Гемилимфа – буынаяқтылардағы қанға ұқсас сұйықтық. Ағза тіндерімен тікелей байланыста болады, иммунитетте маңызды рөл атқарады. Құрамы, қасиеттері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Буынтық аяқты жануарлар денесінің ішкі кеңістігінде айналым жасауға арналған дене сұйықтығы.
Body fluid that circulates in the interior of an arthropod body
Гемолимфа немесе гемолимфа – омыртқалы жануарлардағы қанға ұқсас, буынтық аяқты (омыртқасыз) жануарлар денесінде айналып, жануарлардың тіндерімен тікелей жанасатын сұйықтық. Ол гемоциттер деп аталатын гемолимфа жасушаларының ішінде ерітілген сұйық плазмадан тұрады. Плазмада гемоциттерден басқа көптеген химиялық заттар да бар. Бұл – буынтық аяқты жануарларға (мысалы, кенелер, қабықшалылар және жәндіктер) тән ашық қан айналымы жүйесінің негізгі тіні. Сонымен қатар, моллюскалар сияқты буынтық аяқты емес жануарлардың кейбіреулерінде де гемолимфалық қан айналымы жүйесі кездеседі. Бұрын жәндіктерде оттекті тасымалдау жүйесінің қажеті жоқ деп есептелген, бірақ гемолимфада ататек және функционалды гемоцианин табылды. Жәндіктердің "қаны" көбінесе гемоглобин тасымайды, бірақ гемоглобин трахея жүйесінде болуы мүмкін және тыныс алу процесінде белгілі бір рөл атқарады.
Hemolymph, or haemolymph, is a fluid, analogous to the blood in vertebrates, that circulates in the interior of the arthropod (invertebrate) body, remaining in direct contact with the animal's tissues. It is composed of a fluid plasma in which hemolymph cells called hemocytes are suspended. In addition to hemocytes, the plasma also contains many chemicals. It is the major tissue type of the open circulatory system characteristic of arthropods (for example, arachnids, crustaceans and insects). In addition, some non arthropods such as mollusks possess a hemolymphatic circulatory system. Oxygen transport systems were long thought unnecessary in insects, but ancestral and functional hemocyanin has been found in the hemolymph. Insect "blood" generally does not carry hemoglobin, although hemoglobin may be present in the tracheal system instead and play some role in respiration.
Тасымалдау әдісі
Шарапшаның жабық бөлігі түтік тәрізді жүректер мен жәндіктің арқа жағында орналасқан аортадан тұрады. Жүректер гемолимфаны гемокоэльдің синустарына соғады, онда заттар алмасуы жүзеге асады. Мұндай жүйе үшін қажетті гемолимфа көлемі дене қуысының мөлшерін азайту арқылы ең төменгі деңгейде ұсталады. Гемокоэль синус деп аталатын камераларға бөлінген. Дене бұлшықеттерінің үйлесімді қозғалыстары гемолимфаны жүректі қоршап тұрған арқалық синусқа біртіндеп қайтарады. Жүрек қабырғаларындағы ұсақ клапандар жүрек жирылғанда ашылып, гемолимфаның кіруіне мүмкіндік береді. Гемолимфа жануардың ішкі кеңістігінің (гемокоэль) барлығын толтырады және барлық жасушаларды қоршап тұрады. Оның құрамында омыртқалы жануарлардың қызыл қан жасушаларындағы темірге негізделген гемоглобиннің орнына, қышқылтекпен қаныққанда көк түске айналатын мыс негізіндегі белок – гемоцианин бар. Бұл гемолимфаға омыртқалы жануарлар қанының қызыл түсіне қарағанда көкшіл-жасыл түс береді. Қышқылтексіз жағдайда гемолимфа тез түсін жояды және сұр түске енеді. Төменгі буынтықайырықтылардың, соның ішінде көптеген жәндіктердің гемолимфасы оттегі тасымалдауға қолданылмайды, себебі бұл жануарлар трахеялар сияқты басқа тәсілдермен тыныс алады, бірақ оның құрамында ақуыздар мен қанттар сияқты қоректік заттар бар. Жануардың қозғалысы кезіндегі бұлшықет қозғалыстары гемолимфа ағымын жеңілдетсе де, бір аймақтан екіншісіне ағынды бағыттау мүмкіндігі шектеулі. Жүрек босаңсқанда гемолимфа ашық тесіктер арқылы, остиялар арқылы жүрекке қайта сорылады. "Остия" термині тек жәндіктердің қан айналымына ғана қатысты емес екенін ескеру қажет; ол сөзбе-сөз "есік" немесе "ашық тесік" дегенді білдіреді және оны контекстке сәйкес түсіну керек.
