Ерте германдық қоғамдағы халық жиналысы – тингтер. Заңгерлер басқарған, еркін адамдардан құралған, заң шығару, сауда жасау орындары. Тілі мен мағынасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Басқарушы жиналыстың түрі
Type of governing assembly
Халық жиналысы, жиналыс, тайпа кеңесі және басқа да атаулармен белгілі болған нәрсе – ерте германдық қоғамда заңгер басшылық ететін, қауымдастықтың еркін адамдарынан құралған басқарушы жиналыс болды. Мұндай жиналыстар белгілі бір уақыт аралығымен, көбінесе саяхаттап баруға ыңғайлы, маңызды жерлерде өткізілетін. Олар заң шығару қызметтерін атқарды, сонымен қатар әлеуметтік оқиғалар мен сауда жасау мүмкіндіктерін де ұсынды. Қазіргі қолданыста бұл сөздің ағылшын және басқа тілдердегі мағынасы жай ғана жиынды емес, кез келген нәрсені білдіреді.
A thing, also known as a folkmoot, assembly, tribal council, and by other names, was a governing assembly in early Germanic society, made up of the free people of the community presided over by a lawspeaker. Things took place at regular intervals, usually at prominent places that were accessible by travel. They provided legislative functions, as well as being social events and opportunities for trade. In modern usage, the meaning of this word in English and other languages has shifted to mean not just an assemblage of some sort but simply an object of any sort.
Этимология
Сөз көне скандинав, көне ағылшын және қазіргі исланд тілінде þing, орта ағылшын тілінде (қазіргі ағылшын тілінде), көне саксон, көне голланд және ескі фризи тілінде thing (þing мен thing арасындағы айырмашылық тек орфографиялық), неміс тілінде Ding, голланд және африкаанс тілдерінде ding, қазіргі норвег, дания, швед, фарьер, гутния және норн тілдерінде ting болып кездеседі. Нәрсе өткен жерді "thingstead" (көне ағылшын þingstede, көне норвег þingstaðr) немесе "thingstow" (көне ағылшын þingstōw) деп атаған. Протогерман тіліндегі "заттың" баламалы түрі - *þingsō, одан шыққан гот тіліндегі þeihs – "уақыт". Бұл терминдердің бәрі *þingą – "белгіленген уақыт" дегенді білдіреді, мүмкін прото-үнді-еуропа тіліндегі *ten – "созу", "жиналыс үшін белгіленген уақыт" дегеннен туындаған. Жеке меншіктің мағынасы, көбінесе көпше түрінде, алғаш рет орта ағылшын тілінде 1300 жыл шамасында пайда болды және соңынан қазіргі "объект" мағынасына жетті. "Жиналыстан" "объектіге" дейінгі семантикалық эволюция латын тіліндегі causa ("сот ісі", "жағдай") қазіргі француз тіліндегі chose, испан/итальян/каталон тіліндегі cosa және португал тіліндегі coisa (бәрі "объект" немесе "зат" дегенді білдіреді) эволюциясында көрінеді. Тацит бұл жиналыстардың жыл сайынғы делегаттардан тұратын, құқықтық және әскери функцияларды атқаратын жиналыстар болғанын айтқан. Deo Mars Thincsus – "Бір нәрсенің құдайы Марс" дегенді білдіреді. "Бір нәрсенің Марсы" апта күнінің атауымен салыстырылатын болса (герман тіліндегі сейсенбі латын тіліндегі Martis dies – "Марстың күні"; Interpretatio germanica-ға қараңыз), оны "Бір нәрсенің Тивазы" деп түсіндіруге болады. Тиваз (көне ағылшын Tíw, көне норвег Týr) құдайы ерте герман дәуірінде маңызды құдай болған, және Англия мен Данияда оның құрметіне аталған көптеген жерлер бар. Осы жазудағы Беда және Фимилена есімдері бодтинг және фимельтингке қатысты болуы мүмкін, бұл екі ерекше жиналыс түрі 1100 жылдан бастап көне фризи кодекстерінде тіркелген. Бұл – ерекше жиналыстардың түрлері. Мүмкін, айырмашылық мынада: Тинксус құдайы қорғаған 'тұрақты жиналыс', Беда құдайы қорғаған 'ерекше жиналыс' және Фимилена құдайы қорғаған 'ақпараттық немесе шешім қабылдамайтын жиналыс'. Англо-саксондық фолькмот (көне ағылшын folcgemōt – "халық жиналысы"; орта ағылшын folkesmōt; қазіргі норвег фолькгемот) оған ұқсас, witenagemōt-тың алдағысы және қазіргі Ұлыбритания Парламентінің алғы күші болды.
