Кіріспе

Американдық аниматор (1913–1984) кәсіби гольфшы және телехабаршы

Роберт Эмерсон Клампетт аға (8 мамыр 1913 – 2 мамыр 1984) – американдық аниматор, режиссер, продюсер және қуыршақ ойыншысы. Ол Warner Bros. компаниясының «Луни Тюнз» анимациялық сериясында, сондай-ақ «Биниге уақыт» және «Бини мен Сесил» телешоуларындағы жұмысымен танымал. Ол Голливудтан алыс емес жерде туып өскен және өмірінің басында анимация мен қуыршақ театрына қызығушылық танытқан. 1931 жылы орта мектепті тастап кеткеннен кейін, ол Харман Айсинг Продакшн командасына қосылып, студияның ең жаңа қысқаметражды фильмдері «Луни Тюнз» және «Мерри Мелодис» бойынша жұмыс істей бастады. 1937 жылы Клампетт режиссерлік лауазымға көтерілді. Студиядағы 15 жылдық еңбек жолында ол кейін классикалық туындыларға жатқан 84 мультфильм түсірді және студияның ең танымал кейіпкерлерін – Порки Пиг, Даффи Дак және Твитиді жасады. Оның ең танымал фильмдері – «Шыққырлық елдегі Порки» (1938) және «Ұлы шошқа сандығының тонау оқиғасы» (1946). 1946 жылы Warner Bros. Cartoons-тан кетіп, 1949 жылы «Биниге уақыт» қуыршақ шоуын жасау арқылы теледидар саласына көшті. Сериалдың кейінгі анимациялық нұсқасы «Бини мен Сесил» 1962 жылы ABC телеарнасында көрсетіліп, 1967 жылға дейін қайта көрсетілді. Бұл – толыққанды авторлық құқыққа ие алғашқы телесериал және «Боб Клампетт мультфильмі» деген логотиппен шығарылды. Өмірінің соңғы жылдарында Клампетт анимация тарихы бойынша лекция оқу үшін колледждер мен анимациялық фестивальдарға қатысты. Оның Warner мультфильмдері сюрреалистік ерекшеліктері, жанды және әсерлі анимациясы, сондай-ақ сөз ойындарына толы әзіл-қалжыңдары үшін соңғы ондаған жылдарда жаңаша бағаланды. Анимация тарихшысы Джерри Бек Клампеттті «Луни Тюнз» атауына «луни» сөзін енгізгені үшін жоғары бағалады.