In the grasshopper, the closed portion of the system consists of tubular hearts and an aorta running along the dorsal side of the insect. The hearts pump hemolymph into the sinuses of the hemocoel where exchanges of materials take place. The volume of hemolymph needed for such a system is kept to a minimum by a reduction in the size of the body cavity. The hemocoel is divided into chambers called sinuses. Coordinated movements of the body muscles gradually bring the hemolymph back to the dorsal sinus surrounding the hearts. Between contractions, tiny valves in the wall of the hearts open and allow hemolymph to enter. Hemolymph fills all of the interior (the hemocoel) of the animal's body and surrounds all cells. It contains hemocyanin, a copper based protein that turns blue when oxygenated, instead of the iron based hemoglobin in red blood cells found in vertebrates, giving hemolymph a blue green color rather than the red color of vertebrate blood. When not oxygenated, hemolymph quickly loses its color and appears grey. The hemolymph of lower arthropods, including most insects, is not used for oxygen transport because these animals respirate through other means, such as tracheas, but it does contain nutrients such as proteins and sugars. Muscular movements by the animal during locomotion can facilitate hemolymph movement, but diverting flow from one area to another is limited. When the heart relaxes, hemolymph is drawn back toward the heart through open ended pores called ostia. Note that the term "ostia" is not specific to insect circulation; it literally means "doors" or "openings", and must be understood in context.
Құрауыш бөліктер
Гемолимфада жасушаларды мұзданудан қорғайтын ядролық агенттер болуы мүмкін. Мұндай ядролық агенттер бірнеше түрлерге жататын жәндіктердің гемолимфасында табылды, яғни, Қабықтық қоңыздар (Coleoptera), Екіқанаттылар (Diptera) және Құрылысқандар (Hymenoptera).
Hemolymph can contain nucleating agents that confer extra cellular freezing protection. Such nucleating agents have been found in the hemolymph of insects of several orders, i. e., Coleoptera (beetles), Diptera (flies), and Hymenoptera.
Органикалық емес
Гемолимфа судан, органикалық емес тұздардан (көбінесе натрий, хлор, калий, магний және кальций) және органикалық қосылыстардан (көбінесе көмірсулар, ақуыздар және липидтер) құралған. Негізгі оттегі тасымалдаушы молекула – гемоцианин. Лептанилла туысына жататын құмырсқалардың аналықтары личинкалар өндіретін гемолимфамен тамақтанады. Ал, Pemphigus spyrothecae гемолимфты жабысқыш ретінде пайдаланады, бұл түрге жыртқыштарға жабысып, содан кейін оларға шабуыл жасауға мүмкіндік береді; зерттеулер көрсеткендей, ірі жыртқыштарды жеңгеннен кейін оған көбірек құрттар жабысады.
Hemolymph is composed of water, inorganic salts (mostly sodium, chlorine, potassium, magnesium, and calcium), and organic compounds (mostly carbohydrates, proteins, and lipids). The primary oxygen transporter molecule is hemocyanin. Queens of the ant genus Leptanilla are fed with hemolymph produced by the larvae. On the other hand, Pemphigus spyrothecae utilize hemolymph as an adhesive, allowing the species to stick to predators and subsequently attack the predator; it was found that with larger predators, more aphids were stuck after the predator was defeated.