The word appears in Old Norse, Old English, and modern Icelandic as þing, in Middle English (as in modern English), Old Saxon, Old Dutch, and Old Frisian as thing (the difference between þing and thing is purely orthographical), in German as Ding, in Dutch and Afrikaans as ding, and in modern Norwegian, Danish, Swedish, Faroese, Gutnish, and Norn as ting. The place where a thing was held was called a "thingstead" (Old English þingstede, Old Norse þingstaðr) or "thingstow" (Old English þingstōw). An alternative Proto Germanic form of the word 'thing' was *þingsō, whence Gothic þeihs 'time'. All of these terms derive from *þingą meaning "appointed time", possibly originating in Proto Indo European *ten , "stretch", as in a "stretch of time for an assembly". The meaning of personal possessions, commonly in the plural, first appears in Middle English around 1300., and eventually led to the modern sense of "object". This semantic development from "assembly" to "object" is mirrored in the evolution of the Latin causa ("judicial lawsuit", "case") to modern French chose, Spanish/Italian/Catalan cosa, and Portuguese coisa (all meaning "object" or "thing") Tacitus suggested that the things were annual delegate based meetings that served legal and military functions. Deo Mars Thincsus means 'god Mars of the Thing'. "Mars of the Thing" may be interpreted in analogy with the week day name (the Germanic Tuesday corresponding to Latin Martis dies 'the day of Mars'; cf. Interpretatio germanica) as Tīwaz of the Thing. The god Tīwaz (Old English Tíw, Old Norse Týr) was likely an important god in early Germanic times, and has numerous places in England and Denmark named after him. The possible theonyms Beda and Fimmilena in the same inscription seem to relate to the bodthing and fimelthing, two specific types of assemblies recorded in Old Frisian codices from around 1100 onward. These were specific types of assemblies. Perhaps the distinction was: the 'fixed thing' protected by the god Thincsus, the 'extra ordinary thing' protected by the god Beda, and the 'informative or non decision making thing' protected by the god Fimmilena. The Anglo Saxon folkmoot (Old English folcgemōt, "folk meeting"; Middle English folkesmōt; modern Norwegian folkemøte) was analogous, the forerunner to the witenagemōt and a precursor of the modern Parliament of the United Kingdom.
Германдық қоғамда қолдану
Викингтер дәуірінде бұл ел, өлке немесе жүздің еркіндік иеленген адамдарының қоғамдық жиналысы (härad, hundare, herred) болды. Олар қоғамның әртүрлі деңгейлерінде – жергілікті, аймақтық және аймақтық деңгейден жоғары – парламенттер мен соттар ретінде жұмыс істеді. Олардың мақсаты дау-жанжалды шешу және саяси шешімдер қабылдау болды, ал жиналыс орындары көбінесе діни обрядтар өткізілетін жерлерге айналды. Норвегияның Гулатинг заңына сәйкес, жиналысқа тек толыққанды жасқа жеткен ер адамдар ғана қатыса алатын. Жазбаша деректерде әйелдер кейбір жиналыстарда болғаны айтылса да, шешім қабылдау процесінен шеттетілген, мысалы, Исландияның Альтингинде. Скандинавияның христиан дініне дейінгі рулық мәдениетінде ру мүшелері өлген және мүсіркелген туыстарының қанына кек алуға міндетті болды. Осының салдарынан, феудализм викинг қоғамында қақтығыстарды шешудің ең көп таралған түрі болып саналды. Дегенмен, жалпы мағынада, нәрселер – Солтүстік германдық мәдениеттерде рулық алауыздықтарды азайту және әлеуметтік тәртіпсіздіктерді болдырмау үшін қолданылатын теңгерімдеу құрылымдары еді. Олар викинг қоғамында қақтығыстарды шешу, неке одақтарын жасасу, билікті көрсету, абырой мен мүлікті бөлісу үшін маңызды форумдар болды. Швецияда жиналыстар табиғи және қолмен жасалған үйінділерде, көбінесе жерлеу үйінділерінде өткізілді. Әсіресе Скандинавияда, ерекше үлкен руна тастары мен жергілікті әулеттің үстемдік құруға тырысқандығын көрсететін жазулар нәрселердің жиі кездесетін белгілері еді. Жиналыс орындары көбінесе кеме жүретін су жолдары және құрлықтағы жолдар сияқты байланыс бағыттарының жанында орналасқан. Нәрселер белгілі бір уақыт аралығымен жиналатын, заң шығаратын, басшылар мен патшаларды сайлайтын және заңға сәйкес сот ісін жүргізетін. Заңды «заңгер» (судья) жаттап алып, айтатын. Жиналыстың келісімдерін заңгер мен басшы немесе патша жүргізетін. Зерттеушілердің пікірлері демократиялық институттардың қалыптасуына нәрселердің үлкен үлес қоскандығына бағытталған. Исландияның Альтингисі әлемдегі ең көне парламент