Кіріспе
Түртам (қазақша: Тюратам) – Қазақстандағы Мәскеу-Ташкент темір жолының маңызды станциясы. Қазақ тілінде "Төренің қабірі" деген мағынаны білдіреді. Төре, немесе атаулырақ айтқанда Төре Баба, – ақсүйек және Шыңғысханның ұрпағы. Түртам Байқоңыр ғарыш айлағының жанында, бұрынғы кеңестік, қазіргі Ресей ғарыш айлағының жанында және Байқоңыр қаласына (бұрынғы Ленинск) жақын орналасқан. Байқоңыр қаласы ғарыш айлағын қамтамасыз ету үшін салынған.
Töretam (; Тюратам) is a station on the main Moscow to Tashkent railway, located in Kazakhstan. The name means "Töre's grave" in the Kazakh language. Töre, or more formally, Töre Baba, was a noble and descendant of Genghis Khan. Töretam is near the Baikonur Cosmodrome, a Russianformerly Sovietspaceport, and near the city of Baikonur (formerly Leninsk), which was constructed to service the cosmodrome.
Тарих
1950 жылдардың ортасында Кеңес Одағы ғарыш қызметі Байқоңыр космодромынан жүргізіліп жатқанын жариялады, ол Қазақ КСР-індегі Байқоңыр қаласының жанында деп есептелді. Шын мәнінде, ұшыру құрылғылары оңтүстік-батыста, Ленинск қаласының (Совет Одағы құлағаннан кейін космодромның атымен Байқоңыр деп аталды) жанындағы Төретамда орналасқан. «Аполлон-Союз» сынақ жобасының баспасөз конференциясында ABC News тілшісі Жюль Бергман былай деді: «Байқоңыр, егер координаттарға қарасаңыз, шамамен 217 километр қашықтықта. Төретам, мүмкін, тек теміржол стансасы ғана, бірақ ол – Төретам ұшыру кешені. Олар оны Байқоңыр деп атайды, мен білемін. Мен оны Төретам деп атаймын. ABC оны Төретам деп атайды. SAC стратегиялық әуе қолбасшылығы оны Төретам деп атайды. Біз бір рет үшін мәселені түгелдей шешіп, оған бір атау бере аламыз ба, Том? Дек Слейтон, егер олар кеңестіктер жиі қолданатын атауды пайдаланғылары келсе, Байқоңыр деп айту керектігін атап өтті. Сол кезде U-2 ұшқыштарының уақтылы әрекет ететін зениттік-ракеталық кешендерді (ЗРК) анықтау радары болған жоқ. Шындығында, Пауэрс ұшып-қонуды кешіктіргендіктен бағытынан жаңылып, алдын ала есептелген астронавигациялық түзетулері дұрыс болмады, ал бұлтты ауа-райы визуалды бағытты түзетуге кедеріс келтірді. Бұл оған осы жерді суретке түсіруге де мүмкіндік бермеді. Кейіннен ол Свердловск қаласының үстінде атып түсірілді.
Baikonur, if you'll look on the coordinates, is 135 miles [217 km] away or something. Tyuratam may only be a railhead, but it is the Tyuratam Launch Complex. They call it Baikonur, I know. . I'm going to call it Tyuratam. ABC is going to call it Tyuratam. SAC Strategic Air Command calls it Tyuratam. Can we once and for all straighten that out and arrive at a . name for it, Tom? Deke Slayton mentioned that if they really wanted to use the name the Soviets commonly used, they would have to say Baikonur. At that time U 2 pilots had no real time SAM radar warning. In fact Powers was off track due to navigational inaccuracy caused by a delayed take off which rendered his pre computed astronavigation fixes inaccurate, and cloud cover which hampered visual track correction. It also prevented him from photographing the site. He was later shot down over Sverdlovsk.