Кіріспе
Дензил Холлс, 1-ші барон Холлс, (31 қазан 1598 – 17 ақпан 1680) – ағылшын мемлекет қайраткері, 1642 жылғы қаңтарда I Карлдың тұтқындауға тырысқан Бес мүшесінің бірі ретінде ең жақсы есте сақталады. Шайқас тамыз айында басталғанда Холлс 1642 жылғы қарашада Брентфордта жартылай жойылғанға дейін Эджхиллде шайқасқан парламенттік полк құрамын ұйымдастырды. Бұл Холлстың әскери мансабының аяқталуын белгіледі және ол патшамен келіссөздер арқылы келісімге келуді жақтаған парламенттік «Бейбітшілік партиясының» жетекшісіне айналды. Бай отбасынан шыққан әлеуметтік консерватор ол Левеллерлер сияқты саяси радикалдарды және Оливер Кромвель сияқты діни тәуелсіздерді роялистерден де қауіпті деп есептеді. Бірінші ағылшын азаматтық соғысында жеңіске жеткеннен кейін, ол Кромвель мен оның жақтастарына қарсы шыққандарды басқарды және 1647 жылғы маусымда тоқтатылған Он бір мүшенің бірі болды. 1648 жылғы маусымда Екінші ағылшын азаматтық соғысына дейін қайта шақырылған ол желтоқсанда Прайдтің тазалауынан кейін қайтадан шеттетілді және 1654 жылы үйіне оралуға рұқсат алмай, елден қуылды. 1660 жылғы Жаңарудан кейін II Карл оны Холлс бароны және 1663 жылдан 1666 жылға дейін Франциядағы елші етіп тағайындады, бірақ бұл тағайындама сәтті болмады. Холлс біртіндеп виг оппозициясының бір бөлігіне айналды, 1673 жылғы Тест заңын және 1679 жылы католик мұрагері Йорк герцогы Джеймстің шеттетілуін қолдады. Ол 1680 жылғы ақпанда қайтыс болды және Вестминстер аббаттығында жерленді. Оның өмірі туралы жазған бір автор оның мансабын былай сипаттады: «Жеке істерінде үнемі сәтті болды, ал қоғамдық істерінде көбінесе сәтсіздікке ұшырады, ал оның құштар парламентшілігі жиі кері нәтиже берді».
Denzil Holles, 1st Baron Holles, (31 October 1598 – 17 February 1680) was an English statesman, best remembered as one of the Five Members whose attempted arrest by Charles I in January 1642 sparked the First English Civil War. When fighting began in August, Holles raised a Parliamentarian regiment which fought at Edgehill before it was nearly destroyed at Brentford in November 1642. This marked the end of Holles' military career and he became leader of the Parliamentarian 'Peace Party', those who favoured a negotiated settlement with the king. A social conservative from a wealthy family, he came to see political radicals like the Levellers and religious Independents like Oliver Cromwell as more dangerous than the Royalists. Following victory in the First English Civil War, he led those who opposed Cromwell and his supporters, and was one of the Eleven Members suspended in June 1647. Recalled prior to the Second English Civil War in June 1648, he was excluded again by Pride's Purge in December and went into exile before being allowed home in 1654. After The Restoration of 1660, Charles II made him Baron Holles and Ambassador to France from 1663 to 1666, an appointment that proved unsuccessful. Holles gradually became part of the Whig opposition, backing the 1673 Test Act and exclusion in 1679 of the Catholic heir, James, Duke of York. He died in February 1680 and was buried in Westminster Abbey. One biographer summarised his career by saying; " successful in almost everything he privately undertook, (he was) unsuccessful in almost everything he publicly undertook, (while) his passionate parliamentarianism was constantly counter productive".
