Жорж Кеннинг: Ұлыбританияның 119 күндік премьер-министрі

Кіріспе

1827 жылы Ұлыбританияның премьер-министрі Джордж Кэннинг (11 сәуір 1770 – 8 тамыз 1827) – британдық тори саясаткері. Ол көптеген премьер-министрлер кезінде түрлі жоғары лауазымдарды атқарды, соның ішінде екі маңызды мерзімді Сыртқы істер министрі ретінде, және ақырында 1827 жылдың сәуірінен тамызына дейін өмірінің соңғы 119 күнінде Ұлыбританияның премьер-министрі болды. Актрисаның, сәтсіз бизнесмен және заңгердің ұлы Кэннингті оның ағасы Стратфорд Кэннинг қаржылық тұрғыдан қолдады, бұл оған Этон колледжі мен Оксфордтағы Крайст-Черч колледжіне түсуге мүмкіндік берді. Кэннинг 1793 жылы саясатқа қадам басып, тез өркендеді. Ол Уильям Питт кішінің кезінде Әскерлердің төлем жөнелтушісі (1800–1801) және Әскери-теңіз флотының қазынашысы (1804–1806) болды. Кэннинг Портленд герцогының кезінде (1807–1809) Сыртқы істер министрі қызметін атқарды. Кэннинг кабинеттегі басты тұлға болды және 1807 жылы Дания флотын басып алумен қатар Копенгаген шайқасын басқарды, бұл Ұлыбританияның Наполеонға қарсы теңіз үстемдігін қамтамасыз етті. 1809 жылы ол өзінің қарсыласы Лорд Кастлерегпен дуэльде жараланды және Портленд герцогының орнына Спенсер Персеваль тағайындалды. Кастлерег Персевальдың кабинетінде болғандықтан, ол Сыртқы істер министрі лауазымына қайта оралу туралы ұсыныстарды қабылдамады және Персеваль 1812 жылы қаза болғанға дейін жоғары лауазымдардан шеттесті. Кэннинг жаңа премьер-министр Ливерпуль графының басшылығымен Португалиядағы британдық елшісі (1814–1816), Бақылау кеңесінің президенті (1816–1821) және Сыртқы істер министрі және Палаталар палатасының жетекшісі (1822–1827) болды. Король Георг IV Кэннингті ұнатпады және оның сыртқы саясатын қиындатуға тырысты. Кэннинг өзінің саясатына көпшіліктің қолдауын алды. Тарихшы Пол Хейс оның Испания және Португалиямен қарым-қатынаста бірнеше дипломатиялық жетістіктерге қол жеткізгенін, Португалия мен Испанияның американдық колонияларының тәуелсіздігіне кепілдік беруге көмектескенін айтады. Оның саясаты британдық саудагерлерге айтарлықтай сауда артықшылығын қамтамасыз етті және американдық Монро доктринасын қолдады. Тарихшы Г.М. Тревелян бес жыл бойы Англияны Кэннингтің генийі басқарғанын, және мұндай керемет нәтижелерге жету үшін мұндай шамалы даналық пен білім жиі кездеспейтінін жазды. Осы генийдің конституциялық арнасы – премьер-министр Лорд Ливерпульдің адал достығы болды. 1827 жылдың сәуір айында Лорд Ливерпуль отставкаға кеткен кезде Кэннинг Веллингтон герцогы мен сэр Роберт Пилден бұрын премьер-министр болып тағайындалды. Екеуі де Кэннингтің басшылығымен қызмет етуден бас тартты, ал торилер Пил мен Веллингтонның ультраторилері мен Кэннингтің жақтастары арасында бөлінді. Кэннинг содан кейін бірнеше вигтерді өзінің кабинетіне шақырды. Оның денсаулығы нашарлап, 8 тамызда 1827 жылы Чизвик Хаусында пневмониядан қайтыс болды. Оның 119 күндік өкілеттігі оны тарихтағы ең аз қызмет еткен премьер-министр етті, бұл атақ 2022 жылға дейін Лиз Трасс премьер-министрлігінің 49 күніне дейін 195 жыл бойы сақталды.

