Мексиканың Баха Калифорния штаты

Кіріспе

Мексика штаты, Мексика штаты Баха-Калифорния (ˈbaxa kaliˈfoɾnja; 'Төменгі Калифорния'), ресми атауы Estado Libre y Soberano de Baja California, Мексикадағы штат. Мексиканың 32 федералды бірлігінің ең солтүстік және батыс бөлігі. 1952 жылы штат мәртебесіне ие болғанға дейін, аймақ Баха-Калифорнияның Солтүстік аумағы (Territorio Norte de Baja California) деп аталған. Оның ауданы Мексиканың құрлық ауданының 3,57%-ын құрайды және Баха-Калифорния түбегінің солтүстік жартысын, 28-ші параллельдің солтүстігін, сондай-ақ Гуадалупе аралын қамтиды. Штаттың құрлық бөлігі батысында Тынық мұхитымен, шығысында Сонора штатымен, АҚШ-тың Аризона штатымен және Калифорния шығанағымен, солтүстігінде АҚШ-тың Калифорния штатымен, ал оңтүстігінде Баха-Калифорния Сур штатымен шектеседі. 2020 жылғы мәліметтер бойынша штаттың халқы шамамен 3,769,020 адамды құрайды.

the Mexican state
State of Mexico

Baja California (ˈbaxa kaliˈfoɾnja; 'Lower California'), officially Estado Libre y Soberano de Baja California , is a state in Mexico. It is the northernmost and westernmost of the 32 federal entities of Mexico. Before becoming a state in 1952, the area was known as the North Territory of Baja California (Territorio Norte de Baja California). It has an area of (3.57% of the land mass of Mexico) and comprises the northern half of the Baja California Peninsula, north of the 28th parallel, plus oceanic Guadalupe Island. The mainland portion of the state is bordered on the west by the Pacific Ocean; on the east by Sonora, the U. S. state of Arizona, and the Gulf of California; on the north by the U. S. state of California; and on the south by Baja California Sur. The state has an estimated population of 3,769,020 as of 2020,

Europeans reached the present state of Baja California in 1539, when Francisco de Ulloa reconnoitered its east coast on the Gulf of California and explored the peninsula's west coast at least as far north as Cedros Island. Hernando de Alarcón returned to the east coast and ascended the lower Colorado River in 1540, and Juan Rodríguez Cabrillo (or João Rodrigues Cabrilho ) completed the reconnaissance of the west coast in 1542. Sebastián Vizcaíno again surveyed the west coast in 1602, but outside visitors during the following century were few. The Jesuits founded a permanent mission colony on the peninsula at Loreto in 1697. During the following decades, they gradually extended their sway throughout the present state of Baja California Sur. In 1751–1753, the Croatian Jesuit mission explorer Ferdinand Konščak made overland explorations northward into the state of Baja California. Jesuit missions were subsequently established among the Cochimí at Santa Gertrudis (1752), San Borja (1762), and Santa María (1767). After the expulsion of the Jesuits in 1768, the short lived Franciscan administration (1768–1773) resulted in one new mission at San Fernando Velicatá. More importantly, the 1769 expedition to settle Alta California under Gaspar de Portolà and Junípero Serra resulted in the first overland exploration of the northwestern portion of the state. The Dominicans took over management of the Baja California missions from the Franciscans in 1773. They established a chain of new missions among the northern Cochimí and western Yumans, first on the coast and subsequently inland, extending from El Rosario (1774) to Descanso (1817), just south of Tijuana below the Palóu Line. In 1804, the Spanish crown divided California into Alta ('Upper') and Baja ('Lower') California at the line separating the Franciscan missions in the north from the Dominican missions in the south. The colonial governors were José Joaquín de Arillaga (1804–1805), Felipe de Goicoechea (1806–1814),
and José Darío Argüello (1814April 11, 1822).