саналады, ал Норвегияның Гулатинги де 900-1300 жылдарға дейін созылады. Нәрселер қазіргі мағынадағы сайланған орган болмаса да, бейтараптық және өкілдік идеяларына негізделген. Кейбір ғалымдар нәрселердің ең ықпалды мүшелері – ру басшылары мен бай отбасылардың қолында болғанын айтса, басқалары әрбір еркін адам өз мәселесін талқылауға және пікірін білдіруге мүмкіндік алғанын көрсетеді. Тарих профессоры Торгрим Титтлстад Норвегияның мың жыл бұрын дамыған саяси жүйеге ие болғанын, оның қатысушылығы жоғары және демократиялық идеологияға негізделгенін айтады. Бұл нәрселер сонымен қатар соттардың да қызметін атқарды, егер кішігірім нәрселер келісе алмаса, мәселе үлкен аумақты қамтитын үлкен нәрселерге берілетін. Ақырында, бұл бейтараптық нәрсеге қатысушылардың ынтымақтастығы үшін маңызды болды, себебі патшалық шенеуніктер жергілікті жерлерде патшаның мүддесін қорғау үшін ынтымақтастыққа мұқтаж болды. Осыған байланысты норвегиялық нәрселер патшалық өкілдер мен шаруалардың ынтымақтастығы үшін аренаға айналды. Кейінгі ортағасырлық құжаттардан белгілі болғандай, норвегиялық заң жүйесінің ежелгі дәстүрі – «құрал алу» салты, яғни келісімді білдіру үшін жиналыстарда қару-жарақтарды шағылыстыру болды. Гулатинг заңы мұндай қару-жарақтарды қолдануды бақылау және реттеуді талап етеді. Бұл Норвегиядағы Вестфольдтың Хаугатингінен көрінеді, ол Тёнсбергтегі Хаугарда орналасқан (Ескі норвег тілінен аударғанда «тау» немесе «үйінді» деген мағынаны білдіреді). Бұл орын Норвегияда патшалардың жариялануы үшін ең маңызды орындардың бірі болды. 1130 жылы Харальд Гилль Хаугатингте жиналыс шақырып, оны Норвегияның патшасы деп жариялады. 1193 жылы Хаугатингте Сигурд Магнуссон патша болып жарияланды. 1319 жылдың тамызында Хаугатингте Магнус VII Норвегия мен Швецияның мұрагерлік патшасы деп жарияланды.
In the Viking Age, things were the public assemblies of the free men of a country, province, or a hundred (härad, hundare, herred). They functioned as both parliaments and courts at different levels of society—local, regional, and supra regional. Their purpose was to solve disputes and make political decisions, and thing sites were also often the place for public religious rites. According to Norway's Law of the Gulathing, only free men of full age could participate in the assembly. According to written sources, women were clearly present at some things despite being left out of the decision making bodies, such as the Icelandic Althing. In the pre Christian clan culture of Scandinavia, the members of a clan were obliged to avenge injuries against their dead and mutilated relatives. As a result, feuding is often seen as the most common form of conflict resolution used in Viking society. However, things are in a more general sense balancing structures used to reduce tribal feuds and avoid social disorder in North Germanic cultures. They played an important role in Viking society as forums for conflict resolution, marriage alliances, power display, honor, and inheritance settlements. In Sweden, assemblies were held both at natural and man made mounds, often burial mounds. Specifically in Scandinavia, unusually large rune stones and inscriptions suggesting a local family's attempt to claim supremacy are common features of thing sites. It is common for assembly sites to be located close to communication routes, such as navigable water routes and clear land routes. The thing met at regular intervals, legislated, elected chieftains and kings, and judged according to the law, which was memorized and recited by the "lawspeaker" (the judge). The thing's negotiations were presided over by the lawspeaker and the chieftain or the king. More and more scholarly discussions center around the things being forerunners to democratic institutions as we know them today. The Icelandic Althing is considered to be the oldest surviving parliament in the world, the Norwegian Gulathing also dating back to 900 1300 CE. While the things were not democratic assemblies in the modern sense of an elected body, they were built around ideas of neutrality and representation, Though some scholars say that the things were dominated by the most influential members of the community, the heads of clans and wealthy families, other scholars describe how every free man could put forward his case for deliberation and share his opinions. History professor Torgrim Titlestad describes how Norway, with the thing sites, displayed