Кіріспе

Швейцариялық француз суретшісі Иоганн Карл Бодмер (11 ақпан 1809 – 30 қазан 1893) – француз швейцариялық баспагер, эчер, литограф, мырышқа оюшы, суретші, иллюстратор және аңшы. Әдебиетте және суреттерде Карл Бодмер деп белгілі, оның есімі тиісінше Иоганн Карл Бодмер және Жан Шарль Бодмер деп жазылған. 1843 жылдан кейін, шамасы, оның ұлы Чарльз Генри Барбизонның дүниеге келуіне байланысты, ол өзінің туындыларына К. Бодмер деп қол қоя бастады. Бодмер Германияда Рейн, Мозель және Лан өзендерінің қалалары мен пейзаждарының акварельдері, суреттері және акватинттерімен танымал болды. Американың батысындағы экспедициядан оралғаннан кейін Францияға көшіп келген соң, ол 19-ғасырдың ортасында құрылған француз пейзаж суретшілерінің Барбизон мектебіне мүше болды. Ол көптеген жануарлар мен пейзаждарды бейнелейтін майлы суреттер, ағашқа ою суреттер, суреттер және кітаптарға арналған иллюстрациялар жасады. Бодмер 1877 жылы Францияның Құрмет Легионының рыцары атағымен марапатталды. АҚШ-та ол 19-ғасырдың америкалық шекарасын суретке түсірген суретші ретінде кеңінен танылды. Ол сол аймақтың тұрғындары мен жер бедерін өте дәл бейнеледі. 1832-1834 жылдары ол неміс саяхатшысы, принц Максимилиан цу Вид Нойвидтің Миссури өзеніндегі экспедициясына қатысты. Бодмер экспедицияға суретші ретінде шақырылды, ол саяхат барысында көрген қалалардың, өзендердің, қалашықтардың және халықтардың, соның ішінде Миссури өзені мен аймақтағы көптеген жергілікті американдық тайпалардың суреттерін жасауға тиіс болды. Бодмер принц Максимилианның 1839 жылы неміс тілінде және 1843 жылы ағылшын тілінде жарық көрген «Максимилиан, Вид принцінің Солтүстік Американың ішкі аймақтарындағы саяхаты» атты кітабын суреттеу үшін өзінің туындыларынан 81 акватинт жасады.

Ерте өмір

Иоганн Карл Бодмер 1809 жылдың 11 ақпанында Швейцарияның Цюрих қаласында дүниеге келді. Ол он үш жасқа келгенде анасының інісі, белгілі гравюра шебері Иоганн Якоб Майер, Бодмердің ұстазы болды. Майер өзі де суретші болатын, ол танымал суретшілер Генрих Фюсли мен Габриэль Лориден оқыған. Жас Бодмер және оның үлкен ағасы Рудольф олардың туған елі бойынша көркем сапарлардағы оларға қосылды.