Prime Minister of the United Kingdom in 1827

George Canning (11 April 17708 August 1827) was a British Tory statesman. He held various senior cabinet positions under numerous prime ministers, including two important terms as Foreign Secretary, finally becoming Prime Minister of the United Kingdom for the last 119 days of his life, from April to August 1827. The son of an actress and a failed businessman and lawyer, Canning was supported financially by his uncle, Stratford Canning, which allowed him to attend Eton College and Christ Church, Oxford. Canning entered politics in 1793 and rose rapidly. He was Paymaster of the Forces (1800–1801) and Treasurer of the Navy (1804–1806) under William Pitt the Younger. Canning was Foreign Secretary (1807–1809) under the Duke of Portland. Canning was the dominant figure in the cabinet and directed the Battle of Copenhagen, the seizure of the Danish fleet in 1807 to assure Britain's naval supremacy over Napoleon. In 1809, he was wounded in a duel with his rival Lord Castlereagh and was shortly thereafter passed over as a successor to the Duke of Portland in favour of Spencer Perceval. He rejected overtures to serve as Foreign Secretary again because of Castlereagh's presence in Perceval's Cabinet and he remained out of high office until after Perceval was assassinated in 1812. Canning served under the new Prime Minister the Earl of Liverpool as British Ambassador to Portugal (1814–1816), President of the Board of Control (1816–1821) and Foreign Secretary and Leader of the House of Commons (1822–1827). King George IV disliked Canning and there were efforts to frustrate his foreign policies. Canning gained much public support for his policies. The historian Paul Hayes argues that he achieved several diplomatic coups in relations with Spain and Portugal, by helping to guarantee the independence of the American colonies of Portugal and Spain. His policies ensured a major trading advantage for British merchants and supported the American Monroe Doctrine. The historian G. M. Trevelyan wrote

For five years England had been guided by the genius of Canning, and seldom have so much brilliancy and so much wisdom combined to produce such happy results. The constitutional medium through which that genius worked was the loyal friendship of the prime minister, Lord Liverpool. When Lord Liverpool resigned in April 1827, Canning was chosen to succeed him as Prime Minister, ahead of the Duke of Wellington and Sir Robert Peel. Both of them declined to serve under Canning and the Tories split between Peel and Wellington's Ultra Tories and the Canningites. Canning then invited several Whigs to join his cabinet. His health collapsed, and he died of pneumonia at Chiswick House on 8 August 1827, whilst still in office. His tenure of 119 days in office made him the shortest serving prime minister in history, a title he held for 195 years until Liz Truss' premiership in 2022, which lasted 49 days.

Ерте өмір

Кэннинг Англия-Ирландия отбасында Лондондағы Мэрилебон қаласында, Королева Анна көшесіндегі ата-анасының үйінде дүниеге келді. Кэннинг өзін "Лондонда туған ирланд" деп сипаттады. Оның әкесі Джордж Кэннинг Гарвагтан, Ольстердегі Лондондерри графтығынан, Ирландияның солтүстік провинциясынан, қаражаты шектеулі джентльмен, сәтсіз айналған шарап сатушы және заңгер болды. Ол отбасының мүлігін мұраға алу құқығынан бас тартып, өте үлкен қарыздарының өтелгеніне келісім берді. Джордж аға ақырында отбасын тастап кетіп, 11 сәуірде 1771 жылы Лондонда, ұлының бірінші туған күнінде кедейлікте қайтыс болды. Кэннингтің анасы Мэри Энн Костелло, ол да ирландтық, сол кезде беделді емес саналатын сахналық актриса болып жұмыс істеді. Кэннинг ерте жасында ерекше дарын мен мүмкіндік көрсеткендіктен, отбасы достары оның ағасы, Лондон саудагері Стратфорд Кэннингті (дипломат Стратфорд Кэннингтің әкесі) немере інісінің қамқоршысы болуға көндірді. Джордж Кэннинг ағасының үйінде ағайын-туыстарымен бірге өсті, ол оған табыс пен білім берді. Стратфорд Кэннингтің қаржылық қолдауы жас Кэннингке Хайд Абби мектебінде, Итон колледжінде және Оксфордтың Крайст Черч колледжінде оқуға мүмкіндік берді. Кэннинг Итон мектебінде үздік оқушы болып шықты және он жеті жасында мектепті бітірді. Оның Итондағы уақыты "теңдесі жоқ жеңіс" деп сипатталды. Ол классикалық білімде өте жақсы болды, мектепте үздік оқушы болды және публицистикада да шеберлік танытты. Сондықтан Кэннинг саясатқа қадам басуды шешкенде, "торилер" тобының жетекшісі Уильям Питттен қолдау сұрап, алды. 1793 жылы Питттің көмегімен Кэннинг Уайт аралындағы Ньютаун округінен парламент депутаты болды. 1796 жылы ол басқа бір сайлау округіне, Букингемширдегі Вендоверге ауысты. Парламенттік мансабында ол бірнеше округтің өкілі болып сайланды. Кэннинг британ саясатында тиімді оратор және жазушы ретінде тез өрледі. Оның парламенттегі сөздері мен эсселері Питттің жақтастарына бұрын болмаған риторикалық күш сыйлады. Кэннингтің қабілеттері оған Питт фракциясында ықпал етуге және оның саясатына әсер етуге, сондай-ақ Кабинетте бірнеше рет жоғарылауға мүмкіндік берді. Уақыт өте келе Кэннинг танымал ораторға айналды және елде белсенді науқан жүргізген саясаткерлердің бірі болды. Оның харизмасы мен уәдесінің арқасында Кэннинг ертеде-ақ өзіне жақтастар тобын жинады, олар кейіннен "кэннингтер" деп аталды. Алайда, Кэннинг көптеген адамдарды бөліп-жарып, наразылық тудырған тұлға ретінде де танымал болды. Ол өте ықпалды тұлға болды және жеке себептермен саяси одақтастарын жоғалту қаупін көтерді. Бірде ол Лорд Ливерпульді ұзақ сатирикалық өлеңімен көз жасына дейін әсер етті, Ливерпульдің милиция полковнигі қызметіне деген құштарлығын қынжырлады.

