Эмоцияларды тазарту және жаңару процесі

Кіріспе

Психологиялық оқиға, эмоцияларды тазартуға мүмкіндік береді.

Катарсис – ежелгі грек сөзі, «тазалау» немесе «көтеріңкі тазарту» деген мағынаны білдіреді. Бүгінде бұл термин көбінесе ойлар мен эмоцияларды білдіру арқылы оларды тазарту және күйрету үшін қолданылады. Күтілетін нәтиже – эмоционалды жаңару және қалпына келтіру күйі. Драматургияда бұл термин көрерменде теріс эмоцияларды оятуға, одан кейін оларды босатуға және оларды бақытты сезінуге қатысты. Грек тілінде бұл термин бастапқыда тек физикалық мағынаға ие болған. Бұл оны тазарту амалдарын сипаттау үшін қолданудан басталды. Аристотель «Саясат» және «Поэтика» еңбектерінде бұл терминді ақыл-ой мағынасында алғаш рет қолданды, музыка мен трагедияның көрермен санасына тигізетін әсерін денеге тигізетін әсермен салыстырды. Грек тілінде бұл термин христиандық Тазару орнында жүретін рухани тазарту процесіне де қатысты қолданылады. Грек неоплатониктері де бұл терминді рухани тазарту үшін пайдаланған. Катаризм термині сырттан келгендер тарапынан тазалыққа ұмтылған христиан қозғалысының ой-санасын сипаттау үшін қолданылды. Психологияда бұл термин Фрейдтік психоанализбен байланысты, онда ол көмілген травманы (нейроздың себебін) білдіруге, оны санаға көшіруге және босатуға, соның нәтижесінде бақытты арттыруға қатысты. Бұл термин физикалық денге қатысты да қолданылады. Медицинада ол адамнан катаменияның («айлық», етеккір сұйықтығы) шығарылуын білдіруі мүмкін. Сол сияқты, катартикалық зат – ішек қызметін жеделдететін зат.

Тазарту рәсімі

"Катайрейн" термині және оның туысқан сөздері Гомердің еңбектерінде тазару рәсімдерін білдіретін ретінде кездеседі. "Катайрейн" және "катарос" сөздері грек тілінде кеңінен таралды. Олардың семит тіліндегі "qatar" ("түкіру, шашырату") сөзінен шыққандығы айтылады. Троя соғысы айналасындағы кейінгі эпикалық поэма – "Эфиопида" Ахиллестің Терситті өлтіргеннен кейін тазаруын баяндайды. Кейін гректер қандық кінәні кетіру үшін жаңа шаралар қолданды – "қанды қанмен тазартады", бұл эллиндік мәдениеттің дамуындағы Дельфи құдайының басты рөл атқарған процесі. Классикалық мысал – "Орест" трагедиясына жатады, бірақ Эсхил сипаттаған процедура көне: құрбандыққа шалынған шошқаның қаны қанмен ластанған адамды жуады, ал ағын су қанды шайып тастайды. Бюркерт хабарлағандай, Каникаттиниде табылған кратерде дәл осындай рәсім бейнеленген, онда ол Проэтустың қыздарын қандай да бір діни бұзушылық салдарынан туындаған ақылсыздықтан емдеу үшін қолданылған. Рәсім субъектінің күнәсін өтеуге, әлде тек қана емдеуге көмектесе ме деген сұраққа Бюркерт: "Сұрақ қоюдың өзі осы айырмашылықтың маңызсыз екенін түсінуге жетелейді" деп жауап береді.

