Джон Лайтфут: 17 ғасырдың дін және еврей ғылымындағы қайраткері

Кіріспе

Ағылшын шіркеу қайраткері, раввиндік ғалым (1602–1675)
17 ғасырдағы дін қызметкері

Джон Лайтфут (29 наурыз 1602 – 6 желтоқсан 1675) – ағылшын шіркеу қайраткері, раввиндік ғалым, Кембридж университетінің вице-канцлері және Кембридждегі Сент-Катарин колледжінің магистрі.

Өмір

Ол Сток-он-Трентте туған, Стаффордширдің Уттокстер викарі Томас Лайтфуттың ұлы. Ол Чеширдегі Конглтон қаласына жақын Мортон Гринде және Кембридждегі Крайст колледжінде білім алған, онда ол студенттер арасында ең шебер тіл шешені ретінде ерекше көзге түскен. Білімін аяқтағаннан кейін ол Дербиширдегі Рептон мектебінде көмекші ұстаз болды, ал діни қызметке бекітілген соң Шропширдегі "Нортон-андер-Хейлс" (яғни Хейлстегі Нортон) приходының пасторы болып тағайындалды. Ол жерде ол әуесқой еврей тілінің зерттеушісі, сэр Роуленд Коттонның назарына ілігіп, оның Беллапорттағы үй шаруашылығына жетекшілік етті. Сэр Роуленд Лондонға көшкеннен кейін көп ұзамай, Лайтфут шетелге бару ниетінен бас тартып, Стаффордширдегі Стоун қаласында шамамен екі жыл қызмет етті. Стоуннан ол Лондонға жақын Хорнсиге Сион колледжі кітапханасында оқу үшін көшті. 1630 жылдың қыркүйегінде Коттон оны Стаффордширдегі Эшли приходының ректоры қызметіне ұсынды, онда ол 1642 жылдың маусымына дейін қызмет етті. Содан кейін ол Лондонға, басылымды бақылау үшін кетті, яғни «Жаратылыс кітабына қатысты бірнеше жаңа ойлар: көбісі анық; қалғаны ықтимал; барлығы зиянсыз, ерекше және бұрын естілмеген». Лондонға келгеннен кейін ол бірден Биржаға жақын орналасқан Сент-Бартоломей шіркеуінің пасторы болды. Лайтфут Вестминстер Ассамблеясының алғашқы мүшелерінің бірі болды, ал оның «1643 жылдың 1 қаңтарынан 1644 жылдың 31 желтоқсанына дейінгі Діни Ассамблеяның отырыстарының журналы» осы қысқа мерзімге қатысты құнды тарихи дереккөз болып табылады. Ол Ассамблеяның жұмысына белсенді қатысты және, әсіресе Эрастиан дауларында көбінесе жалғыз қалса да, Ассамблея талқылауларының нәтижесіне елеулі әсер етті. 1643 жылы парламенттік комиссия Кембриджге келген кезде Лайтфут Катарина Холлдың (кейіннен Сент-Катарина колледжі деп аталды) магистрі болып тағайындалды, сондай-ақ Ассамблеяның ұсынысымен Гертфордширдегі Муч-Мунден приходының ректоры болды. Ол өмірінің соңына дейін екі лауазымды да сақтап қалды. 1654 жылы Лайтфут Кембридж университетінің вице-канцлері болып сайланды, бірақ Мунденде тұруын жалғастырды, онда ол Катарина Холлдың магистрі және ректоры ретінде қызметін атқарды. 1668 жылы сэр Орландо Бриджменнің ұсынысымен Елиде пребендтік қызметке тағайындалған кезде, ол Кембриджтен Елиге бара жатып қатты суық тиіп, қайтыс болды. Лайтфут өзінің Ескі Жаңа Ғимарат кітаптары мен құжаттарын Гарвард университетіне мұра етті, бірақ олар 1764 жылы Гарвардта болған өртте жойылды.