Жеке мәліметтер
1598 жылғы 31 қазанда туған Дензил Холлс, Джон Холлс, 1-ші Клэр графының (шамамен 1564–1637) және оның әйелі Энн Стэнхоуптың (1576–1651) екінші баласы еді. Оның ересекке дейін жеткен төрт бауырласы болды: Арабелла (1594–1631), ол Томас Вентвортқа, 1-ші Страффорд графына үйленді, Джон Холлс, 2-ші Клэр графы (1595–1666), Фрэнсис (1604–1622) және Элеонора (1681 жылы қайтыс болды). 1626 жылы Холлс Дороти Эшлиге үйленді; ол 1640 жылы қайтыс болғанға дейін олардың төрт баласы болды, олардың ішінде тек Фрэнсис (1627–1690) ересек жасқа жетті. 1642 жылы ол Джейн Ширлиге қайта үйленді, ал ол 1666 жылғы наурызда қайтыс болғаннан кейін алты ай өткен соң үшінші рет Эстер ле Лумен үйленді; екі неке де баласыз аяқталды.
Еңбек жолы; 1640 жылға дейін
Джон Холлс Ноттингемшир және Корнуолл аймақтарындағы ірі жер иесі болды. 1616 жылы ол 10 000 фунт стерлингке барондық атағын сатып алды, ал 1624 жылы 5 000 фунт стерлингке графтық атағын алды. Осы шығындарға қарамастан, оның саяси мансабы толыққанды болмады және Дензил Холлс "ашулы және көңілі толмаған әкесінің ашулы кіші ұлы" деп сипатталды. 1611-1615 жылдары Холлс Кембридждегі Крайст колледжінде білім алды, онда ол болашақ I Чарльзбен достық қарым-қатынас орнатты, содан кейін Грейс Иннде заңгерлік білім алды. Ол 1618 және 1619 жылдары Еуропа бойынша саяхаттады және 1624 жылы Митчелл округінен парламент депутаты болып сайланды, бұл отбасының Корнуолл иеліктеріне жақын болды. Ол осы парламентке көп әсер етпеді, ол I Джеймс 1625 жылғы наурызда қайтыс болғанда таратылды. Холлс пресвитериан дінін ұстанды және көптеген пуритандар сияқты I Чарльз бен оның сүйіктісі Бэкингемнің Испанияға жақын саясатына қарсы болды; оның ағасы Джон, ағылшын протестант әскери қолбасшысы Гораций Вердің күйеу баласы болды және оның кіші інісі Фрэнсис сияқты, сексен жылдық соғыста қызмет етті. 1627 жылы Ре аралына жасалған сәтсіз экспедициядан кейін Холлс Томас Вентвортқа "Англия Англия болғаннан бері, оған осындай ұятты соққы тиген емес" деп жазды. 1628 жылы ол Дорчестер округінен сайланды, онда оның әйелінің әкесінің зор ықпалы болды. Ол "Құқық туралы петицияны" қолдауды ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды және 1629 жылдың 2 наурызында спикерді отырыста қалуға мәжбүрлегендердің бірі болды, осылайша Чарльз Парламентті таратуға мүмкіндік бермеді. Бір аптадан кейін Чарльз Парламентті таратып, он бір жылдық жеке басқару кезеңін бастады, ол оның жоғалтқан барлық беделін қайтаруға тырысты. Холлс, сэр Джон Элиот және тағы жеті адам Жұлдыз палатасымен сотталып, айыппұл төледі; қазан айында кепілдікпен босатылған Холлс келесі он жылдың көп бөлігін беймәлім күйде өткізді.