Платониялық

Платон философиясында катарсис – жанның білімге қадамдық жолмен көтерілуінің бір бөлігі. Ол – сезімдерден асып, түсінікті таза әлемді қабылдаудың амалы. Әсіресе неоплатониктер Плотин мен Порфирий үшін катарсис – құштарлықтарды жою болып табылады. Бұл ізгіліктердің нақтырақ айқындалуына себеп болады. Бірінші Эннеаданың екінші трактатында Плотин азаматтық ізгіліктер мен катарзистік ізгіліктер арасындағы ерекшелікті көрсетеді және азаматтық, яғни саяси ізгіліктер нашар екенін түсіндіреді. Олар – тәртіп пен әдеміліктің қағидасы, материалдық өмірмен байланысты. (Энеады, I,2,2) Олар Абсолютті Жақсылықтың іздерін сақтағанмен, жанның құдаймен бірігуіне жеткізбейді. Порфирийдің сөздерінше, олардың міндеті – жеке құштарлықтарды басу және басқалармен бейбіт қатар өмір сүруге мүмкіндік беру. (Сөйлемдер, XXXIX) Тазарту, немесе катарзистік ізгіліктер – құдаймен бірдей болудың шарты. Олар жанды сезімталдықтан, оның нағыз өзінен емес нәрселерден бөліп, Ақыл-Ойды (Nous) тамашалауға қабілетті етеді.

Пассивті психологиялық

Катарсис – драмалық өнерде қолданылатын термин, ол қойылымның көрерменге тигізетін әсерін сипаттайды. Бұл терминді ақыл-ой мағынасында алғаш рет Аристотель «Саясат» еңбегінде музыканы қолдану туралы жазған: «Біз кейбір философтардың әуендерді этикалық әуендер, іс-қимыл әуендері және құмарлық әуендері деп жіктелуін қабылдай отырып, әртүрлі үйлесімділіктерді осы сыныптардың арасында бір-біріне ұқсас табиғатта болу ретінде бөліп, музыканы бір пайда үшін емес, бірнеше пайда үшін қолдану керек деп айтқанымыздай (білім беру және тазарту [κάθαρσις] мақсатына қызмет етеді – тазарту терминін біз қазір түсіндірмейміз, бірақ оған көбірек түсіндірме беру үшін поэзия туралы жазбамызда мағынасын талқылаймыз, және үшінші жағынан ол көңіл көтеру үшін, шиеленісті жеңілдетуге және одан тынығуға арналған), біз барлық үйлесімділіктерді қолдануымыз керек, бірақ оларды әртүрлі деңгейде емес, ең этикалықтарын білім беру үшін, ал іс-қимылды және құмарлықты – басқалар орындағанда тыңдау үшін қолдану керек (өйткені кейбір жандарда күшті сезімдер тудыратын кез келген тәжірибе барлығында да болады, бірақ әртүрлі деңгейде – мысалы, аяушылық пен қорқыныш, сондай-ақ діни құштарлық; кейбір адамдар осы сезімге бейім, ал қасиетті музыканың әсерімен жандары қозған әуендерді тыңдағанда, олар дәрі-дәрмек алғандай және тазарғандай [καθάρσεως] күйге түседі; осы тәжірибе содан кейін аяушылықпен, қорқынышпен және басқа да сезімтал адамдарға олардың әрқайсысына тиісті деңгейде тиеді, және барлығы тазарту [κάθαρσις] мен жеңілдеу сезімін басынан өткізеді; сондай-ақ тазартушы [κάθαρσιν] әуендер адамдарға зиянсыз ләззат сыйлайды». (Харрис Рекхэм аударған). Поэзия туралы трактатында ол сахналанған трагедияның әкелген жеңілдігін сипаттайды. Сондықтан Ф. Л. Лукас катарсисті «тазару» және «тазарту» сияқты сөздермен аударуға қарсы, оны «тазарту» деп аударуды ұсынады. «Адам жаны артық құмарлықтарынан тазартылады». Джеральд Ф. Элсе «тазарту» теориясына қарсы мынадай аргумент келтірді: «Ол бізді қайғылы драмаға (егер қаласаңыз, бейсана түрде) емделу үшін, жеңілдеу үшін, психикалық денсаулыққа қайта оралу үшін «науқастар» ретінде келеміз деп болжайды. Бірақ «Поэтикада» мұны қолдайтын бірде-бір сөз жоқ, драманың мақсаты патологиялық күйлерді емдеу немесе жеңілдету дегенге ешқандай сілтеме жоқ. Керісінше, Аристотельдің жұмысының әрбір жолында «қалыпты» көрермендерді, ақыл-ой мен сезімнің қалыпты күйлерін, қалыпты эмоционалдық және эстетикалық тәжірибені болжайтыны айқын көрінеді. Лессинг (1729–1781) медициналық тұрғыдан қарауды айналып өтеді. Ол катарсисті тазару (Reinigung) ретінде түсіндіреді, бұл аяушылық пен қорқынышты дұрыс тепе-теңдікке келтіретін тәжірибе: «Нағыз өмірде, - деп түсіндірді ол, - адамдар кейде аяушылыққа немесе қорқынышқа тым беріледі, кейде тым аз; трагедия оларды ізгілік пен бақытты ортаға қайтарады». Бұл трагедияны көру арқылы көрермендер осы сезімдерді дұрыс деңгейде сезіне бастайды. Г. Ф. Элсе катарсис туралы дәстүрлі, кең таралған «тазару» немесе «тазарту» деп түсіндірмелер «Поэтика» мәтінінде негізсіз, бірақ катарсистің басқа аристотельдік және аристотельдік емес контексттердегі қолданылуынан алынған деп санайды. Осы себепті бұл терминнің мағынасына қатысты көптеген әртүрлі түсініктер пайда болды. Бұл термин Аристотельдің анагноризис тұжырымдамасымен бірге жиі талқыланады. Элизабет Белфиор катарсис туралы баламалы көзқарасты аяушылық пен қорқыныш сезімдерінің катарзисін тудыратын алопатиялық процесс ретінде ұстады, оны өзінің «Трагикалық ләззат: Аристотель сюжеті мен эмоциясы туралы» кітабында сипаттады.