Ерте өмір

Клампетт 1913 жылдың 8 мамырында Сан-Диегода, Калифорния штатында Роберт Калеб Клампетт пен Милдред Джоан Меррифилдтің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі 1882 жылы Ирландияның Типерри графтығындағы Ненаг қаласында туған, ал 1884 жылы екі жасында ата-анасымен бірге АҚШ-қа көшіп келген. Клампетт бес жасында сурет салу қабілетін көрсетті. Кішкентай кезінде Голливудта тұрған ол және анасы Джоан Чарли Чаплин мен оның інісі Сидней Чаплиннің көршілері болды. Клампетт әкесінің Лос-Анджелес атлетика клубында басқа бір көрнекті үнсіз комедия актері Гарольд Ллойдпен қолмен ойнағанын еске алды. Клампетт Глендейлдегі Глендейл орта мектебі мен Гувер орта мектебінде оқыды, бірақ 1931 жылы бітіруге бірнеше ай жетпей Гуверден кетіп қалды. Ол өзінің тәтесі Шарлотта Кларктың қуыршақ фабрикасында жұмысқа орналасты. Кларк сатуға тартымды зат іздеп жүрген, ал Клампетт танымал бола бастаған Микки Маусты ұсынды. Кейіпкердің суретін ешқайда таба алмағандықтан, Клампетт эскиздерін кинотеатрға алып барып, бірнеше эскизбен оралды. Кларк авторлық құқықтар туралы алаңдады, сондықтан олар Дисней студиясына барды. Уолт пен Рой Дисней қуанышпен қарсы алды және Дисней студиясынан алыс емес жерде өздерінің бизнесін құрды. Клампетт Диснейде жұмыс істеген қысқа уақытын еске алып: "Диснейдің өзі кейде ескі машинамен келіп, қуыршақтарды алып кететін. Ол оларды студияға келген қонақтарға және сату жиналыстарында тарататын. Мен оған қуыршақтарды машинаға тиеуге көмектестім. Бірде оның Микилермен толы машинасы іске қосылмай қалды, мен Уолт рульді ұстағанша итеріп жібердім, ол іске қосылып, кете берді". Клампетт 1946 жылы студиядан кетті. "The Big Snooze" студиямен жасаған соңғы мультфильмі болды және ол экранда көрсетілгендердің қатарында болмады (тек Басқыр құс пен Элмер Фаддты қатыстырған үш мультфильмнің бірі). Көпшілік пікірге сәйкес, Клампетт көркемдік еркіндік мәселелеріне байланысты кеткен, бірақ кейбіреулер оның студиядан өз еркімен кеткенін айтты. Клампетттің стилі Фреленг пен Джонстың стилінен көбірек ерекшелене бастады. Қай жағдайда болса да, Клампеттті Леон Шлезингердің ізбасары Эдди Селцер жұмыстан босатты, ол Шлезингерге қарағанда оған төзімділік танытпады. Ол дамытуға үлкен үлес қосқан Уорнер стилі оны артта қалдырып кетті. Warner Bros. компаниясы жақында Schlesinger-ден Looney Tunes және Merrie Melodies студиясының барлық құқықтарын сатып алды және оның 1946 жылғы мультфильмдері бүгінгі күні сол кезеңдегі өнердің алдыңғы шегінде саналады, бірақ сол кезде Клампетт жаңа сынақтарға дайын болды. Клампетт Screen Gems-те, содан кейін Columbia Pictures-тің мультфильмдер бөлімінде сценарист және әзіл жазушы ретінде жұмыс істеді. 1947 жылы Republic Pictures өзінің Джин Отридің "Sioux City Sue" көркем фильміне анимацияны (Уолтер Ланцтың) қосты. Бұл фильм Republic-тің анимациялық мультфильмдерге қатысуына жеткілікті болды; Боб Клампетт бір мультфильмді, "It's a Grand Old Nag" атты мультфильмді, Чарли Хорс атты жылқы кейіпкерін көрсете отырып түсірді. Алайда, Republic басшылығы пайданың төмендеуіне байланысты ойын өзгертіп, олар сериалды тоқтатты. Клампетт режиссерлік еңбегін "Kilroy" деген атпен алды. 1949 жылы Клампетт теледидарға көшті, онда ол әйгілі қуыршақ шоуын, "Time for Beany" шоуын жасады. Дауыстау шеберлері Стэн Фреберг пен Доус Батлер қатысқан шоу Клампеттке үш "Эмми" сыйлығын әкелді. Граучо Маркс пен Альберт Эйнштейн осы шоудың жанкүйерлері болды. 1952 жылы ол "Thunderbolt the Wondercolt" телесериалдарын және "Bwana Devil" фильмінің 3D-прологын, Beany мен Cecil қатысуымен жасады. 1954 жылы ол "Willy the Wolf" (теледидардағы алғашқы қуыршақ шоуы) режиссерлік етті, сонымен қатар "Buffalo Billy" телешоуында басты рөлді ойнап, дауыс берді. 1950 жылдардың соңында Клампеттті Associated Artists Productions компаниясы 1948 жылдың тамызына дейінгі Warner мультфильмдерін каталогтауға шақырды. Ол сондай-ақ Beany and Cecil деп аталатын қуыршақ шоуының анимациялық нұсқасын жасады, оның 26 жарты сағаттық эпизодтары алғаш рет 1962 жылы ABC телеарнасында көрсетілді және бес жыл бойы желіде қайта көрсетілді. Клампетттің студиясы Голливудтағы 729 Seward Street-те орналасқан, кейіннен Klasky Csupo студиясы болды. Соңғы жылдары Боб Клампетт колледж кампустарында және анимация фестивальдерінде анимация тарихы бойынша лекция оқыды. 1974 жылы Сан-Диегодағы комикстер конференциясында оған Inkpot сыйлығы табысталды. 1975 жылы ол "Bugs Bunny: Superstar" атты деректі фильмнің назар ортасында болды. Бұл фильм Warner Bros. мультфильмдерінің тарихын зерттеген алғашқы деректі фильм болды. Клампетт, оның "Termite Terrace" алтын дәуірінен сақталған суреттері, фильмдері және естеліктері аңызға айналған, фильм үшін көптеген көрістерден тыс материалдар мен үй фильмдерін ұсынды; сонымен қатар, оның әйелі Соди Клампетт фильмнің өндіріс координаторы ретінде көрсетілген. "Bugs Bunny: Superstar" деректі фильміне берген аудио түсіндірмесінде режиссер Ларри Джексон Клампетттің қатысуын және оның Warner тарихының жиынтығына қол жеткізу үшін оған студиядағы соңғы нұсқаға рұхсат беру туралы келісімге қол қоюға тура келгенін айтты. Джексон сондай-ақ Клампетттің басқа режиссерлер мен олардың үлесі туралы айтуға өте тартынғанын мәлімдеді.