Еңбек жолы: 1640 - 1642 жылдар
1639 және 1640 жылдардағы епископтар соғысындағы жеңіліс Чарльсты Парламентті қайта шақыруға мәжбүр етті, ал Холлс қысқа және ұзақ Парламенттерде Дорчестерден сайланды. Палатаның төменгі палатасы жиналғаннан кейін көп ұзамай, оған 15 мың лондондық қол қойған «Тамыр және Бұтақ» петициясы ұсынылды; олар епископтарды қууды және Англия шіркеуіндегі «католиктік амалдарды» тоқтатуды талап етті. Көптеген адамдар мұны Чарльстың католик Испаниясымен одаққа түсуге дайын екендігінің белгісі деп қарады, оның ішінде француз және венециялық елшілер де болды; бұл оның саясатқа бақылауын тоқтатуды Англия үшін ғана емес, жалпы еуропалық протестанттық іске де маңызды етті. Монархия институтына деген құрметтің арқасында Чарльсқа тікелей шабуыл жасау мүмкін болмағандықтан, балама жол оның «жаман кеңесшілерін» соттау болды; желтоқсанда Парламент Холлстың бұрынғы жеңешесі Лауд пен Страффордты импичментке салды. Холлс архиепископ Лаудқа жаулықпен қараса да, Страффордпен болған қарым-қатынасы оның сотталуына қатыспағанын және 1641 жылдың мамыр айында оның өлім жазасын болдырмауға тырысқанын көрсетті. Оның орнына ол шотландтық келісімдер жасаушылармен келіссөздерде белсенді рөл атқарды, нәтижесінде тамыз айында Лондон шарты жасалды. Төменгі палата конституциялық реформаларды қабылдады, оның ішінде үшжылдық актілер және Жұлдыз палатасын тарату болды, бірақ епископтар Лордтар палатасының оларды қабылдамауын қамтамасыз етті; Төменгі палата епископтарды қуу туралы заң жобасымен жауап бергенде, олар оны да тоқтатып қойды. Әріптестерінен өзгеше, Холлс діни себептермен емес, Лордтардағы олардың рөліне қарсы болғандықтан епископтарға қарсы болды; олар цензураға да жауапты болғандықтан, оларды қуу нәтижесінде памфлеттердің, кітаптардың және уағыздардың саны күрт өсті, олар көбінесе радикалды діни және саяси принциптерді жақтады. Көптеген пресвитериандар әлеуметтік консерваторлар болды және 1641 жылдың маусым айында Холлс «бұл үлкен тәртіпсіздік одан да жоғары деңгейге жетпес үшін» шектеулер енгізуді талап етті. Қазан айында Ирландия көтерілісі жағдайды шиеленістірді, өйткені Чарльс пен Парламент оны басу үшін әскер жинауды қолдады, бірақ екеуі де бір-біріне олардың бақылауын сенбеді. Холлс Джон Пимге 1 желтоқсанда Чарльске ұсынылған Ұлы наразылық жобасын жасауға көмектесті, бұл жеке Роялистік партияның құрылуына әкелді, оның төбесінде Эдвард Хайд, Кларендонның 1-ші графы болды, ол Парламент енді тым көп билікке таласып жатыр деп ойлады. Жағдай 23-29 желтоқсанда Лондондық шәкірттер бастаған кең ауқымды тәртіпсіздіктерге ұласты, нәтижесінде епископтар Парламентке қатысуын тоқтатты. 30 желтоқсанда Йорк архиепископы Джон Уильямс және тағы он бір епископ Лордтардың олардың қатысуынсыз қабылдаған кез келген заңның заңдылығына даулаған шағымға қол қойды. Холлс бастаған Төменгі палата олардың патшаны Парламентті таратуға шақырып, мемлекетке опасыздық жасағанын мәлімдеді; он екі адам тұтқындалды. 1642 жылдың 4 қаңтарында Чарльс Холлсты қоса алғанда, бес мүшені тұтқындауға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталып, Кларендон және Лордтар мүшелерімен бірге Лондоннан кетті; бұл Пимге екі палатада да көпшілік бергендіктен, үлкен тактикалық қателік болды. Екі тарап та жаулыққа дайындалып жатқанда, Холлс 1642 жылдың 4 шілдесінде Қауіпсіздік комитетіне тағайындалды және Лондонға оралғанға дейін Дорсет ополчениесін ұйымдастыруға көмектесті. Тамыз айында ол Нортгемптондағы негізгі парламенттік армияға қосылып, 23 тамызда Саутхемдегі соғыстың алғашқы шайқастарының біріне қатысты, ал қыркүйек айының басында Шерборн қамалына сәтсіз шабуылға қатысты. Қазан айында Эджхиллде оның полкі парламенттік әскердің жеңілуіне жол бермеуге көмектесті, бірақ 9 қарашада Лондонның сыртындағы Брентфордта жартылай жойылды.