Catharsis is a term used in dramatic art that describes a particular effect of a performance on its audience. The first recorded use of the term being used in the mental sense was by Aristotle in his work Politics, regarding the use of music:And since we accept the classification of melodies made by some philosophers, as ethical melodies, melodies of action, and passionate melodies, distributing the various harmonies among these classes as being in nature akin to one or the other, and as we say that music ought to be employed not for the purpose of one benefit that it confers but on account of several (for it serves the purpose both of education and of purgation [κάθαρσις]—the term purgation we use for the present without explanation, but we will return to discuss the meaning that we give to it more explicitly in our treatise on poetry—and thirdly it serves for amusement, serving to relax our tension and to give rest from it), it is clear that we should employ all the harmonies, yet not employ them all in the same way, but use the most ethical ones for education, and the active and passionate kinds for listening to when others are performing (for any experience that occurs violently in some souls is found in all, though with different degrees of intensity—for example pity and fear, and also religious excitement; for some persons are very liable to this form of emotion, and under the influence of sacred music we see these people, when they use tunes that violently arouse the soul, being thrown into a state as if they had received medicinal treatment and taken a purge [καθάρσεως]; the same experience then must come also to the compassionate and the timid and the other emotional people generally in such degree as befalls each individual of these classes, and all must undergo a purgation [κάθαρσις] and a pleasant feeling of relief; and similarly also the purgative [κάθαρσιν] melodies afford harmless delight to people). (As translated by Harris Rackham)In his treatise on poetry, Poetics, he describes the relief brought about by a staged tragedy:
F. L. Lucas opposes, therefore, the use of words like purification and cleansing to translate catharsis; he proposes that it should rather be rendered as purgation. "It is the human soul that is purged of its excessive passions." Gerald F. Else made the following argument against the "purgation" theory: It presupposes that we come to the tragic drama (unconsciously, if you will) as patients to be cured, relieved, restored to psychic health. But there is not a word to support this in the "Poetics", not a hint that the end of drama is to cure or alleviate pathological states. On the contrary it is evident in every line of the work that Aristotle is presupposing "normal" auditors, normal states of mind and feeling, normal emotional and aesthetic experience. Lessing (1729–1781) sidesteps the medical attribution. He interprets catharsis as a purification (Reinigung),
an experience that brings pity and fear into their proper balance: "In real life", he explained, "men are sometimes too much addicted to pity or fear, sometimes too little; tragedy brings them back to a virtuous and happy mean." Tragedy is then a corrective; through watching tragedy, the audience learns how to feel these emotions at proper levels. G. F. Else argues that traditional, widely held interpretations of catharsis as "purification" or "purgation" have no basis in the text of the Poetics, but are derived from the use of catharsis in other Aristotelian and non Aristotelian contexts. For this reason, a number of diverse interpretations of the meaning of this term have arisen. The term is often discussed along with Aristotle's concept of anagnorisis. Elizabeth Belfiore held an alternate view of catharsis as an allopathic process in which pity and fear produce a catharsis of emotions unlike pity and fear, which she described in her book,Tragic Pleasures: Aristotle on Plot and Emotion.