Миссури өзенінің экспедициясы

1828 жылы Бодмер туған Швейцариясын тастап, Германияның Кобленц қаласында суретші және гравер болып жұмыс істеді. Сол жерде ол және оның туындылары князь Максимилиан цу Вид Нойведтің назарына ілікті. Бұл неміс аристократы 1815–1817 жылдары Бразилияға сәтті ғылыми экспедиция ұйымдастырған. Ол тағы да осындай саяхатқа шығуға шешім қабылдады, бұл жолы Солтүстік Америкаға, әсіресе Американың батысына. Ол Бодмерді экспедициясына қатыстырып, кездесетін жерлер мен халықтарды сурет, салынды және басқа бейнелеу тәсілдері арқылы жазу үшін жалдады. Аристократ сол кездегі және қазіргі табиғат зерттеушілері арасында Принц Макс ретінде танымал болды. Кейкелеулерден кейін Бодмер, Принц Макс және аңшы және таксидермист Дэвид Дрейдоппельдің серігінде 1832 жылдың 17 мамырында Солтүстік Америкаға аттанды. Сол күні Макс ағасына жазған хатында Бодмерді "жанды, өте жақсы адам және серік, білімді болып көрінеді, маған өте ұнайды және маған өте қолайлы; Оны таңдағаныма қуаныштымын. Ол ешқандай талап қоймайды және еңбекқорлығында шек жоқ" деп сипаттады. 4 шілдеде Бостонға (Массачусетс штаты) келген үш саяхатшы шығыс штаттардағы холера эпидемиясынан туындаған қиындықтар мен кешігулерге тап болды. Эпидемия су жолдары арқылы Мичиганға дейін тарады. Үшеуі ақырында Питтсбургке жетіп, 8 қазан күні Огайо өзені бойымен батысқа қарай саяхат бастады. Олар 18 қазан күні түн ортасында Маунт-Вернон (Индиана штаты) қаласына жетті. Ертесіне топ Нью-Гармонияға (Индиана штаты) жол тартты. Принц Макс Нью-Гармонияда бірнеше күн ғана болуды жоспарлаған, бірақ оның қалу мерзімі "холераға ұқсас ауыр сырқаттан кейін төрт айлық қысқы тұруға дейін ұзартылды". Принц өзінің экспедиция туралы кітабында Нью-Гармония мен оның айналасына арналған жеке тарауды жариялады. Ол Американың екі көрнекті табиғат зерттеушісі Томас Сей мен Чарльз Александр Лесуэрдің еңбектері мен тұлғаларын көрсетті. Лесуэр сонымен қатар өте жақсы суретші болды. Принц бен Дрейдоппельден айырмашылығы, Бодмер аурудан аман қалды. Ол желтоқсан айының соңында Нью-Гармониядан жалғыз шығып, 1833 жылдың 3 қаңтарында Маунт-Вернон (Индиана штаты) қаласынан кемеге отырды. Ол Миссисипи өзенімен Нью-Орлеанға дейін саяхаттап, Джозеф Баррабиномен бір апта өткізді. Бұл итальян-американдық табиғат зерттеуші Сей мен Лесуэрдің досы болды. (Лесуэр салған Баррабиноның қарындашпен суреті Нью-Гармония жұмысшы институтында сақтаулы). 1833 жылдың сәуір айында Принц Макс, Бодмер және Дрейдоппель Сент-Луистен 2500 мильдік сапарға кемемен, кейін келекемен Миссури өзенімен жолға шықты. Олар ақырында Форт-Маккензиге (қазіргі Монтана штатының Форт-Бентон қаласының жанында) жетті. Мандан ауылының жанындағы Форт-Кларкта қыстағаннан кейін, бір жылдан астам уақыт Жоғарғы Миссуриде болғаннан кейін келесі көктемде олар өзеннің төменгі ағысына қайтып оралды. Бодмер саяхатты бейнелеу арқылы кеңінен құжаттады, ал Принц Макс жазуға ниеттенген кітабы үшін көптеген жазбалар жасады. Экспедицияны аяқтағаннан кейін Бодмер князь Максимилианмен бірге Германияға оралды, содан кейін Францияға барды. Парижде ол экспедициядағы көптеген суреттерін (барлығы 81) акватинта түрінде қайта шығарды. Принц бұл суреттерді өзінің экспедиция туралы кітабына қосты, ол алғаш рет 1839–1841 жылдары Кобленцте неміс тілінде екі томдық "Reise in das innere Nord Amerika in den Jahren 1832 bis 1834" деген атпен жарық көрді. Оның ағылшын тіліне аудармасы, "Maximilian Prince of Wied’s Travels in the Interior of North America, during the years 1832–1834", 1843–1844 жылдары Лондонда жарық көрді. Содан кейін Бодмер Францияның Барбизон қаласына көшіп, кейіннен Франция азаматы болды. Жан Чарльз Бодмер ретінде тіркелген ол "Чарльз Бодмер" деп танылды. Ол пейзаждар мен жануарларды бейнелейтін суретшілер тобы болған Барбизон мектебінің мүшесі болды. Ол сурет салу, граверлік, ағашқа ою және иллюстрация сияқты түрлі жанрларда жұмыс істеді. Оның осы кезеңдегі белгілі туындыларының бірі – 1850 жылы Париждегі Салонда көрсетілген "La Foret en Hiver" (Қысқы орманның ішкі көрінісі). Ол Фонтенбло орманында салынған. Бодмер суретінің граверлік нұсқасын да жасады, ал оның көшірмелері 1860 жылдары танымал болды. Кейіннен импрессионист Клод Моне сол ағаштарды суреттеп, "Бодмер емені" деп атады. Бұл көрініс 1870 жылдары көптеген фотосуреттердің нысаны болды. Оның соңғы жылдары қиын болды, өйткені оның суреттері сәннен шығып, денсаулығы нашарлап, кедейлікке ұшырады.

Өлім

Бодмер француз азаматтығын алғаннан кейін көп ұзамай Париж қаласында қайтыс болды. Ол Фонтенбло орманның кіреберісіндегі Шаи-ан-Биерде жерленген. Оның үш ұлы – Шарль, Родольф және Генри Барбизон қаласындағы суретшілер мен браконьерлер тобының есімдерімен танымал болған.

Мұра

Бодмер Францияда әлі кеңінен танымал болмаса да, оның туындыларына арналған тұңғыш көрме 2021 жылдың қыркүйек айында Барбизон қаласында ұйымдастырылды.

Жослин өнер мұражайы

Небраска штатының Омаха қаласындағы Джослин өнер мұражайында Бодмердің акварель суреттері, суреттері және гравюралары бар үш белгілі жинақтың ең ірісі сақталған. Бодмер АҚШ-тың шығысы мен Еуропа көрермендеріне беймәлім, қиын және таңғажайып ландшафтті бейнеледі. Оның салған портреттері батыс үндістерінің өз жерлеріндегі тұңғыш нақты бейнесі болды және олар егжей-тегжейлілігімен және суреттегі адамдардың мінез-қалпына сезімталдықпен ерекшеленеді. Бүгінгі күнге дейін Бодмердің туындылары американ ішкі аймақтарының ең терең және әсерлі көрнекі суреттерінің бірі болып саналады. Бодмердің жұмысы түпкілікті американдықтардың, олардың мәдениеті мен қолданбалы өнерінің, сондай-ақ табиғаты таза сақталған "Ескі Батыстың" ең дәл бейнеленген суреттері ретінде мойындалған.