Кіріспе

Карта ойыны – сол аттас қалта бильярды ойыны. Криббедж немесе «криб» – дәстүрлі түрде екі ойыншыға арналған карта ойыны, онда карталар комбинацияларға біріктіріліп, ұпай жиналады. Оны үш немесе төрт ойыншыға бейімдеуге болады. Криббедждің бірнеше ерекше белгілері бар: есепті сақтау үшін қолданылатын криббедж тақтасы; «криб», қорап немесе «мысық» (Канада мен Жаңа Англияның кейбір аймақтарында); екі түрлі есептеу кезеңі; және бірегей есептеу жүйесі, соның ішінде 15-ке тең карталар тобы үшін ұпайлар. Бұл ойын «Британияның ұлттық карта ойыны» деп сипатталған және жергілікті биліктің рұқсатынсыз лицензиясы бар пабтар мен клубтарда заңды түрде ойнауға болатын жалғыз ойын. Ойынның ережелері салыстырмалы түрде аз, бірақ көптеген нюанстар бар, осының арқасында оның қызығушылығы мен танымалдылығы жоғары. Тактикалық ойын қарсыластың қандай карталарды ойнағанына, қалған колодадағы қанша карта қолға көмектесетініне және тақтадағы ойыншының орнына байланысты өзгереді. Ойын бір ұпаймен шешілуі мүмкін, көбінесе тәжірибелі ойыншыға, стратегияны қолдана отырып, мүмкіндіктерді есептеп, ойыншылардың тақтадағы орнына қарай шешімдер қабылдауға басымдық беріледі. Криббедж және оның туысы «қымбат түстер» ескі ағылшын карта ойыны – «ноддиден» шыққан. Криббедж «криб» ерекшелігін қосып, ұпай есептеу жүйесін өзгертті, ал «қымбат түстер» көбірек комбинацияларды қосты, бірақ бастапқы «нодди» есептеу схемасын сақтап қалды.

Тарих

Джон Обридің айтуынша, криббеджді ағылшын ақыны сэр Джон Саклинг 17 ғасырдың басында "нодди" ойынынан туындаған нұсқа ретінде ойлап тапқан. "Нодди" ойыны тарихи, қазір сирек ойналатын болса, криббедж ағылшын тілді елдерде танымал ойын ретінде сақталды. Ойынның мақсаты – әдетте 61 немесе 121 ұпайға жеткен бірінші ойыншы болу. Ұпайлар белгілі бір валеттерді көрсету, соңғы картаны ойнау, 15 немесе 31 санына тең карталардың комбинациялары, жұптар, үштіктер, төрттіктер (бір номиналдағы карталар), тізбектер (бір-бірінен кейін келетін сандардың реті, масти маңызды емес) және флештер (бір масти карталардың жиынтығы) үшін беріледі. Ең алғашқы ережелер Англияда жарияланып, Cotgrave (1662) еңбегінде, содан кейін Willughby (1672) және Cotton (1674) еңбектерінде кездеседі. Криббедждің танымалдылығының бір бөлігі Виктория дәуірінің романісі Чарльз Диккенске байланысты, ол бұл ойынды "Ескі қызығушылық дүкені" романында бейнелеген. Криббедж американдық Батыстағы кеншілер арасында танымал болды, ал Монтана штатының Нельсон қаласында әлі күнге дейін "Әлемнің криббедж астанасы" деп жазылған тақта орнатылған. Криббеджті американдық теңізшілер де ойнайды, ол олар үшін әдеттегі ойын-сауық. АҚШ Тынық мұхиты флотының ең ескі белсенді су асты кемесінде екінші дүниежүзілік соғыстағы су асты кеме командирі және "Құрмет медалімен" марапатталған контр-адмирал Дик О'Кейннің жеке криббедж тақтасы сақталады. Кеме қызметтен шығарылғанда, тақта келесі ең ескі кемеге беріледі.

Ережелер

Ойын "қолдар" тізбегімен жүреді, әр қол "бастау", "ойнау" және "қорытынды" кезеңдерінен тұрады. Ойынның кез келген кезеңінде, егер ойыншы мақсатты ұпайға (әдетте 121) жетсе, ойын сол ойыншының жеңісімен дереу аяқталады. Мұндай жағдай тіпті бастау кезінде де болуы мүмкін, себебі дилер бастаушы ретінде валетті кесіп алса, ұпай алады.

