Каппадокия Әулиелері: Христиандық Діни Ілімнің Негізін Қалаушылар

Кіріспе

Ерте христиан дін қызметкерлерінің тобы – Каппадокиялық Әкелер, дәстүрлі түрде Үш Каппадокиялық деп те аталады. Олар Византия христиан дінбасылары, теологтар және монахтардың үштігі болды, олар ерте христиан діні мен монахтық дәстүрді қалыптастыруға көмектесті. Василий I (330–379) – Кесария епископы; Василийдің інісі Григорий Ниссалық (шамамен 335 – 395) – Нисса епископы; ал оның жақын досы Григорий Назианздық (329–389) – Константинополь патриархы болды. Каппадокия аймағы, қазіргі Түркияда орналасқан, христиандық қызметтің ерте орталықтарының бірі болды. Каппадокиялықтар ерте христиан теологиясының дамуына үлкен үлес қосты, мысалы, Құдайдың үш бірлігі туралы ілімді жетілдірді, және Батыс және Шығыс шіркеулерінде қасиетті кісілер ретінде жоғары құрметке ие.

Өмірбаяндық тарихы

Ниссалық Василий мен Григорийдің үлкен әпкесі Макрина отбасының мүлігін монастырь қауымдастығына айналдырды. Ұлы Василий Макринаның ағаларының ең үлкені болса, екіншісі белгілі христиан құқықшысы Наукратий еді. Тағы бір ағасы, Себастелік Петр де епископ болды. Олардың анасының әкесі шейіт болған, ал ата-аналары - Басилий Ескі және Кесариялық Эмелия да қасиеттілер деп есептеледі.

Үштік

Аталар христиандардың грек тілінде сөйлейтін білімді зиялылармен әңгімелесуде өздерін көрсетуге және христиандық сенімнің Платон мен Аристотельдің (және басқа грек философтарының) көптеген идеяларына қарамастан, адам жанын емдеу және оның Құдаймен бірігуіне бағытталған ерекше қозғалыс екенін дәлелдеуге тырысты – бұл ең жақсы түрде монастырь өмірімен бейнеленген. Олар 381 жылы Константинополь соборында және Никеялық иманның соңғы нұсқасында қалыптасқан Құдайдың үш бірлігі туралы анықтамаға маңызды үлес қосты. Олар Құдайдың үш бірлігі доктринасына және ариандық пен аполлинариандыққа жауап ретінде үлкен үлес қосты. Кейбір ғалымдар Макринаның топта тең дәрежеде болғанын, сондықтан оны «Төртінші Каппадокиялық» деп мойындау керек деп санайды. Олар Мария тануын дамытуға және Марияға бағынудың бастауына үлес қосты; үшеуі де сол кездегі кейбір ағымдардың сынап-қақпасына ұшыраған мәңгілік тазалық доктринасын бекітті. Григорий Ниссалық оның тақуалыққа серт беруін үйретті және, мүмкін, алғашқы теолог болды, ол өзінің «Мұсаның өмірінде» жалынды бұтақты Мариямен теологиялық тұрғыдан байланыстырды. Каппадокиялықтар Несториандықтар арасындағы даудан 50 жылдан астам бұрын «Теотокос» атауын қолдады. Григорий Назианз: «Егер біреу қасиетті Марияның Құдай анасы екеніне сенбесе, онда ол Құдайдан тыс» деді. Екі Григорий де Марияны «таза жер» ретінде түсінудің және «Құдайдың екі табиғатын біріктірген» орын ретінде «Құдайдың қадірлі жатырын» көрудің алғашқы куәгерлері болды. Бұл тіл, әсіресе Григорий Ниссалықта, Ефес соборы мен Константинополь архиепископтығында Григорий Назианздың ізбасары Прокл сияқты Мария танушыларына күткендей болды. Сонымен қатар, Назианз Исаны ұрықтандыру алдында Марияның жаны мен денесі тазартылғанын үйретті. Ол сонымен қатар Патристикалық әдебиеттердегі Марияға арналған ең ерте дұғаға куәлік етеді, онда бір бойжеткен қыз Мариядан тәуекелден құтылуға көмектесуін сұрайды, бұл мәңгілік тазалық тұрғысынан ерте Марияға бағынудың контекстін көрсетеді. Сондықтан Марияға шақырудың тамырларын Константинопольдегі Назианздың Никеялық айналымымен байланыстыруға болады. Григорий Ниссалық сонымен қатар Марияның көрінісі туралы ең ерте жазбаны ұсынады, оны үшінші ғасырдың ортасында Григорий Ғажапкермен байланыстырады. Каппадокиялықтардың көптеген ортақ ерекшеліктері болғанымен, әрқайсысының ерекше қабілеттері болды. Ғалымдар Василийді «ісқақыл адамы», Григорий Назианзды «шешен», ал Григорий Ниссаны «ойшыл» деп атап көрсетеді.

The fathers set out to demonstrate that Christians could hold their own in conversations with learned Greek speaking intellectuals and that Christian faith, while it was against many of the ideas of Plato and Aristotle (and other Greek philosophers), was an almost scientific and distinctive movement with the healing of the soul of man and his union with God at its center—one best represented by monasticism. They made major contributions to the definition of the Trinity finalized at the First Council of Constantinople in 381 and the final version of the Nicene Creed, finalised there. They made key contributions to the doctrine of the Trinity and to the responses to Arianism and Apollinarianism. Some scholars suggest that Macrina was an equal in the group, and therefore ought to be recognized as "The Fourth Cappadocian." They contributed to the development of Marian theology and incipient Marian devotion; all three men affirmed the doctrine of the perpetual virginity which was at that time subject to criticism from some circles. Gregory of Nyssa taught that she took a vow of Virginity, and was perhaps the first theologian to associate the burning bush typologically with Mary, in his Life of Moses. The Cappadocians affirmed the title Theotokos more than 50 years before it became central to the Nestorian controversy. Gregory of Nazianzus asserted that "if anyone does not believe the holy Mary to be Theotokos, he is without the Godhead." Both Gregories were early witnesses to the understanding of Mary as "virgin earth", and the contemplation of "the venerable womb of the Virgin" as the place wherein God united "the two natures in one." This language, which particularly abounds in Gregory of Nyssa, anticipated the Council of Ephesus and Marian theologians like Proclus, Gregory of Nazianzus' successor in the Archepiscopate of Constantinople. Furthermore, Nazianzus taught that Mary was pre purifed in soul and body prior to the conception of Jesus. Moreover, he bears witness to the earliest known prayer to Mary from the Patristic literary corpus, relating how a virgin prayed to Mary to help her overcome temptation, showing the ascetic matrix that was the context of early Marian devotion vis à vis the perpetual virginity. The roots of Marian invocation may therefore be associated with Nazianzus' Nicene circle in Constantinople. Gregory of Nyssa also presents the earliest record of a Marian apparition, associating it with Gregory the Wonder Worker in the middle of the third century. While the Cappadocians shared many traits, each one exhibited particular strengths. Scholars note that Basil was "the man of action", Gregory of Nazianzus "the orator" and Gregory of Nyssa "the thinker".