Ақыл-ойдың түсініктілігі?

ХХ ғасырда катарсис түсінігінде парадигмалық өзгеріс болды: бірқатар ғалымдар интеллектуалды түсіндіру концепциясын қолдауға үлес қосты. Катарсистің түсіндіру теориясы, басқа түсіндірмелерден айырмашылығы, Аристотельдің «Поэтика» (1448б4 17) 4-тарауындағы аргументімен толық сәйкес келеді, онда мимезистің маңызды ләззаты – «оқу және қорытынды шығарудың» интеллектуалды ләззаты делінеді. Лукас катарсистің «тазару, тазарту және 'интеллектуалды түсіндіру'» мағынасының кейбір аспектілерін қамтитын мүмкіндігін мойындайды, бірақ оның осы терминдерге қатысты көзқарасы басқа белгілі ғалымдардан кейбір тұрғылардан өзгеше. Атап айтқанда, Лукастың түсіндірмесі «Гректің гуморлар туралы доктринасына» негізделген, ол кейін кеңінен қабылданбады. Катарсис ұғымы тазалау және тазарту тұрғысынан ғасырлар бойы қолданылып келгендей, бүгінде де кеңінен қолданылады. Дегенмен, ХХ ғасырдан бері катарсисті «интеллектуалды түсіндіру» ретінде қарастыру, аудитория мүшелеріне катарсистің әсерін сипаттауда маңызға ие болды.

Пассивті катарсиске жол бермеу

Саяси немесе эстетикалық себептермен театрдағы катарсис әсерін жоюға бағытталған әдейі әрекеттер болды. Мысалы, Бертольд Брехт катарсисті буржуазиялық театр көрермендері үшін тамақ (пабулум) ретінде қарастырды және көрермендерді әлеуметтік қимылға итеру мақсатымен маңызды эмоцияларды аяқталмаған қалдырған пьесалар жазды. Брехт содан кейін катарсис тұжырымын көрерменнің өзін сол рөлге енгізуімен байланыстырды, яғни көрерменнің драмалық оқиғалар мен кейіпкерлерге толыққанды бойлауын білдіреді. Брехт катарсистік шешімнің болмауы көрерменді нақты өмірде саяси әрекеттер жасауға мәжбүр етеді деп есептеді, осылайша олар сезімдік жетіспеушілікті толтыруға тырысады. Бұл тәсілді оның "Қабылданған шаралар" атты агитпроп пьесасында көруге болады және бұл оның эпикалық театрды құруының бастауы болды, ол көрермен мен оқиғаның немесе кейіпкерлердің бейнеленуі арасындағы алыстату эффектісіне (Verfremdungseffekt) негізделген. Бразилиялық драматург Аугусто Боал, көрермен мен актер арасындағы шекараны жоюға ұмтылған "Қысымға ұшырағандар театрының" авторы, осы катарсис түрін "өте зиянды нәрсе" деп санайды. "Менде де, әрбір адамда да өзгертуге күш бар. Мен осы қабілеттерді босатып, дамытқым келеді. Буржуазиялық театр оларды басып тастайды."