Еңбек жолы: 1643 - 1659 жылдар
Көптеген басқалар сияқты Холлс та соғысқа баруға тартынған еді, бұл оның отбасын бөліп тастады; оның туысы Герваз Холлс роялист армиясында қызмет етсе, тағы бір туысы Уильям Холлс 1644 жылғы наурыз айында Оксфордтың жанында қаза тапты. Брентфорд шайқасына қатыспағанмен, замандастары оның полкінің шығындары Холлстың Парламенттік «Бейбітшілік партиясының» жетекші мүшесі болуына себеп болды деп болжады. Бұл Пиммен келіспеушілікке әкелді, ол Карлді әскери жолмен жеңу қажет деп есептеді, өйткені ол өзіне мәжбүр деп санайтын міндеттемелерді ерікті түрде орындамайтын еді. 1643 жылғы мамыр айында Эдмунд Уоллер ұйымдастырған құпия жоспар ашылды, ол белгілі бір орташалық саясаткер және Джон Хэмпден мен Уильям Уоллердің (Батыс армиясының қолбасшысы) туысы еді. Құпия жоспаршылар Лондонды басып алып, Пимді және «Соғыс партиясының» басқа да көшбасшыларын тұтқындап, содан кейін корольмен келіссөздер жүргізуді көздеді. Холлс жоспар туралы білгенімен тұтқындалудан құтылды, бірақ бұл жағдай Парламентте бейбіт келісімге қарсы пікірді күшейтті. Сонымен қатар, 1643 жылы роялисттердің жеңістері Карлдың 1644 жылдың соңына дейін соғыс оған қарсы бұрылғанға дейін келіссөздерге баруға ынтасыз болды; Холлс 1644 жылдың қарашасынан 1645 жылдың қаңтарына дейін Парламент өкілі болды. 1645 жылғы сәуірде құрылған Жаңа армия Чарльзді жеңуде шешуші рөл атқарды, ол 1646 жылғы мамыр айында Ньюарктан тыс жердегі шотланд армиясына берілді. Алайда, бұл армияның басым бөлігі Оливер Кромвель сияқты діни тәуелсіздерден құралды, Холлс оларға қарсы күресті, ал көптеген мүшелері Левеллерлер сияқты радикалды саяси топтарға жатты. Нәтижесінде Англия мен Шотландияның пресвитериандары Жаңа армияны роялисттерден де қауіпті деп санады. Соғысты басқарған Екі Корольдық комитет 1647 жылғы қаңтарда таратылып, Холлс пен оның жақтастары басымдығымен Дерби Хаус комитетімен алмастырылды. Шотландтар 400 000 фунт стерлингке Карлді ақпан айында Парламентке тапсырды, ол полковник Эдвард Росситердің (кейіннен Холлстың немересі Арабеллаға үйленген пресвитериандық депутат) күзетімен Холденби үйінде ұсталды. 1647 жылғы наурыз айына қарай Жаңа армияға 3 миллион фунт стерлингтен астам жалақы төленуі керек болды, Парламент оны Ирландияға жіберді, тек келіскендерге ғана ақы төленеді деп мәлімдеді. Олардың өкілдері барлық жалақыны алдын ала төлеуді талап еткенде, армия таратылды, бірақ сарбаздар бұған бағынбады. Маусымның басында Армия кеңесі Чарльзды Холденби үйінен алып, оған саяси келісімге қатысты талаптарын ұсынды, бірақ ол оларды қабылдамады. Пресвитериандық Лондон милициясының қолдауымен Парламенттегі орташа көпшілік енді оны Лондонға шақыруды талап етті. Ол маңызды жеңілдіктерсіз қалпына келтіріледі деп қорқып, Кромвель мен Томас Фэрфакс басқаратын сарбаздар 7 тамызда қалаға кірді және оппозицияның көшбасшылары деп саналатын адамдарды алып тастауды талап етті. «Он бір мүше» деп белгілі болған тізімде Холлс бірінші орында тұрды, және олар 26 қаңтарға дейін ресми түрде Парламенттен қуылмаса да, ол дереу Нормандияға қашып кетті. 