Еуропалықтар қазіргі Баха-Калифорния штабына 1539 жылы жеткен, осы кезде Франсиско де Улоа Калифорния шығанағының шығыс жағалауын барлап, түбектің батыс жағалауын кем дегенде Седрос аралына дейін зерттеген. Эрнандо де Аларкон 1540 жылы шығыс жағалауға оралып, Колорадо өзенінің төменгі ағысына дейін көтерілген, ал Хуан Родригес Кабрильо (немесе Жоао Родригес Кабрильо) 1542 жылы батыс жағалауын барлауды аяқтаған. Себастьян Вискаино 1602 жылы батыс жағалауды қайта зерттеген, бірақ келесі ғасырда сырттан келген саяхатшылар азайып кеткен. Иезуиттер 1697 жылы Лоретода тұрақты миссионерлік колония құрған. Келесі онжылдықтарда олар біртіндеп бүкіл қазіргі Баха-Калифорния Сур штабына ықпалын кеңейткен. 1751–1753 жылдары хорват иезуит миссионері Фердинанд Конщак Баха-Калифорния штабының солтүстігіне қарай құрлықпен саяхаттап зерттеулер жүргізген. Кейіннен иезуит миссиялары Кочими тайпасының арасында Санта-Гертрудис (1752), Сан-Борха (1762) және Санта-Мария (1767) жерлерінде құрылған. 1768 жылы иезуиттер қуылғаннан кейін, қысқа мерзімді францискандық басқару (1768–1773) Сан-Фернандо-Великатада бір жаңа миссияның ашылуына әкелді. Одан да маңыздысы, Гаспар де Портола мен Джуниперо Серра басқаруымен 1769 жылы Альта-Калифорнияға жасалған экспедиция штаттың солтүстік-батыс бөлігін алғаш рет құрлықпен зерттеуге мүмкіндік берді. 1773 жылы доминикандықтар францискандықтардан Баха-Калифорния миссияларын басқаруды өздеріне алды. Олар солтүстік Кочими және батыс Юман тайпалары арасында жаңа миссиялар желісін құрды, бастапқыда жағалауда, содан кейін ішкі аймаққа қарай, Эль-Росариодан (1774) Дескансоға (1817) дейін, Палоу сызығының оңтүстігіндегі Тихуанаға дейін созылды. 1804 жылы испан тәжі испандық коронасы Калифорнияны Альта ('Жоғарғы') және Баха ('Төменгі') Калифорнияға бөлді, бұл бөлініс солтүктегі францискандық миссияларды оңтүстіктегі доминикандық миссиялардан ажыратты. Колониялық губернаторлар Хосе Хоакин де Арильяга (1804–1805), Фелипе де Гойкочеа (1806–1814) және Хосе Дарио Аргуэлло (1814–1822) болды.

Ертедегі республика

Мексикалық либералдар тәуелсіздік алғаннан кейін Рим-католик шіркеуінің тым көп билікке ие болуына қатысты алаңдады және 1833 жылы миссияларды секуляризациялауды міндеттеу арқылы оны әлсіретуге тырысты. Мексика-Америка соғысының (1846–1848) және Гвадалупе-Идальго шартының нәтижесінде АҚШ бұрын Жаңа Испания, содан кейін Мексикаға тиесілі болған аумақтарға егемендік алды, олардың көп бөлігі сиреп қоныстанған еді. Алта Калифорния АҚШ құрамына енді, ал Калифорния алтын асығы кезінде штат ретінде одаққа қабылдану үшін халық саны тез өсті. Баха Калифорния Гвадалупе-Идальго шартынан кейін қазіргі Тихуана, Мехикали және Текате қалаларын Алта Калифорниядан иеленді және Мексиканың бақылауында қалды. 1853 жылы сарбаз (жалдамалы әскер) Уильям Уокер Ла-Пасты басып алып, өзін Баха Калифорния Республикасының президенті деп жариялады. Мексика үкіметі бірнеше айдан кейін оны шегінуге мәжбүр етті.

