Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шатырдың үстіндегі, көктайғақ немесе мұнарадағы құрылыс
Structure on top of a roof, skyscraper or tower
Шпиль – ғимараттың немесе мұнараның шатырындағы биік, жіңішке, үшкір құрылым, әсіресе шіркеу мұнараларының жоғары жағында кездеседі. Шпильдің жоспары шаршы, дөңгелек немесе көпбұрышты болуы мүмкін, пішіні конусқа немесе пирамидаға ұқсас болады.
A spire is a tall, slender, pointed structure on top of a roof of a building or tower, especially at the summit of church steeples. A spire may have a square, circular, or polygonal plan, with a roughly conical or pyramidal shape.
Этимология
Спира сөзінің бұл мағынасы ағылшын тілінде 1590 жылдардан бері куәландырылған, ал "спир" сөзі ортаңғы төменгі неміс тілінде 14 ғасырдан бері қолданылып келген. Бұл форма көне ағылшын тіліндегі "спир" сөзімен байланысты, ол шөптің өркені, бүршігі немесе сабағын білдіреді.
This sense of the word spire is attested in English since the 1590s, spir having been used in Middle Low German since the 14th century, a form related to the Old English word spir, meaning a sprout, shoot, or stalk of grass.
Готика мұнаралары
Готикалық шіркеу шпилі 12 ғасырда шіркеу мұнарасының үстіндегі қарапайым, төрт жақты пирамида пішіндес құрылым ретінде пайда болды. Шпиль, Солсбери соборындағыдай, тас қалаудан немесе Париж Нотр-Дам соборындағыдай, қорғасынмен қапталған ағаштан тұрғызылуы мүмкін. Бірте-бірте шпильдер биік, жіңішке және күрделі формаға ие болды. Мысалы, Кельндегі Сент-Колумбадағыдай, мұнара беттеріне бұрыштармен орналасқан үшбұрышты тіреулер қосылды. 12-13 ғасырларда шпильдердің беттеріне көбірек әшекейлер қосылды, әсіресе Шартр соборының оңтүстік-батыс мұнарасындағыдай, мұнара беттерінің ортасында орналасқан қабатты шатырлар. Төртбұрышты негіз бен сегізбұрышты шпиль арасындағы көшуді көрсету үшін, пирамида пішіндес жұқа шыңдар түріндегі қосымша тік әшекейлер шпильдердің айналасына орналастырылды. 13 ғасырдың соңындағы шпильдер үлкен биіктікке жетті; Швейцариядағы Фрибург соборы оның мысалы, онда екі қабатты фонарь мен шпильдің биіктігі 385 фут (117 м) құрады. Англияда мұнара шетінде биік ине тәрізді шпиль орнатылып, қалған бұрыштарында шыңдар орналастырылған. Личфилд соборының батыс шпильдері осыған мысал. Ашық жұмыспен жасалған шпильдері – маңызды сәулеттік жаңалық, ол Фрайбург соборындағы шпильден бастау алды, онда тесілген тас жұмысы темір ұстағыштармен бекітілді. Ашық жұмыспен жасалған шпиль готикалық сәулеттің қаңқа құрылымын қалауға бейімділігінің радикалды, бірақ логикалық кеңейтуін білдірді.
The Gothic church spire originated in the 12th century as a simple, four sided pyramidal structure on top of a church tower. The spire could be constructed of masonry, as at Salisbury Cathedral, or of wood covered with lead, as at Notre Dame de Paris. Gradually, spires became taller, slimmer, and more complex in form. Triangular sections of masonry, called broaches were added to the sides, at an angle to the faces of the tower, as at St Columba, Cologne. In the 12th and 13th centuries, more ornament was added to the faces of the spires, particularly gabled dormers over the centres of the faces of the towers, as in the southwest tower of Chartres Cathedral. Additional vertical ornament, in the form of slender pinnacles in pyramid shapes, were often placed around the spires, to express the transition between the square base and the octagonal spire. The spires of the late 13th century achieved great height; one example was Fribourg Cathedral in Switzerland, where the gabled lantern and spire reached a height of 385 feet (117 m). In England, a tall needle spire was sometimes constructed at the edge of tower, with pinnacles at the other corners. The western spires of Lichfield Cathedral are an example. Openwork spires were a notable architectural innovation, beginning with the spire at Freiburg Minster, in which the pierced stonework was held together by iron cramps. The openwork spire, represented a radical but logical extension of the Gothic tendency toward a skeletal structure.