Чак Джонспен бәсекелестік

Warner Brothers анимациялық мұрасына Клампетттің үлесі зор және күдіксіз болғанымен, ол әріптестері тарапынан «өзіне тиесілі емес идеялар үшін құрмет іздеген, кейінірек бұрынғы Warner әріптестерінің наразылығын тудырған ашкөз өзіндік жарнамашы» деп сынға ұшырады. Осы ашудың бір бөлігі Клампетттің студиядағы «алтын бала» ретіне байланысты болуы мүмкін (Клампетттің анасы мультфильмдерді шығарушы Леон Шлезингердің жақын досы болған), бұл оған барлық басқалар сақтаған студия ережелерін сақтамауға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, он жыл бойы Клампеттпен бір студияда жұмыс істеген дауыс актері Мел Бланк оны «әртүрлі нәрсені өзіне жатқызатын эгоист» деп айыптады. 1946 жылы студиядан кеткеннен кейін жарияланған мақаладан бастап, Клампетт өзін жиі «Багс Баннидің авторы» деп атады, көбінесе ол Кларк Гейблдің «Бір түндік оқиға» фильміндегі морковь жеген көрінісін өзінің «жаратылысына» шабыттандырғандығын қосты. (Клампетт осы мәлімдемесін «Багс Банни: Супержұлдыз» фильмінде де айтады.) Багстің авторлық құқығына талас білдірген тағы екі режиссер бар: Текс Эвери, ол оның алғашқы ресми қысқаметражды фильмін – «Жабайы қоянды» түсірді; және Роберт МакКимсон, ол Багс Баннидің нақты пішінін жасады. Көздерге байланысты, Багстің негізгі авторы Джонс немесе Фреленг болуы мүмкін. Кейбір мамандар 1930 жылдардың соңы мен 1940 жылдардың басындағы Багс Баннидің алғашқы мультфильмдерін қарастырғанда, кейіпкерді бір режиссер «жасаған» емес, Клампетт, Эвери, Джонс, Фреленг, МакКимсон, Мел Бланк, Кал Далтон, Бен Хардауэй және Боб Гивенстің бірлескен еңбегімен бірнеше жыл бойы тұлғасы, дауысы және дизайны дамып жетілгенін айтады. «Багс Банни: Супержұлдыз» фильмінде Клампетт алғашқы Порки Пиг мультфильміне арналған пішіннің суретін салғанын да мәлімдейді, бірақ шындығында оны Фриз Фреленг салған. Анимация тарихшысы Милтон Грей «Боб Клампетт еске алынды» атты мақаласында Клампетт пен Джонстың арасындағы ұзақ және ащы бәсекелестіктің толық суретін береді. Грей, Клампетттің жақын досы, осы дауды «Бобтың мультфильм бизнесіндегі қарсыласының бірі жасаған қасақана және қатыгез жала жабу кампаниясы» деп сипаттайды. Ол Джонстың 1970 жылы «Funnyworld» журналына берген сұхбатында Клампеттке тым көп құрмет көрсеткеніне, Багс пен Даффиге ғана емес, сонымен қатар Джонстың Sniffles және Фреленгтің Yosemite Sam кейіптеріне де толық құрмет бергеніне ашуланғанын айтады. Джонс Клампеттке қарсы қосымша айыптаулар жасады, мысалы, Клампетт «түнде студияда жүріп, басқа режиссерлердің сценарийлерін қарап, өз мультфильмдері үшін идеяларды ұрлайтын» болған. Джонс 1975 жылы айыптау хат жазып, Грейдің сөзіне сүйенсек, ол кездескен барлық жанкүйерлерге таратып берді – осыдан даудың күшеюі басталды. Грей Клампетттің «мейірімді, жомарт адам» болғанын және Джонстың айыптауларынан қатты ренжігенін мәлімдейді. [ ] Мен Боб Клампетт бізге қалдырған керемет еңбегі үшін зор құрмет пен алғысқа лайық деп санаймын. Warner Bros. компаниясының басқа әріптестері, мысалы музыкалық үйлестіруші Карл Сталлинг және аниматор Текс Эвери, 1960-шы және 1970-ші жылдары анимация индустриясы туралы сөйлескен кезде Клампетттің жағында болды.

