Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
БТ танкісі (Быстроходный танк/БТ, шамамен "жылдам қозғалатын танк" немесе "жоғары жылдамдықты танк") – 1932 және 1941 жылдар аралығында көптеп өндірілген кеңес жеңіл танктерінің бірі. Олар аз броньдалған, бірақ сол кездегі шамасына сай жақсы қаруланған және замандас танктердің ішінде ең жоғары жылдамдыққа ие болды. БТ танктері аббревиатурадан шыққан Betka лақап атымен немесе Betushka деген кішірек атаумен белгілі болды. БТ танктерінің ізбасары 1940 жылы ұсынылған танымал T-34 орта танкі болды, ол барлық кеңес жылдам, жаяу әскер және жеңіл танктерін алмастыруға тиіс болды.
The BT tank (Быстроходный танк/БТ, lit. "fast moving tank" or "high speed tank") was one of a series of Soviet light tanks produced in large numbers between 1932 and 1941. They were lightly armoured, but reasonably well armed for their time, and had the best mobility of all contemporary tanks. The BT tanks were known by the nickname Betka from the acronym, or by its diminutive Betushka. The successor of the BT tanks was the famous T 34 medium tank, introduced in 1940, which would replace all of the Soviet fast tanks, infantry tanks, and light tanks in service.
Дизайн
БТ танктері "конвертирленетін танктер" болды. Бұл мүмкіндік 1930 жылдарығы сенімсіз танк тізбектерінің тозуын азайту мақсатында Дж. Уолтер Кристи жасаған. Шамамен отыз минут ішінде экипаж тізбектерді алып тастап, әр жақтағы ең артқы жол дөңгелегіне тізбекті қосып, танкты жолдарда өте жоғары жылдамдықпен қозғалуға мүмкіндік беретін еді. Дөңгелек режимінде танк алдыңғы жол дөңгелектерін бұру арқылы басқарылды. Совет танк күштері конвертирленетін опцияның көп ұзамай аса пайдалы еместігін анықтады; нашар дамыған асфальтталған жолдары бар елде ол орынды алып, қажетсіз күрделілік пен салмақты арттырды. Бұл мүмкіндік кейінгі советтік конструкциялардан алынып тасталды. Нью-Джерсидегі жарыс машиналарын жөндеуші және жүргізуші Кристи өзінің танк дизайнын АҚШ Армиясының қару-жарақ басқармасына қабылдатуға көндіре алмады. 1930 жылы Amtorg-тағы советтік агенттер, номиналды түрде советтік сауда ұйымы, Нью-Йорктегі саяси байланыстарын пайдаланып, АҚШ-тың әскери және азаматтық шенеуніктерін Кристи танктерінің жоспарлары мен техникалық сипаттамаларын Совет Одағына беруге көндірді. Кем дегенде екі M1931 танктері (мұнарасыз) кейіннен АҚШ-та сатып алынып, жалған құжаттармен Совет Одағына жіберілді, онда олар "ауыл шаруашылық тракторлары" деп сипатталды. Екі танк та Харьков Кominтерн локомотив зауытына (ХПЗ) жеткізілді. Түпнұсқа Кристи танктері советтер тарапынан "жеңіл танктер" деп белгіленді, олар BT деп қысқартылды (кейін BT 1 деп аталды). Оларға және бұрын алынған басқа жоспарларға сүйене отырып, 1931 жылдың қазанында үш қарусыз BT 2 прототипі аяқталды және 1932 жылы жаппай өндіріс басталды. Көптеген BT 2 танктері 37 мм зеңбірек және пулеметпен жабдықталған, бірақ 37 мм зеңбіректердің жетіспеуіне байланысты кейбір алғашқы үлгілерде үш пулемет орнатылды. Кристи M1931 прототипінің көлбеу алдыңғы корпусының (глацис) броня дизайны кейінгі советтік танк корпусының конструкцияларында сақталды, содан кейін бүйірлік броняға да бейімделді. BT 5 және одан кейінгі модельдер 45 мм зеңбіректермен жабдықталды.