Психоанализ

Якоб Бернейс – 1857 және 1880 жылдары Аристотельдің драмаға қатысты көзқарастары туралы кітаптар жазған неміс философы. Бұл неміс тілді елдерде катарсис туралы көптеген жазбаларға түрткі болды. Фрейд психоанализді дамытқанда, катарсис оның маңызды бөлігі болып қала берді. Гипнотерапияны сынап, оның тиімсіздігін байқағаннан кейін, Фрейд оны еркін ассоциациямен алмастырды. Катарсис содан бері "сөйлеу терапиясының" маңызды бөлігі болып табылады. Катексис термині де қазіргі заманғы психотерапияда, әсіресе Фрейдтік психоанализде, жеке адамның өткендегі оқиғаларымен байланысты терең эмоцияларды сезіну актісін сипаттау үшін қолданылады – бұл оқиғалар бұрын басып тасталған немесе назардан тыс қалған, және тиісінше қарастырылмаған немесе бастан кешірілмеген.

Психодрама

Психодрама – адамдардың өз өмірлерін зерттеу және түсіну үшін спонтанды драмаландыру, рөлдік ойындар және драмалық түрде өзін-өзі көрсету арқылы өзін-өзі танытуын қамтиды. Содан бері, басқа да катарсистік драма терапиясының түрлері, оның ішінде Қысымға ұшырағандар театры дамыды. Плейбек театры – көрермендер немесе топ мүшелері өз өмірлерінен әңгімелер айтып, олардың сол жерде ойналатынын көретін импровизациялық театрдың бір түрі. Бұл емдік мақсатта қолданылуы мүмкін. Әртүрлі өнер түрлерін пайдаланатын басқа да экспрессивті терапия түрлері де бар.

Бастапқы терапия

Первотерапия – американдық психолог Артур Янов жасаған, травмаға негізделген психотерапия. Оның пікірінше, невроз балалық шақтағы травманың жасырылған ауыруынан туындайды. Янов жасырылған ауыруды нақты оқиғаларды қайта бастан кешіру және терапия барысында туындаған ауыруды толыққанды білдіру арқылы санаға біртіндеп әкелуге болады деп санайды, осылайша оны шешуге мүмкіндік туады. Первотерапия жасырылған ауыруды қозғау мақсатымен жасалды; «Ауыру» термині первотерапия туралы әңгімелерде кез келген жасырылған эмоционалдық күйзеліс пен оның ұзақ мерзімді психологиялық салдарына қатысты қолданылады, және әрқашан үлкен әріппен жазылады. Янов сөйлеу терапиясын сынға алады, себебі ол негізінен ми қабығымен және жоғарырақ ойлау аймақтарымен жұмыс істейді, ал орталық нерв жүйесінің негізгі бөліктеріндегі «Ауырудың» бастау көзіне қол жеткізбейді. Первотерапия балалық шақтағы ауыруды қайта сезіну үшін қолданылады – яғни, ұғымдық емес, сезімдік естеліктерді қайта бастан кешіру арқылы, ауыруды толыққанды өңдеу және интеграциялауға тырысады, осылайша оны шындыққа айналдыруға ұмтылады. Терапияның мақсаты – ертедегі травманың ересек адамның мінез-құлқына тигізетін әсерін азайту немесе жою.

Әлеуметтік катарсис

Эмоционалдық жағдайлар адамдарда физиологиялық, мінез-құлық, танымдық, экспрессивтік және субъективтік өзгерістерді тудыруы мүмкін. Әсер еткен адамдар көбінесе эмоцияларды босату үшін әлеуметтік ортада бөлісуді қолданады. Бернард Риме эмоциялық оқиғалардан кейін әлеуметтік бөлісудің үлгілерін зерттейді. Оның еңбектері, адамдар жағдайды өзгерту және жеке гомеостаздық тепе-теңдікті қалпына келтіру үшін әлеуметтік мүмкіндіктер іздейтінін көрсетеді. Риме эмоциялық эпизодтардың 80-95% бөлісетінін анықтаған. Әсер еткен адамдар келесі сағаттар, күндер немесе апталар бойы айналасындағы адамдарға эмоционалдық тәжірибе туралы қайта-қайта айтады. Бұл нәтижелер осы жауаптың эмоцияның жағымдылығына, жынысына, біліміне және мәдениетіне қарамастан болатынын көрсетеді. Оның зерттеулері сондай-ақ эмоцияның қарқындылығы артқан сайын, эмоцияларды әлеуметтік ортада бөлісу де артатынын анықтады. Егер эмоциялар әлеуметтік ортада бөлісіліп, тыңдаушыда эмоция туса, онда тыңдаушы естігенін басқалармен бөлісуі мүмкін. Риме бұл процесті "екінші деңгейдегі әлеуметтік бөлісу" деп атайды. Егер бұл қайталанса, онда оны "үшінші деңгейдегі әлеуметтік бөлісу" деп атайды. Эмоционалдық әсерлерден кейін эмоциялар бірден бөліседі. Бөлісу арқылы эмоциялардың өзара ынталандырылуы және эмоционалдық байланыс орнатылады. Бұл әлеуметтік интеграция және сенімдерді нығайту сияқты әлеуметтік әсерлерге алып келеді. Соңында, адамдар өмірге деген жаңа сенімділік, күш және өзіне сенімділік сезінеді.