Тақ мұнаралары
[[Файл:Эдинбургтегі Сент-Джайлз соборындағы тәж шпилі. JPG-нің баспалдағы High Kirk, Эдинбургтегі Crown шпилі) Готикалық сәулетте шпильдерге берілген атау – «флеш». Француз тілінде бұл сөз кез келген шпильге қолданылады, бірақ ағылшын тілінде ол ғимараттың төбесіндегі кішкентай шпиль немесе тік бұрышты шығыңқы бөлікті білдіреді. Флештер көбінесе архитектуралық және мүсіндік әшекейлермен безендіріледі: трассерия, крокеттер және кішкентай тіреулер флешті әсемдеуге қызмет етеді. Бұл шіркеу ең биік собор және ең биік екі мұнараға ие. Ландшут қаласындағы Сент-Мартин шіркеуінің кірпіш готикалық мұнарасы 1507 жылы аяқталған, бұл оны әлемдегі ең биік кірпіштен салынған шіркеу және ең биік (көмекші конструкциясыз) кірпіш ғимарат етеді. 1585 жылы Елизавета I-нің Лорд-канцлері үшін салынған Англиядағы Бургли үйінің шпилі діни емес ғимараттағы шпильдің мысалы болып табылады. Антверпен соборының 123 метрлік шпилі – Төмен елдердегі ең биік шіркеу құрылысы. Уппсала соборының 119 метрлік екі шпилі Скандинавиядағы ең биік шпильдер болып табылады. Германиядағы лютеран шіркеуі Ульм-Минстерде 161,5 метрлік (530 фут) ең биік шіркеу мұнарасы бар. Бұл биіктік католиктік Кёльн соборынан сәл жоғары болу үшін әдейілеп таңдалды. Эжен Виолле ле Дюк жобалаған Париждегі Нотр-Дам соборының шпилі 1859 және 2019 жылдар аралығында Нотр-Дам соборының қиылыс бөлігін әшекейлеген танымал флеш болды. Барселонадағы Саграда Фамилиядағы Антони Гаудидің шпильдерінің органикалық қаңқасы готикалық стиль мен Гаудидің ерекше стильінің үйлесімі. Гауди 1884 жылы жобалап, құрылысын бастаған бұл шпильдер XXI ғасырдың басында да аяқталуда.
[[File:The crown spire on St Giles Cathedral, Edinburgh. JPG|thumb|Crown spire on the High Kirk, Edinburgh.) is a name given to spires in Gothic architecture: in French the word is applied to any spire, but in English it has the technical meaning of a spirelet or spike on the rooftop of a building. They are often richly decorated with architectural and sculptural embellishments: tracery, crockets, and miniature buttresses serve to adorn the flèche. The church is the tallest cathedral anywhere and has the tallest pair of spires. St Martin's Church, Landshut, spire whose Brick Gothic tower was finished in 1507, makes it the tallest brick built church in the world, and the second tallest (unreinforced) brick building anywhere. The spire at Burghley House in England, built for Elizabeth I's Lord Chancellor in 1585 is an example of a spire on a non religious building. The 123 metre spire of Antwerp Cathedral is the tallest ecclesiastical structure in the Low Countries. The 119 metre pair of spires of Uppsala Cathedral are the tallest in Scandinavia. Ulm Minster, a Lutheran church in Germany, has the distinction of having the tallest church tower in Europe, at 161.5 metres or 530 feet. The height was deliberately sought to make it slightly higher than the Catholic Cologne Cathedral. The Spire of Notre Dame de Paris designed by Eugène Viollet le Duc was a famous flèche that crowned the crossing ridge of Notre Dame de Paris between 1859 and 2019. The organic skeleton of Antoni Gaudi's spires at the Sagrada Família in Barcelona are a blend of Gothic and Gaudi's particular style. Designed and begun by Gaudi in 1884, they are still being completed in the early 21st century.
Діни символика
Готикалық сәулетте, мұнаралар ең көп қолданылатын жерде, әсіресе готикалық соборлар мен шіркеулерде, олар шіркеу құрылысшыларының рухани биіктерге ұмтылысын көрсетеді, сонымен қатар ең жоғары биіктіктің керемет көрінісін ұсынады.
In Gothic architecture, where the spire is most commonly used, and particularly in Gothic cathedrals and churches it symbolised the heavenly aspirations of churches' builders, as well as offering a visual spectacle of extreme height.