The BT tanks were "convertible tanks". This was a feature that was designed by J. Walter Christie to reduce wear of the unreliable tank tracks of the 1930s. In about thirty minutes, the crew could remove the tracks and engage a chain drive to the rearmost road wheel on each side, allowing the tank to travel at very high speeds on roads. In wheeled mode, the tank was steered by pivoting the front road wheels. Soviet tank forces soon found the convertible option of little practical use; in a country with few paved roads, it consumed space and added needless complexity and weight. The feature was dropped from later Soviet designs. Christie, a race car mechanic and driver from New Jersey had failed to convince the U. S. Army Ordnance Bureau to adopt his Christie tank design. In 1930, Soviet agents at Amtorg, ostensibly a Soviet trade organization, used their New York political contacts to persuade U. S. military and civilian officials to provide plans and specifications of the Christie tank to the Soviet Union. At least two of Christie's M1931 tanks (without turrets) were later purchased in the United States and sent to the Soviet Union under false documentation, in which they were described as "agricultural tractors". Both tanks were delivered to the Kharkov Komintern Locomotive Plant (KhPZ). The original Christie tanks were designated fast tanks by the Soviets, abbreviated to BT (later referred to as BT 1). Based both on them and on other plans obtained earlier, three unarmed BT 2 prototypes were completed in October 1931 and mass production began in 1932. Most BT 2s were equipped with a 37 mm gun and a machine gun, but a shortage of 37 mm guns led to some early examples being fitted with three machine guns. The sloping front hull (glacis plate) armor design of the Christie M1931 prototype was retained in later Soviet tank hull designs, later adopted for side armor as well. The BT 5 and later models were equipped with 45 mm guns.
Жауынгерлік тарихы
BT танкілері Екінші Қытай-Жапон соғысында, Испания Азамат соғысында, Халхин-Гол шайқасында (Номохан оқиғасы деп те аталады), Финляндиядағы Қысқы соғыста және Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылды.
BT tanks saw service in the Second Sino Japanese War, Spanish Civil War, Battles of Khalkhin Gol (also known as the Nomohan Incident), the Winter War in Finland, and in World War II.
Испаниядағы азаматтық соғыс
Испания азамат соғысында (1936–1939) 50 БТ-5 танкыдан тұратын полк республикалық жақта шайқасты. Оларды КСРО-да оқытылған Халықаралық бригада мүшелері және бірқатар совет танкшілері басқарды. Олардың 1937 жылғы 13 қазандағы Зарагоса шабуылы кезіндегі алғашқы жауынгерлік қақтығысы апатты аяқталды: нашар тактика салдарынан 13 танк жойылды. Кейіннен, 1937 жылдың желтоқсанынан 1938 жылдың ақпанына дейін Теруэль шайқасында тағы 12 танк жоғалып кетті. Бірнеше БТ-5 танктары ұлтшылдар тарапынан да қолданылды.
In the Spanish Civil War (1936–1939), a regiment of 50 BT 5s fought on the Republican side. They were manned by the members International Brigades trained in USSR and by some Soviet tankists. Their first combat on 13 October 1937 during the Zaragoza Offensive was disastrous: 13 tanks were lost due to bad tactics. Later, 12 more were lost from December 1937 to February 1938 during the Battle of Teruel. A few captured BT 5s were also used by the Nationalist side.
Қытай қызметі
Қытай ұлттық армиясының құрамында Екінші Қытай-Жапон соғысы (1937–1945) кезінде Жапон императорлық армиясына қарсы күрескен төрт БТ-5 танк болды.
The Chinese Nationalist Army had four BT 5s which fought against the Imperial Japanese Army during the Second Sino Japanese War (1937–1945).