Ұжымдық катарсистің сын көзқарасы

Франц Фанон өзінің "Қара тері, ақ бетперделер" атты кітабында 1900 жылдар басындағы Франциядағы колониалды расизмнің көріністері мен салдарына, соның ішінде колониалды мемлекеттер контекстіндегі ұжымдық катарсистің сын тұжырымдамасына көп қырлы және сынды талдау ұсынады. Фанонның ұжымдық катарсиске қатысты көзқарасы еуропалық отарланған аймақтардағы ақ және қара адамдарға мәдени және әлеуметтік наративтердің психологиялық әсерін көрсетеді, бұл наративтер ұжымдық агрессияны бағыттау құралы ретінде қалай жұмыс істейтінін және нәсілдік стереотиптерді күшейтетін, қара адамдардың өзіне деген теріс көзқарасын қалыптастыратын әлеуметтік нормалар мен ұстанымдарды қалай нығайтатынын зерттейді. Фанон әлеуметтік психология мен психоанализді байланыстыра отырып, ұжымдық катарсисті "агрессивті күштердің жиналуы нәтижесінде пайда болатын энергияны босату арнасы" деп түсіндіреді және осы агрессивті энергияның ақ колонизаторлар үшін "цивилизацияланған" ортада қалай көрініс табатынын талдайды. Линчтеу және құлдық сияқты ашық қатыгез расистік әрекеттерге қарсы тұру дәуірінде, Фанон ақ халықтың ұжымдық катарсис арқылы агрессивті күштерін жұмсартудың жасырын жолдарын зерттейді. "Қара бала әкесінің ақ адамдардың қолынан ұрылып не өлтірілгенін көрді ме? Шын травма болды ма? Бұған жауап "жоқ" болуы керек. Олай болса, дұрыс жауап беру үшін біз ұжымдық катарсис идеясына жүгінуіміз керек". Жазбаша түрде эмоцияларды жазу – жеке катарсистің тағы бір кең таралған механизмі. Джоан Фраттароли ақпаратты, ойларды және сезімдерді жазбаша түрде ашу психикалық денсаулықты жақсартатынын көрсететін мета-талдама жариялаған. Ашуды азайтуда катарсистің қолданылуы туралы көп пікірлер айтылды. Кейбір ғалымдар "ашуды шығарып тастау" қысқа мерзімде физиологиялық стрессті азайтуы мүмкін екенін, бірақ бұл азайту мінез-құлықты нығайтатын және болашақтағы жарылыстарды ынталандыратын сыйақы механизмі ретінде әрекет ететініне сендіреді. Дегенмен, басқа зерттеулер зорлық-зомбылықты бейнелейтін медиа стресс кезінде жауыздықты азайтуы мүмкін екенін көрсеткен. Заң ғалымдары жеке "катарсисті" "жабылуға" (адамның сұраққа нақты жауап алуға және екіұштылықтан қашуға деген қалауы) және "қанағаттануға" байланыстырған, бұл стратегиялар жазалау сияқты бір жағынан, кешірім сияқты екінші жағынан, эмоциялық реакциялардың алуан түрлі формаларында қолданылуы мүмкін. Кейбір зерттеулер әлеуметтік катарсистің тиімділігіне күмән келтіреді. Кэтрин Финкенауэр және оның әріптестері ортақ емес естеліктердің ортақ естеліктерге қарағанда эмоционалды түрде аз әсер ететінін анықтады. Басқа зерттеулер де әлеуметтік катарсис эмоциялық жағдайды жақсартуға көмектеспейтінін көрсеткен. Эммануэль Зех пен Бернард Риме қатысушылардан жағымсыз тәжірибелерін еске түсіріп, эксперимент жүргізушімен бөлісуді сұрады. Эмоциялық емес тақырыптарды талқылаған бақылау тобымен салыстырғанда, эмоциялық бөлісу мен эмоциялық жағдайдың жақсаруы арасында ешқандай байланыс болған жоқ. Кейбір зерттеулер тіпті әлеуметтік катарсистің кері әсерін де көрсеткен. Фраттаролидің зерттеуінен айырмашылығы, Дэвид Сбарра және оның әріптестері некеден ажырасқаннан кейін эмоционалды жағдайды жақсарту үшін жазбаша түрде эмоцияларды жазудың кері әсер ететінін анықтады. Осындай нәтижелер травмадан айығу кезінде де байқалған. Апат құрбандарына травмамен байланысты аурулардың алдын алу үшін жиі топтық терапия қолданылады. Дегенмен, мета-талдау осы "терапияның" теріс әсерін көрсеткен.