1648 жылғы сәуірде Екінші ағылшын азаматтық соғысы басталғанда Парламент «Он бір мүшені» қайтадан отырғызды. Холлс тамыз айында Лондонға оралды, бірақ роялисттер тағы да жеңілгенімен, ол әлі де Карлмен келіссөздер жүргізе берді, ол жеңілдіктерге қарсы тұрды. Агенттер Карлдің жақтастарына жасаған келісімдерді елемеуді бұйырған хаттарын ұстап алғанда, Армия «Протест» жариялап, одан әрі келіссөздердің мәні жоқ деп мәлімдеді. Дегенмен, 5 желтоқсанда Холлс талқылауды жалғастыруды ұсынды, Парламент 129 дауысқа 83 қарсы қабылдады. Бұл келесі күні «Прайдтың тазалауына» әкелді, онда дауыс берген депутаттар палатаға кіруге тырысқанда әскерлер ұстады; алдын ала ескертілген Холлс тағы бір рет Францияның Кан қаласына қашып кетті. Шет елде Холлс Карл II-нің Мемлекеттік хатшы болу ұсынысынан бас тартты. Ол 1651 жылғы Үшінші ағылшын азаматтық соғысына қатыспады, бірақ оның кейбір қызметшілері шотландтық шабуылмен сәйкес Лондонда көтеріліс жоспарлауға көмектескен деген күдік туды. 1654 жылғы наурыз айында ол Кромвельдің пресвитериандық эмигранттарға амнистия беру ұсынысын қабылдап, үйіне Дорсетке оралды.
Карьерасы; 1660 ж. және одан кейінгі
Кромвельдің 1658 жылдың қыркүйегінде қайтыс болуы және оның ұлы Ричардтың 1659 жылдың мамырында отставкаға кетуі Ұлттық үкіметтің жұмысын тоқтатты және Реставрациямен аяқталды. 1660 жылдың сәуір айында Холлс Дорчестер округінен Конвенциялық парламентке сайланды және Чарльзды ресми түрде қайтару үшін Гаагаға жіберілген делегация құрамына кірді. Бір болжам бойынша, бұл оны Конвенция ішіндегі келіспеушіліктерге байланысты, жолдан шығару мақсатымен жасалған. Холлс сияқты парламенттік орташа саясаткерлер 1648 жылғы Ньюпорт шарты негізінде монархияны қалпына келтіруді қаласа, роялистер 1630 жылдарға оралуды талап етті. Ақырында 1641 жылғы реформалардың көп бөлігі сақталды, бірақ епископтар Лордтар палатасына және Англия шіркеуіне қайта оралды. Чарльз 5 маусымда Холлсты Жеке кеңеске мүше етіп тағайындады және оны Дорсет округінің Custos Rotulorum-ы етіп бекітті, сондай-ақ қыркүйек және қазан айларында патша өлтірушілерді соттау үшін тағайындалған отыз төрт комиссардың бірі болды. 1661 жылдың сәуір айында Ифилд бароны Холлс титулын алды, ол Лордтар палатасының мүшесі болды, содан кейін 1663 жылдың шілдесінде Франциядағы елші болып тағайындалды. Бұл табысқа жетпеді, өйткені оның қатаң протокол талаптары француздарды ашуландырды және Чарльз Франция королі Людовик XIV-пен басқа арналар арқылы байланыс жасауға мәжбүр болды. 1666 жылдың қаңтарында Франция Голландия Республикасымен одақтас ретінде Екінші ағылшын-голландия соғысына қосылғанда ол қайтарылып алынды. 14 қарашада күнделік жазушы Сэмюэл Пепис: «Сэр Джордж Картерет маған лорд Холлс оның қасында болғанын және біздің қандай жағдайға түскендігімізді ойлап жылағанын айтты» деп жазды. 