Халкин-Гол шайқастары
Халхин-Гол шайқасы (Номонхан оқиғасы деп те аталады), 1939 жылдың мамыр айынан қыркүйек айына дейін жалғасқан кезеңде, БТ танкілеріне жапондық "жақын арадағы шабуыл" жасаушы топтар (танктерді жою отряды) оңай шабуыл жасады. Олар танкке қарсы қарудың орнына бензин (газолин) құйылған бөтелкелермен (кейін "Молотов коктейлі" деп аталды) қаруланған болатын. Монғолия даласындағыдан жоғары температурада жұмыс істеген BT 5 және BT 7 танкілерінің бензин қозғалтқыштары Молотов коктейлінен тұтанған кезде тез өртеніп кетті. Генерал Георгий Жуков Иосиф Сталинге брифтинг жасағанда, "БТ танкілері өртке оңай ұшырайды" деген мәселенің бірін атап көрсетті. Керісінше, көптеген жапондық танк экипаждары BT 5 және BT 7 танкілерінің советтік 45 мм зеңбірегін жоғары бағалады, "олар ресейлік зеңбіректен шыққан жарықты көрістерімен бірге, танктеріндегі тесікті байқады, сондай-ақ советтік зеңбіректің дәлдігіне де назар аударды!" Халхин-Гол шайқасынан кейін совет әскері екі лагерьге бөлінді: бірінші жағында Испания азамат соғысының қатысушылары, совет әуе күштерінің генералы Павел Ричагов, советтік бронь техникасы сарапшысы генерал Дмитрий Павлов және Сталиннің сүйіктісі, артиллерия басқармасының бастығы маршал Григорий Кулик болды. Екінші жағында генералдар Жуков және совет әуе күштерінің генералы Григорий Кравченко басқаратын Халхин-Гол шайқасының қатысушылары болды. Халхин-Голдағы "танк, артиллерия және ұшақтарды қолдана отырып, кең ауқымды алғашқы нағыз соғыстың" сабақтары ескерілмеді.
During the Battles of Khalkhin Gol (also known as the Nomonhan Incident), which lasted from May to September in 1939, BT tanks were easily attacked by Japanese "close quarter" teams (tank killer squads) which were – in lieu of anti tank weapons – armed with petrol (gasoline) bottles (later called "Molotov cocktails"). The BT 5s and BT 7s, operating in temperatures greater than on the Mongolian plains, easily caught fire when a Molotov cocktail ignited their gasoline engines. General Georgy Zhukov made it one of his "points" when briefing Joseph Stalin, that his " BT tanks were a bit fireprone " Conversely, many Japanese tank crews held the Soviet 45mm gun of the BT 5 and BT 7 in high esteem, noting, " no sooner did they see the flash from a Russian gun, than they'd notice a hole in their tank, adding that the Soviet gunners were accurate too!" After the Battles of Khalkhin Gol, the Soviet military broke into two camps; one side was represented by Spanish Civil War veterans General Pavel Rychagov of the Soviet Air Force, Soviet armour expert General Dimitry Pavlov, and Stalin's favorite, Marshal Grigory Kulik, Chief of Artillery Administration. The other side consisted of the Khalkhin Gol veterans led by Generals Zhukov and Grigory Kravchenko of the Soviet Air Force. The lessons of Russia's "first real war on a massive scale using tanks, artillery, and airplanes" at Khalkhin Gol went unheeded.