Frantz Fanon, in his book Black Skin, White Masks, provides a multi dimensional and critical analysis of the manifestations and implications of colonial racism in early 1900 France, including a critical conceptualization of collective catharsis within the context of colonial states. Fanon’s perspective on collective catharsis highlights the psychological impact of cultural and social narratives on white as well as black individuals in European colonized contexts, exploring how these narratives serve as a means of channeling collective aggression and establishing social norms and attitudes that perpetuate racial stereotypes and negative self perceptions among black individuals. Intertwining social psychology and psychoanalysis, Fanon conceptualizes collective catharsis as a release of aggressive impulses, “a channel, an outlet through which the forces accumulated in the form of aggression can be released," and analyzes how this aggressive release manifests for the white colonizers in the ‘civilized’ context. In an era where overtly cruel acts of racism such as lynching and slavery are frowned upon and no longer a commonplace reality, Fanon explores how the white population finds more subtle outlets for their aggressive impulses through acts of collective catharsis. “Did the little black child see his father beaten or lynched by a white man? Has there been a real traumatism? To all of this we have to answer no. Well, then? If we want to answer correctly, we have to fall back on the idea of collective catharsis.” Expressive writing is another common mechanism for personal catharsis. Joanne Frattaroli published a meta analysis suggesting that written disclosure of information, thoughts, and feelings enhances mental health. There has been much debate about the use of catharsis in the reduction of anger. Some scholars believe that "blowing off steam" may reduce physiological stress in the short term, but this reduction may act as a reward mechanism, reinforcing the behavior and promoting future outbursts. However, other studies have suggested that using violent media may decrease hostility under periods of stress. Legal scholars have linked personal "catharsis" to "closure" (an individual's desire for a firm answer to a question and an aversion toward ambiguity) and "satisfaction" which can be applied to affective strategies as diverse as retribution, on one hand, and forgiveness on the other. Some studies question the benefits of social catharsis. Catrin Finkenauer and colleagues found that non shared memories were no more emotionally triggering than shared ones. Other studies have also failed to prove that social catharsis leads to any degree of emotional recovery. Emmanuelle Zech and Bernard Rimé asked participants to recall and share a negative experience with an experimenter. When compared with the control group that only discussed unemotional topics, there was no correlation between emotional sharing and emotional recovery. Some studies even found adverse effects of social catharsis. Contrary to the Frattaroli study, David Sbarra and colleagues found expressive writing to greatly impede emotional recovery following a marital separation. Similar findings have been published regarding trauma recovery. A group intervention technique is often used on disaster victims to prevent trauma related disorders. However, meta analysis showed negative effects of this cathartic "therapy".