ерікті емес бұлшық еттерден тұратын бұлшық еттік түтік. Ол тағамның перистальтикасына жауапты. Оның ұзындығы шамамен 20 см-ге (8 дюйм) жетеді және асқазанға кірмес бұрын диафрагма арқылы өтеді. Қабықша без үш қабаттан тұрады: іштен сыртқа қарай олар - шырышты қабық, шырышты қабық асты қабаты, сыртқы бұлшық ет қабаты. Шырышты қабық – қабықша бездің ең ішкі қабаты және қабықшасы. Ол қабатталған жалпақ эпителийден, lamina propria-дан және бұлшық етті шырышты қабықтан тұрады. Қабықша бездің соңында төменгі қабықша без сфинктері орналасқан, ол әдетте асқазан қышқылының қабықша безге енуіне жол бермейді. Егер сфинктер жеткілікті тығыз болмаса, онда қышқылдың қабықша безге енуіне жол беріп, бір немесе бірнеше қабаттың қабынуына әкелуі мүмкін. Эзофагит инфекция болған жағдайда да пайда болуы мүмкін, ол бактериялар, вирустар немесе саңырауқұлақтардан немесе иммундық жүйеге әсер ететін аурулардан туындауы мүмкін. Қабынуға ГЭРБ (гастроэзофагеальді рефлюкс ауруы), құсу, хирургиялық араласым, дәрі-дәрмектер, жарық ісігі және сәулелену әсері тигізуі мүмкін. Қабықша безден алынған биопсиялар зертханалық зерттеулерге жіберіліп, эзофагиттің себебін анықтауға көмектеседі. Зертханалық зерттеулер саңырауқұлақтық, вирус немесе бактериялық инфекцияны анықтауға көмектеседі. Ақ қан жасушаларын анықтау эозинофильді эзофагитті диагностикалауға көмектеседі. Бұл аурудың кейбір қаупін тудыратын факторларына стресс, дені салмақсыз тамақтану, темекі шегу, ішімдік ішу, отбасылық анамнез, аллергия және иммунитет жетіспеушілігі жатады.
Алдын алу
Острофагиттің көптеген себептері болуы мүмкін болғандықтан, оның себебін анықтау және острофагиттің алдын алу үшін күш салу маңызды. Рефлюкстік острофагиттің алдын алу үшін қышқыл тағамдардан, кофеиннен, ұйықтамас бұрын тамақтанудан, алкогольден, майлы тағамдардан және темекі шегуден аулақ болыңыз. Дәрілік заттарға байланысты острофагиттің алдын алу үшін дәрі қабылдағанда жеткілікті мөлшерде сұйықтық ішіңіз, басқа препаратты қолданыңыз және жатып немесе ұйықтамас бұрын көптеген дәріні бірдей қабылдамаңыз. Острофагит ересектерде көбірек кездеседі және ешкімді де ажыратпайды.
Өмір салтының өзгеруі
Салмақты азайту, темекі шегуді және алкоголь ішуді тоқтату, стрессті азайту, тамақтан кейін ұйықтаудан немесе жатудан аулақ болу, төсектің басын көтеру, дәрі-дәрмектерді дұрыс қабылдау, кейбір дәрі-дәрмектерді қабылдаудан бас тарту және қықырынды тудыратын тағамдардан аулақ болу.
Қышқылдықтар
Рефлюкстік эзофагитті емдеу үшін рецептсіз антиацидтер, қышқыл өндірісін азайтатын дәрілер (H 2 рецептор блокаторлары) және протондық насос ингибиторлары қышқыл өндірісін тоқтатуға және асқазанның ішектерінің жазылуына көмектесу үшін ұсынылады. Рефлюкстік эзофагитті емдеуге арналған кейбір рецепт бойынша берілетін дәрілерге жоғары дозадағы H 2 рецептор блокаторлары, протондық насос ингибиторлары және асқазанды босатуға көмектесетін прокинетиктер кіреді. Дегенмен, прокинетиктердің тиімділігін дәлелдейтін мәліметтер жеткіліксіз болғандықтан, қазіргі таңдағы ГЭРБ (гастроэзофагеальді рефлюкс ауруы) үшін лицензияланбайды. Қауіпсіздік туралы қайта қараудан кейін домперидон мен метоклопрамидтің лицензияланған қолданылуы енді тек құсық пен жүрек ауруы кезінде қысқа мерзімді қолданумен шектелген.
Ішкі типтер үшін
Эозинофильді эзофагитті емдеу үшін эозинофильдерді ынталандыруы мүмкін кез келген аллергендерден аулақ болу ұсынылады. Дәрі-дәрмектерге қатысты, протондық сорғы тежегіштері және стероидтар тағайындалуы мүмкін. Астманы емдеу үшін қолданылатын стероидтар, тамақ емес аллергендерге байланысты эозинофильді эзофагитті емдеу үшін жұтылуы мүмкін. Эозинофильді эзофагитті емдеуге көмектесу үшін диетадан тамақ аллергендерін алып тастау да кіреді. Жұқпалы эзофагит үшін, эзофагиттің себебін қоздырған инфекция түріне байланысты дәрі тағайындалады. Бұл дәрілер бактериялық, саңырауқұлақтық, вирустық және/немесе паразиттік инфекцияларды емдеу үшін тағайындалады.
Іс-шаралар
Эндоскопия арқылы ауру тінді алып тастау мүмкін. Зақымдалған бөлігін жою үшін хирургиялық операция жасалуы мүмкін.
Болжам
Эзофагитпен ауыратын адамның болжамы себептері мен қосымша жағдайларына байланысты. Егер науқастың ас қорыту жүйесі немесе иммундық жүйесінің мәселелері сияқты ауыр себептері болса, емдеу қиынырақ болуы мүмкін. Әдетте, басқа ауыр сырқаттар болмағанда, болжамы жақсы болады. Бірнеше себеп болған жағдайда, болжам орташа деңгейге түсуі мүмкін.
Терминология
Бұл термин грек тілінен алынған οἰσοφάγος "жұтқыншақ" және itis "қабыну" сөздерінен құралған.