He was born in Stoke on Trent, the son of Thomas Lightfoot, vicar of Uttoxeter, Staffordshire. He was educated at Morton Green near Congleton, Cheshire, and at Christ's College, Cambridge, where he was regarded as the best orator among the undergraduates. After taking his degree he became assistant master at Repton School in Derbyshire; after taking orders, he was appointed curate of "Norton under Hales" (i. e. Norton in Hales) in Shropshire. There he attracted the notice of Sir Rowland Cotton, an amateur Hebraist, who made him his domestic chaplain at Bellaport. Shortly after the removal of Sir Rowland to London, Lightfoot, abandoning an intention to go abroad, accepted a charge at Stone, Staffordshire, where he continued for about two years. From Stone he removed to Hornsey, near London, for the sake of reading in the library of Sion College. In September 1630 he was presented by Cotton to the rectory of Ashley, Staffordshire, where he remained until June 1642. He then went to London, probably to supervise the publication of his work, A Few and New Observations upon the Book of Genesis: the most of them certain; the rest, probable; all, harmless, strange and rarely heard of before. Soon after his arrival in London he became minister of St Bartholomew's Church, near the Exchange. Lightfoot was one of the original members of the Westminster Assembly; his "Journal of the Proceedings of the Assembly of Divines from January 1, 1643 to December 31, 1644" is a valuable historical source for the brief period to which it relates. He was assiduous in his attendance, and, though frequently standing alone, especially in the Erastian controversy, he exercised considerable influence on the outcome of the discussions of the Assembly. He was made Master of Catharine Hall (renamed St Catharine's College) by the parliamentary visitors of Cambridge in 1643, and also, on the recommendation of the Assembly, was promoted to the rectory of Much Munden, Hertfordshire; he kept both appointments until his death. In 1654 Lightfoot had been chosen vice chancellor of the University of Cambridge, but continued to live at Munden, in the rectory of which, as well as in the mastership of Catharine Hall, he was confirmed at the Restoration. While travelling from Cambridge to Ely, where he had been collated in 1668 by Sir Orlando Bridgeman to a prebendal stall, he caught a severe cold, and died at Ely. Lightfoot bequeathed his library of Old Testament books and documents to Harvard University. It was destroyed in a fire at Harvard in 1764.

Шығармалары

Оның алғашқы жарияланған еңбегі "Эрубин" немесе "Христиандық және яһудилік әртүрліліктер" деп аталды. Ол бос уақытында жазылған және Коттонға арналған. 1629 жылы Лондон қаласында жарық көрді. 1643 жылы Лайтфут "Шығу кітабынан алынған бірнеше ескертпелер" атты кітап шығарды. Сондай-ақ 1643 жылы ол 29 наурыздағы жалпы ораза күнінде Төменгі палата алдында уағыз айтуға тағайындалды. Ол "Элиас Редививус" деген атпен жарық көрді, мәтіні; онда Жақын Иоаннның қызметі мен, уағызшының пікірінше, өз заманындағы Парламентке тиесілі реформа жұмысы арасындағы параллель көрсетілген. 1644 жылы Лондон қаласында аяқталмаған еңбектің бірінші бөлігі жарық көрді. Толық атауы: "Төрт Евангелияның өзара және Ескі өсиетпен үйлесімділігі", тіл мен мағынадағы ең маңызды қиындықтарды түсіндіре отырып: 1-бөлім. Ізгі хабардың басталуынан бастап, Құтқарушымыздың шомылуына дейін. Екінші бөлім, Құтқарушымыздың шомылуынан бастап, 1647 жылы алғашқы Пасха мерекесіне дейін, ал үшінші бөлім, Құтқарушымыздың шомылуынан кейінгі алғашқы Пасха мерекесінен бастап, 1650 жылы екіншісіне дейін жарық көрді. 1645 жылдың 26 тамызында ол ай сайынғы ораза күнінде Төменгі палата алдында тағы да уағыз айтты. Оның мәтіні осы кітаптарда ол Жаратылысты б.з.б. 3929 жылы деп белгіледі (Ушердің уақыт санағын қараңыз). Лайтфуттың нақты мағынасын түсінуді Эндрю Диксон Уайттың 1896 жылы келтірген қате цитаты қиындатты. Мыңжылдық секталардың доктринасын қабылдамаған Лайтфут, қазіргі "зияраттарды" басу үшін, "Ағылшын Жаңа өсиетінің жаңа редакциясы" толыққанды қайта қаралуы үшін, білімді дін қызметкерлерін қолдау және шіркеу мәселелерін тез шешу үшін бірнеше практикалық ұсыныстар жасады. "Апостолдардың істеріне түсіндірме", ирониялық және сындық; мәтіннің қиындықтары түсіндірілді, ал оқиғаның уақыты жылнамаға енгізілді. Кітаптың басынан он екінші тараудың соңына дейін. Сол жылы "Иудейлер мен римдіктердің тарихы" (Клавдийдің билігінің үшінші жылына дейін) туралы қысқаша шолу жарияланды. 1647 жылы "Ескі өсиеттің үйлесімділігі, жылнамасы және реті" жарық көрді, ал 1655 жылы "Жаңа өсиеттің үйлесімділігі, жылнамасы және реті" Оливер Кромвельге арналды. Ол Брайан Уолтонға көп тілді Киелі кітапты (1657) басып шығаруға көмектесті. Оның ең танымал еңбегі "Еврей және Талмуд сағаттары" болды, онда Матай Евангелиясына қатысты том 1658 жылы, Марқ Евангелиясына қатысты том 1663 жылы, ал 1 Коринфтіктерге, Жоханға және Лұқаға қатысты томдар 1664, 1671 және 1674 жылдары жарық көрді. "Еврей және Талмуд сағаттары" Апостолдардың істеріне және Римдіктерге жазған Сент Пол хаты бойынша өлімінен кейін жарияланды.