Порфирио Диаз дәуірі

1876 жылы либералды армия генералы Порфирио Диас билікке келген кезде, ол Мексиканы дамыту және жаңғыртуға бағытталған ірі бағдарламаны бастады. 1884: Луис Хюлер мен Джордж Х. Сиссон аймақты дамыту туралы уәделерге байланысты қазіргі штаттың көп бөлігін қамтитын концессия алады. 1905: Рикардо Флорес Магон мен Энрике Флорес Магонның еңбектеріне негізделген анархистік қозғалыс – Магонистік революция басталды. 1911: Мексикали және Тихуана қалаларын Мексикалық Либералдық партиясы (Partido Liberal Mexicano, PLM) басып алды, бірақ көп ұзамай федералдық күштерге тәслим болды.

Революциядан кейінгі Мексика

1917: 11 желтоқсанда "президент Карранзаның жақын досы, көрнекті мексикалық" АҚШ сенаторы Генри Ашурстке Бая-Калифорнияны АҚШ-қа "елу миллион доллар алтынмен" сатуды ұсынды. 1931 ж. Баха-Калифорния Солтүстік және Оңтүстік территорияларына бөлінді. 1952 ж. Бая-Калифорнияның Солтүстік территориясы Мексиканың 29-шы штаты – Бая-Калифорния болды. Оңтүстік бөлігі (28° солтүстік енінен төмен) федералдық басқарудағы территория болып қала береді. 1974 ж. Баха-Калифорнияның Оңтүстік территориясы 31-ші штат – Баха-Калифорния-Сур болып табылады. 1989 ж. Ұлттық іс-қимыл партиясының (ПАН) өкілі Эрнесто Руффо Аппель Баха-Калифорнияның Институционалдық-революциялық партиясынан басқа алғашқы губернаторы және Революциядан бері кез келген штаттағы алғашқы оппозициялық губернатор атанды.