an advanced political system over a thousand years ago, one that was characterized by high participation and democratic ideologies. These things also served as courts of law, and if one of the smaller things could not reach agreement, the matter at hand would be brought to one of the bigger things, which encompassed larger areas. Ultimately, this neutrality was important for thing participants' cooperation; royal officials required cooperation in order to look after the king's interests in local areas. In this regard, Norwegian things became an arena for cooperation between the royal representatives and the farmers. Based on what is known from later medieval documents, one deep rooted custom of Norwegian law areas was the bearing of arms coming from the old tradition of the "weapon take", which refers to the rattling of weapons at meetings to express agreement. The Law of the Gulathing provides that the handling of these weapons should be controlled and regulated. This is seen at Haugating, the thing for Vestfold in Norway, which was located in Tønsberg at Haugar (from the Old Norse haugr meaning hill or mound). This site was one of Norway's most important places for the proclamation of kings. In 1130, Harald Gille called together a meeting at the Haugating at which he was declared to be King of Norway. Sigurd Magnusson was proclaimed king in 1193 at Haugating. Magnus VII was acclaimed hereditary King of Norway and Sweden at the Haugating in August 1319.
Швеция
Норвегияға ұқсас, Швециядағы нәрселер сайттары Х-ХІ ғасырдың соңында әкімшілік ұйымдастыруда өзгерістерге ұшырады. Бұл, өзін-өзі бекіту процесінде болған, жаңадан құрылып келе жатқан христиан патшалық билігі мен билікті сақтап қалуға тырысқан ескі, жергілікті магнаттар отбасылары арасындағы билік күресінің нәтижесі болды. Патша мен жергілікті магнаттар арасындағы билік үшін күрес нәрселер сайттарындағы руна жазулары арқылы жақсы көрінеді, олар маңызды билік мәлімдемелерін жасау үшін қолданылды. Швециядағы жиналыс орындары бірнеше ерекше белгілермен сипатталатын: үлкен үйінділер, руна тастары және құрлықта немесе судағы жолдардың қиылысы, бұл оларға оңай қолжетімділікке мүмкіндік берді. Белгілі бір оқиғада заңгер Торгнюр швед патшасы Олоф Скотконунгке (шамамен 980–1022 жж.) Швецияда билікті патша емес, халық ұстағанын айтты; патша нәрсеге қарсы әлсіз екенін түсінді және бас иді. Швециядағы маңызды нәрселер – барлық шведтердің, барлық гейттердің және Лионганың нәрселері болды. Орта ғасырдың соңында Готланд аралында жиырма нәрсе болды, олардың әрқайсысы аралдық нәрседе, яғни Ландстингте сайланған судьялар арқылы өкілдік етілді. Жаңа заңдар Ландстингте қабылданды, ол сондай-ақ аралдың бүкіл аумағына қатысты басқа да шешімдерді қабылдады. Тевтон ордені 1398 жылы аралды басып алғаннан кейін Ландстингтің билігі біртіндеп әлсіреп кетті. Орта ғасырдың соңында нәрсе фермерлер, еркін иеленушілер немесе жалға алушылардың он екі өкілінен тұрды.
Similar to Norway, thing sites in Sweden experienced changes in administrative organization beginning in the late tenth and eleventh century. This was a result of the power struggle between the rising Christian royal power in the process of establishing itself and the old, local magnate families attempting to maintain power. The battle for power between the king and local magnates is most visible through runic inscriptions at thing sites, which were used to make important power statements. Swedish assembly sites could be characterized by a number of typical features: large mounds, rune stones, and crossings between roads by land or water to allow for greater accessibility. A famous incident took place when Þorgnýr the Lawspeaker told the Swedish king Olof Skötkonung (c. 980–1022) that the people, not the king, held power in Sweden; the king realized that he was powerless against the thing and gave in. Main things in Sweden were the Thing of all Swedes, the Thing of all Geats and the Lionga thing. The island of Gotland had twenty things in late medieval times, each represented at the island thing called landsting by its elected judge. New laws were decided at the landsting, which also took other decisions regarding the island as a whole. The landstings authority was successively eroded after the island was occupied by the Teutonic Order in 1398. In late medieval times the thing was made up of twelve representatives for the farmers, free holders or tenants.