Өлім

Клампетт 1984 жылғы 2 мамырда Мичиган штатының Детройт қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды, 71 жасқа толуына алты күн қалғанда. Ол «Бини мен Сесил» мультфильмдерінің үйде көрсетілімге шығаруын насихаттап елді аралап жүрген кезде қайтыс болды. Ол Голливудтың Орман-Лаун Холливуд Хиллс бейістігіне жерленген.

Мұра

1984 жылдан бері Боб Клампетт гуманитарлық сыйлығы жыл сайын Эйснер сыйлықтарында табыс етіледі. Сыйлықтың иегерлері: Джун Форэй, Джек Кирби, Серджио Арагонес, Патрик МакДоннелл, Мэгги Томпсон, Рэй Брэдбери және Марк Эваниер. Клампетттің «Tin Pan Alley Cats» (1943) мультфильмі Конгресс кітапханасы тарапынан «біздің замандағы музыка мен моральдық қағидалардың көрнекті үлгісі» деп танылды және болашақ ұрпақтар көруі үшін бір данасы Вашингтон қаласындағы уақыт капсуласына салынды. Аниматор Джон Крикфалуси, Nickelodeon телеарнасының «The Ren & Stimpy Show» атты жобасының авторы ретінде танымал, Клампеттпен өмірінің соңғы жылдары танысып, сол кездерді шабыттандыратын уақыт ретінде еске алады. Крикфалуси Клампеттті өзінің сүйікті аниматоры деп атап, ал «Ұлы шошқа банкі тонауы» (1946) мультфильмін өзінің сүйікті мультфильмі деп айтты: «Мен осы мультфильмді көрдім, ол менің өмірімді түгелдей өзгертіп жіберді, мен оны ең керемет деп ойладым, және қазір де солай ойлаймын». Анимация тарихшысы Леонард Мальтин Клампетттің мультфильмдерін «ерекше» деп сипаттады. Милтон Грейдің пікірінше, Шлезингер Клампеттті қара-ақ мультфильмдер бөлімінің басшысы етіп тағайындаған себебі – оны құтқару болды. Көптеген тарихшылар «Porky’s Duck Hunt» мультфильміндегі Даффидің шығып кететін көрінісін Клампетттің ең маңызды сәттерінің бірі деп санайды. Мальтин оны «көрермендердің көпшілігі бұрын-соңды көрмеген ерекшелік» деп атады. Тарихшы Чарльз Соломон Клампетттің барлық қысқа метражды мультфильмдерінде байқалатын серпімді, икемді анимация сапасын атап өтті, ал Мальтин «энергиялық, комедиялық хаос» деп бағалады. Клампетттің мультфильмдері ХХ ғасырдың екінші жартысында оның теледидарлық синдикаторлар 1948 жылдан кейінгі Warner мультфильмдеріне ғана құқық алғандықтан, олардың танымалдығы төмен болды. Алайда, соңғы онжылдықтарда оның туындыларының танымалдығы мен құндылығы артып келеді. Марта Сигалл Клампеттті «қуанышпен және әзілмен толы адам» деп еске алады. Ол оның өзіне әрдайым жақсы қарым-қатынас жасағанын және сыйлықтар жасағанда немесе қайырымдылық шараларына көмектескенде өте жомарт болғанын айтады. Ол 1943 жылы «Termite Terrace» студиясынан кетіп, 1960 жылға дейін Клампеттпен қайта кездеспеді. Алайда, ол Клампетттің анимация бизнесіне қадам басқан немесе тәлімгерлік берген адамдардан көп естіген. Клампетттің үш баласы бар, олар оның мұрасын сақтап қалды. Олар – әкесінің «Bob Clampett Productions» студиясында қуыршақ шебері болып жұмыс істеген Роберт Клампетт-младший, бірнеше кітаптың авторы, соның ішінде анимациялық кейіпкерлер туралы кітап жазған Рут Клампетт (әкесі қайтыс болғаннан кейін «Clampett Studio» коллекциясын құрған) және терапиялық йога бойынша маман – Чери Клампетт.