Canning was born into an Anglo Irish family at his parents' home in Queen Anne Street, Marylebone, London. Canning described himself as "an Irishman born in London". His father, George Canning of Garvagh, County Londonderry, in Ulster, the northern province in Ireland, was a gentleman of limited means, a failed wine merchant and lawyer, who renounced his right to inherit the family estate in exchange for payment of his substantial debts. George Sr. eventually abandoned the family and died in poverty on 11 April 1771, his son's first birthday, in London. Canning's mother, Mary Ann Costello, who was also Irish, took work as a stage actress, a profession not considered respectable at the time. Because Canning showed unusual intelligence and promise at an early age, family friends persuaded his uncle, London merchant Stratford Canning (father of the diplomat Stratford Canning), to become his nephew's guardian. George Canning grew up with his cousins at the home of his uncle, who provided him with an income and an education. Stratford Canning's financial support allowed the young Canning to study at Hyde Abbey School, Eton College and Christ Church, Oxford. Canning came out top of the school at Eton and left at the age of seventeen. His time at Eton has been described as "a triumph almost without parallel. He proved a brilliant classicist, came top of the school, and excelled at public orations". So when Canning decided to enter politics, he sought and received the patronage of the leader of the "Tory" group, William Pitt the Younger. In 1793, thanks to the help of Pitt, Canning became a member of parliament for Newtown on the Isle of Wight, a rotten borough. In 1796, he changed seats to a different rotten borough, Wendover in Buckinghamshire. He was elected to represent several constituencies during his parliamentary career. Canning rose quickly in British politics as an effective orator and writer. His speeches in Parliament as well as his essays gave the followers of Pitt a rhetorical power they had previously lacked. Canning's skills saw him gain leverage within the Pittite faction that allowed him influence over its policies along with repeated promotions in the Cabinet. Over time, Canning became a prominent public speaker as well, and was one of the first politicians to campaign heavily in the country. As a result of his charisma and promise, Canning early on drew to himself a circle of supporters who would become known as the Canningites. Conversely though, Canning had a reputation as a divisive man who alienated many. He was a dominant personality and often risked losing political allies for personal reasons. He once reduced Lord Liverpool to tears with a long satirical poem mocking Liverpool's attachment to his time as a colonel in the militia.

Сыртқы істер жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары

1795 жылдың 2 қарашасында Кеннинг өзінің алғашқы министрлік лауазымын алды: Сыртқы істер жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары. Осы лауазымда ол Питттің берік қолдаушысы болды және көбінесе Сыртқы істер министрі лорд Гренвиллмен туындаған дауларда оның жағын алды. 1798 жылдың соңында Каннинг Джордж Тирнидің Франциямен бейбіт келіссөздер жүргізу туралы депутаттық ұсынысына жауап берді:

Мен өз тарапымнан британдық парламент мүшесінің ең басты міндеті – Ұлыбританияның мүддесін қарастыру деп санаймын. Швейцарияның қайғы-қасіретін көріп, осыдан Еуропаның құтқарылуы дегеннің не екенін түсінбеген адамның сезіміне қызғанышпен қараймын. Италияны эмоциясыз қарап, тонау, қорлау, таптау, шаршату, қорқыныш пен қиратуға ұшыраған хал-ахуалына көз жұмып, Еуропаның құтқарылуы дегеннің мәнін таба алмайтын адамның сезіміне де қызғанышпен қараймын. Нидерланды халқының көтеріліске шығып, аяусыз тиранияның ауыр қолдарынан азаттық үшін күресіп жатқанын көріп, құтқарылу сөзінің мағынасын ұқтырмайтын адамның сезіміне де көңіл бөлмеймін. Мұндай адам Голландияның еріксіз зорлық-зомбылыққа ұшырап, қиындықтарға толы жағдайын көріп, Испания шетелдік билеушінің әрбір қимылына дірілдеп тұрғанын байқайды. Оның құлағында құтқарылу сөзі әлі де түсініксіз болып жатыр ма? Ол ағылшын флотының пайда болуы мен жеңістері арқасында Неапольдің құтқарылғанын естіген бе? Неаполь монархиясының өмірлік күресін қылышпен сақтап қалғанын біледі ме? Оның санасы мен жүрегі әлі де Еуропаның құтқарылуының мәні мен мағынасын ұқтырмай ма? Питт бұл сөзді «барлық уақытта естілген ең жақсы сөздердің бірі» деп бағалады. 1799 жылдың 1 сәуірінде Сыртқы істер министрлігіндегі лауазымынан қанағаттанды.