Техникалық мұра
BT танк сериясы көптеген түрлерін қамтыды, 1930 жылдары Қызыл Армияның кавалериялық танктерінің негізін құрады және сол кездегі басқа танк конструкцияларына қарағанда жоғары жылдамдыққа ие болды. Осы себептерге байланысты, оның дизайны негізінде көптеген эксперименттер мен түрлендірулер жасалды, олардың көпшілігі Харьковтағы ХПЗ зауытында жүргізілді. BT танктерінің ең маңызды мұрасы – T-34 орта танктері болды. 1937 жылы ХПЗ зауытында BT танктерінің келесі буынын жасау үшін жаңа конструкторлық топ құрылды. Бастапқыда бас конструктор Михаил Кошкин болды, ал оның қайтысынан кейін Морозов болды. Топ екі прототип жасады. Жеңіл прототип А-20 деп аталды. Ал, А-32 – барлық T-26 жаяу әскер танктерін, BT кавалериялық танктерін және T-28 орта танктерін алмастыруға арналған «жалпы мақсаттағы танк» болды. Мұндай жоспар күмәнді болды, бірақ неміс блицкригінің қаупінен танктердің тиімділігіне қатысты алаңдаушылықтар, одан да қоршаулы нұсқасы – T-34 орта танктерін өндіруге келісім берді. Осы кезеңде BT IS және BT SW 2 сынақ машиналарын жасау, олардың негізгі мақсаты еңіс броняны зерттеу болды. Бұл идея T-34 танктерінің бронялық жүйесіне тікелей әсер етті. BT танктерінің шассилері инженерлік техниканы және жылдамдық сынақтарын жүргізу үшін де пайдаланылды. Көпір салуға арналған нұсқасында T-38 мұнарасы орнатылып, кішкентай кедергілерден өтуге көпір салынатын. Стандартты танктер фасцина тасымалдаушылар ретінде жабдықталды. RBT 5 мұнарасының екі жағында бір-бірден үлкен артиллериялық реактивтік гранататар орналастырылған. BT танктерінде әртүрлі, тіпті ағаштан жасалған «қарға» сияқты, өте кең табанды жолдарды сынау жүргізілді. КБТ-7 – Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде прототиптік сатыда болған, жаңа заманғы брондалған басқару машинасы. Алайда, бұл жоба соғыс кезінде іске асырылмады. 1936 жылғы Киев маневрінде шетелдік әскери байқаушыларға жүздеген BT танктері көрсетілді. Көрермендердің арасында британдық армия өкілдері де болды, олар елдеріне оралып, британдық крейсерлік танктерінде Christie жүйесін қолдануды ұсынды, олар Cruiser Mk III моделінен бастап енгізілді. BT танктерінің алдыңғы корпусының сүйір пішіні британдық Matilda танктерінің дизайнына да әсер етті.
The BT tank series was numerous, forming the cavalry tank arm of the Red Army in the 1930s and had much better mobility than other contemporary tank designs. For these reasons, there were many experiments and derivatives of the design, mostly conducted at the KhPZ factory in Kharkov. The most important legacy of the BT tank was the T 34 medium tank. In 1937, a new design team was formed at the KhPZ to create the next generation of BT tanks. Initially, the chief designer was Mikhail Koshkin and after his death, Morozov. The team built two prototypes. The light one was called the A 20. The more heavily armed and armoured BT derivative, the A 32, was a "universal tank" to replace all the T 26 infantry tanks, BT cavalry tanks and T 28 medium tanks. Such a plan was controversial, but concerns about tank performance under the threat of the German blitzkrieg led to the approval for production of a still more heavily armoured version, the T 34 medium tank. Along the way, an important technical development was the BT IS and BT SW 2 testbed vehicles, concentrating on sloped armour. This proof of concept led directly to the armour layout of the T 34. BT tank chassis were also used as the basis for engineering support vehicles and mobility testing vehicles. A bridgelayer variant had a T 38 turret and launched a bridge across small gaps. Standard tanks were fitted as fascine carriers. The RBT 5 hosted a pair of large artillery rocket launchers, one on each side of the turret. Several designs for extremely wide tracks, including, oddly, wooden 'snowshoes' were tried on BT tanks. The KBT 7 was a thoroughly modern armoured command vehicle that was in the prototype stage when World War II broke out. The design was not pursued during the war. In the Kiev manoeuvres of 1936, foreign military observers were shown hundreds of BT tanks roll by a reviewing stand. In the audience were British Army representatives, who returned home to advocate for use of Christie suspension on British cruiser tanks, which they incorporated from the Cruiser Mk III onwards. The pointed shape of the hull front armor on the BT tank also influenced the design of the British Matilda tank.