Келісіміміз

Ойыншылар бірінші айналым үшін картаны кесіп алады, ал ең төменгі картаны кескен адам береді. Дилер карталарды араластырып, ойыншылар санына байланысты әр ойыншыға бес немесе алты картадан таратады. Екі ойыншы болса, әрқайсысына алты карта беріледі; үш немесе төрт ойыншы болса, әрқайсысына бес карта беріледі. Егер үш ойыншы болса, бір карта үстелдің ортасына, беті төмен қаратып қойылып, "қорап" басталады. Карталар таратылғаннан кейін, әр ойыншы өзіне қалдыру үшін төрт карта таңдайды, ал қалған бір немесе екі картаны беті төмен қаратып тастап, "қорапты" (кейде "жәшік" деп те аталады) құрайды, оны кейін дилер пайдаланады. Осы кезде әр ойыншының қолында және қорапта дәл төрт картадан болады. Дилердің сол жағындағы ойыншы немесе екі ойыншылық ойында, "пон" қалған қағазды кесіп алады. Дилер төменгі жартысының үстіңгі картасын "бастау картасы" немесе "кесу" деп атайды және оны қайта біріктірілген қағаздың үстіне қояды. Егер бұл карта валет болса, дилер "өзінің тобығы" немесе "өзінің кішкентайы" үшін екі ұпай алады.

Маггинс

Маггинс – жиі қолданылатын, бірақ міндетті емес ереже. Ол ойын басталар алдында жарияланып, нақты ережелері анықталуы керек. Егер ойыншы бір кезекте толық ұпайын алмаса, қарсыласы «Маггинс!» деп айтып, ойыншы жіберген ұпайларды өз есебіне қоса алады. Егер ойыншы қарсыласын үш рет толық жеңсе (қарсыласы 31 ұпай жинағанға дейін 121 ұпайға жетсе), ол матчты автоматты түрде жеңіп алады. Екі және үш рет толық жеңу ресми криббидж ережесінде қарастырылмаған және міндетті емес. Матч ұпайларын есептеудің бірнеше әртүрлі форматы бар.

+ Матч ұпайларын есептеу

| Жеңіс түрі | Қарсыласты жеңу (скнк) | Қарсыласты екі рет жеңу (двойной скнк) | Қарсыласты үш рет жеңу (тройной скнк) |
|---|---|---|---|
| Ресми турнир ережесі (Американдық криббидж конгресі) | 2 ұпай | 3 ұпай | Қолданылмайды |
| Ұзақ матч ұпайлары | 3 ұпай | 4 ұпай | Қолданылмайды |
| Тегін ойын ережесі | 1 ұпай | 2 ұпай | 3 немесе 4 ұпай |
| Тегін ойын ережесі (үш рет жеңумен) | 1 ұпай | 2 ұпай | 4 ұпай |
| Жеңіс | | | Матчты дереу жеңу |

Қымбат және қымбат түстер

Крипбедждің ата-бабасы – екі немесе төрт ойыншы ойнайтын, әрқайсысы үш-үш карта алып, қазіргі заманғы криббедж сияқты ойнайтын және ұпай жинайтын "нодди" ойыны. Дегенмен, 15 немесе 31 (хиттер деп аталады) санына жеткені үшін 2 ұпай есептеудің орнына, ойыншылар ұпай құраған карталардың санын есептеген. Сонымен қатар, бастапқыда 25 саны үшін де үшінші ұпай болған. Ойыншылар криббедждегідей жұптар, триолар, тізбектер және флештер үшін де ұпай жинаған. Ойын 31-ге дейін ойналған. "Қымбат түстер" ноддиден бөлек дамыған болуы мүмкін, себебі ол криббеджге енбеген бірнеше бастапқы ерекшеліктерін сақтайды. Тағы да, тек үш карта беріледі, криб болмайды және 15, 25 және 31 санына немесе хиттерге ұпай есептеу үшін бірдей схема қолданылады. Жаңалық – екіліктердің ролі джектерге ұқсас, сондай-ақ ойыншылар түстер үшін ұпай жинауы мүмкін, яғни бір түстің үш немесе төрт картасының болуы. Бір түстің төрт картасы – "қымбат түстер", сондықтан осылай аталған.