His first published work, entitled Erubhin, or Miscellanies, Christian and Judaical, written in his spare time and dedicated to Cotton, appeared in London in 1629. In 1643 Lightfoot published A Handful of Gleanings out of the Book of Exodus. Also in 1643 he was appointed to preach the sermon before the House of Commons on occasion of the public fast of 29 March. It was published under the title of Elias Redivivus, the text being ; in it a parallel is drawn between the John the Baptist's ministry and the work of reformation which in the preacher's judgment was incumbent on the Parliament of his own day. In 1644 the first instalment of an unfinished work was published in London. The full title was The Harmony of the Four Evangelists among themselves, and with the Old Testament, with an explanation of the chiefest difficulties both in Language and Sense: Part I. From the beginning of the Gospels to the Baptism of our Saviour. The second part, From the Baptism of our Saviour to the first Passover after, followed in 1647, and the third, From the first Passover after our Saviour's Baptism to the second, in 1650. On 26 August 1645 he again preached before the House of Commons on the day of their monthly fast. His text was
In these books he dated Creation to 3929 BC (see Ussher chronology). Understanding of Lightfoot's precise meaning has been complicated by an 1896 misquotation of him cited by Andrew Dickson White. Rejecting the doctrine of the millenarian sects, Lightfoot had various practical suggestions for the repression of current "blasphemies", for a thorough revision of the Authorized Version of the Scriptures (On a fresh revision of the English New Testament), for the encouragement of a learned ministry, and for a speedy settlement of the church. A Commentary upon the Acts of the Apostles, ironic and critical; the Difficulties of the text explained, and the times of the Story cast into annals. From the beginning of the Book to the end of the Twelfth Chapter. With a brief survey of the contemporary Story of the Jews and Romans (down to the third year of Claudius) was published later that year. In 1647 came The Harmony, Chronicle, and Order of the Old Testament, followed in 1655 by The Harmony, Chronicle, and Order of the New Testament, inscribed to Oliver Cromwell. He helped Brian Walton with the Polyglot Bible (1657). His own best known work was the Horae Hebraicae et Talmudicae, in which the volume relating to the Gospel of Matthew appeared in 1658, that relating to the Gospel of Mark in 1663, and those relating to 1 Corinthians, John, and Luke, in 1664, 1671, and 1674 respectively. The Horae Hebraicae et Talmudicae impensae in Acta Apostolorum et in Ep. S. Pauli ad Romanos were published posthumously.

Басылымдар

Лайтфут еңбектері алғаш рет 1684 жылы Джордж Брайт пен Джон Стрип редакциялап, 2 томдық үлкен форматта (fol.) басылып шықты. Opera Omnia, cura Joh. Texelii, 1686 жылы Роттердамда (2 томдық үлкен форматта) жарық көрді, ал 1699 жылы Иоганн Лейсден редакциялап, Франкерде қайта басылды (3 томдық). 1700 жылы Лондонда «Қалдықтар» жинағы жарық көрді. Hor. Hebr. et Talm. еңбектері Иоганн Бенедикт Карпзов (Лейпциг, 1675–1679) тарапынан латын тілінде, ал Роберт Ганделл (Оксфорд, 1859) тарапынан ағылшын тілінде редакцияланды. Ең толық басылым – Джон Роджерс Питманның (Лондон, 1822–1825) өмірбаянымен редакцияланған, 13 томдық «Барлық еңбектер» жинағы. Ол бұған дейін аталған еңбектерден өзге, көптеген уағыздар, хаттар және түрлі жазбаларды қамтиды; сондай-ақ, Құтқарушымыздың заманындағы күйіндегі Ғибадатхана (Лондон, 1650) туралы мәліметтер де бар.