1667 жылдың сәуір айында ол голландтармен Бреда шартын келісу үшін жіберілген ағылшын делегациясының құрамында болды. Келіссөздер маусымда голландтардың Медуэйге шабуылының ұятты оқиғасына дейін созылды, бұл оқиғадан кейін Кларендон оған «адамдардың санасын тыныштандыру» және «патшаға көтере алмайтын салмақтан азат ету» үшін келісімге келуге бұйрық берді. Соғысқа қарсы болғанына қарамастан, Кларендон оның сәтсіздігі үшін жер аударылуға сотталды, бұл Пепис «менің ойымша, және барлығының ойынша, өте кедейлік» деп сипаттады. Ол бұл ұсынысқа қарсы болды және оның Конвент-Гардендегі үйі оппозициялық көшбасшылардың, оның ішінде оның ұзақ жылдар бойы серігі болған лорд Шафтсберидің бас қосу орынына айналды. Ол Лордтарды 1670 жылғы Конвентикулдар заңына қарсы дауыс беруге шақырды және парламенттегі көптеген адамдар сияқты Англияның Франциямен одақтасуын және 1672-1674 жылдардағы Үшінші ағылшын-голландия соғысына қатысуын протестанттық іске жасалған сатқындық деп қарады. 1673 жылдың басында ағылшын саясаты католик монархының болашағымен одан әрі тұрақсызданды, өйткені Чарльздың мұрагері және кіші інісі Йорк герцогі Джеймс, өзінің дінін ауысқандығын жариялады, ал келесі 18 ай бойы Холлс пен Шафтсбери бастаған шағын топ Лордтар палатасында оған шабуыл жасады. Бұл 1675 жылы өзгерді, өйткені парламент католиктер мен ағылшын диссиденттеріне қарсы жаңа шаралар қабылдауға дайын болды, Джеймс Конвентикулдар заңы бойынша сотталғандарға кешірім беруді ұсынды. Бұл бастапқыда Холлстың қолдауын алды, бірақ Чарльз бұл идеяны қайтарып алуды талап етті. Холлс 1675 жылғы «Тест анттары» заңына қарсы шығқанда Шафтсбериге қосылды, ол мүшелерден Таққа қарсылық білдірмейтін ант беруді талап етті. Ол мұны Чарльздың мұндай шараларды талап етуге құқығы жоқ деп түсіндірді, өйткені олар «заңға қайшы» болды, бірақ оның монархияны шектеу туралы талаптары патшаға ұнаған жоқ. 1676 жылы жарық көрген «Британ конституциясы туралы ойлар» еңбегінде Холлс Парламенттің бір жылдан астам уақытқа тоқтатылуы заңға қайшы келеді деп мәлімдеді және есеп беруді қамтамасыз ету үшін жаңа парламент сайлауын шақырды. Ол бұл Чарльздың өзінің билігін жүзеге асыруы және Людовик XIV-нің «жалпы монархияға» ұмтылуымен ағылшын істеріне француздық араласуына байланысты қоғамдық алаңдаушылықты жеңілдетеді деп мәлімдеді. Нәтижесінде, ол 1679 жылы Папалық қастандық кезінде қайта қызметке орналастырылғанға дейін Жеке кеңестен шығарылды, осы кезде Чарльз өзінің қарсыластарымен байланыс орнатуға тырысты. Шектеу дағдарысы кезінде, Джеймсті мұрагерліктен шығаруға бағытталған саяси қырқыстар кезеңінде ол Шафтсберидің оны толығымен жою ниетіне қарсы, оның орнына оның билікке келуіне қатаң шектеулер қоюға дайын болған Галифаксты қолдады. Алайда ол бұрынғы ықпалын жоғалтқан еді және бір өмірбаянының пікірінше, ол «өз заманынан тыс адам» болды. Ол 17 ақпанда 1680 жылы қайтыс болды және төрт күннен кейін Вестминстер аббаттығында жерленді.