География

Баха-Калифорния Солтүстік Американың Калифорния аймағындағы аумақты қамтиды, бұл салыстырмалы түрде шағын аумақ үшін әртүрлі географиялық сипаттамаларды көрсетеді. Калифорнияның тау тізбектері штаттың географиялық орталығынан өтеді. Бұл таулардың ең ірі жоталары – Сьерра-де-Хуарес және Сьерра-де-Сан-Педро-Мартир. Осы тау жоталарында Оңтүстік Калифорнияның Сан-Габриэль тауларын еске түсіретін орманды аймақтар орналасқан. Пикачо-дель-Диабло жарым аралындағы ең биік нүкте болып табылады. Таулар арасындағы аңғарлар ауыл шаруашылығына қолайлы климат аймағында жатыр. Мұндай аңғарлардың қатарында Гуадалупе және Охос-Негрос аңғарлары бар. Минералға бай таулар тізбегі оңтүстікке қарай Калифорния шығанағына дейін созылады, онда батыс беткейі кеңейіп, Баха-Калифорния Сур шекарасындағы Лланос-дель-Беррендоны құрайды. Штаттың орталық және оңтүстік бөліктеріндегі тау жоталарына Сьерра-де-Ла-Асамблея, Сьерра-де-Каламажуэ, Сьерра-де-Сан-Луис және Сьерра-де-Сан-Борха кіреді. Тынық мұхитынан соғатын қоңыржай желдер мен Калифорния ағыны солтүстік-батыс жағалаудағы климатты жыл бойы жағымды етеді. Штаттың Калифорния ағынында орналасқандығына байланысты, солтүстіктен келген жаңбырлар жарым аралына толық жете алмайды, сондықтан оңтүстік аймақтар құрғақ болып қалады. Эль-Росарио өзенінің оңтүстігінде штат Жерорта теңізі ландшафтынан шөлге айналады. Бұл шөлде жағалау тұманының әсерінен гүлдейтін әртүрлі сұлу өсімдіктер өседі. Шығыс жағынан Сонора шөлі Калифорния және Сонорадан штат аумағына кіреді. Мексикадағы ең жоғары температуралардың кейбіреулері Мехикали аңғарында немесе оның маңында тіркеледі. Дегенмен, Колорадо өзенінен суармалы сумен қамтамасыз етілгендіктен, бұл аймақ нағыз ауыл шаруашылығы орталығына айналды. Cerro Prieto геотермалды аймағы Мехикалиге жақын орналасқан (бұл аймақ геологиялық тұрғыдан ірі жарылыс алабының бөлігі); ол штат тұтынатын электр энергиясының 80% және Калифорнияға экспорттауға жеткілікті қосымша қуатты өндіреді. Мексикали маңында, Сиерра-де-Хуарес және Сиерра-де-лос-Кукапа таулары арасында орналасқан Лагуна-Салада тұзды көлі де орналасқан. Жақында мемлекеттік билік Лагуна-Саладаны қайта жаңғырту жоспарларын қарастырып жатыр. Сиерра-де-лос-Кукапаның ең биік тауы – Серро-дель-Сентинела немесе Сигнал тауы. Кукапалар – солтүстік тауларынан Аризона штатының Юма қаласына дейінгі жергілікті халықтың негізгі өкілдері. Тынық мұхитының жағалауында көптеген аралдар бар. Гуадалупе аралы штаттың батыс шекарасында орналасқан және мұхит арыстандарының ірі колониясына ие. Седрос аралы штаттың теңіз аймағының оңтүстік-батысында орналасқан. Тодос-Сантос және Коронадо аралдары тиісінше Энсенада және Тихуана жағалауларында орналасқан. Калифорния шығанағындағы Баха-Калифорния жағындағы барлық аралдар Мехикали муниципалитетіне қарасты. Баха-Калифорния суының көп бөлігін Колорадо өзенінен алады. Тарихи тұрғыдан, өзен Колорадо өзенінің дельтасына құйылып, содан кейін Калифорния шығанағына ағып кіретін, бірақ Американың оңтүстік-батысында суға үлкен сұраныс болғандықтан, қазір шығанаққа аз су жетеді. Тихуана қалалық аймағы да су көзі ретінде Тихуана өзеніне сенеді. Баха-Калифорнияның ауылдық аймақтарының көп бөлігі негізінен құдықтарға, бірнеше бөгеттерге және тіпті оазистерге тәуелді. Тихуана сонымен қатар Сан-Диего округінің Отай су ауданынан су сатып алады. Ішуге жарамды су – штаттың ең маңызды табиғи ресурстық мәселесі.

Baja California encompasses a territory within the Californias region of North America, which exhibits diverse geography for a relatively small area. The Peninsular ranges of the California cordillera run down the geographic center of the state. The most notable ranges of these mountains are the Sierra de Juárez and the Sierra de San Pedro Mártir. These ranges are the location of forests reminiscent of Southern California's San Gabriel Mountains. Picacho del Diablo is the highest peak on the peninsula. Valleys between the mountain ranges are located within a climate zone that is suitable for agriculture. Such valleys include the Valle de Guadalupe and the Valle de Ojos Negros, areas that produce citrus fruits and grapes. The mineral rich mountain range extends southwards to the Gulf of California, where the western slope becomes wider, forming the Llanos del Berrendo on the border with Baja California Sur. The mountain ranges located in the center and southern part of the state include the Sierra de La Asamblea, Sierra de Calamajué, Sierra de San Luis and the Sierra de San Borja. Temperate winds from the Pacific Ocean and the cold California Current make the climate along the northwestern coast pleasant year round. As a result of the state's location on the California Current, rains from the north barely reach the peninsula, thus leaving southern areas drier. South of the El Rosario River, the state changes from a Mediterranean landscape to a desert one. This desert exhibits diverse succulent species that flourish in part due to the coastal fog. To the east, the Sonoran Desert enters the state from both California and Sonora. Some of the highest temperatures in Mexico are recorded in or nearby the Mexicali Valley. However, with irrigation from the Colorado River, this area has become a true agricultural center. The Cerro Prieto geothermal province is near Mexicali as well (this area is geologically part of a large pull apart basin); it produces about 80% of the electricity consumed in the state and enough additional power to export to California. Laguna Salada, a saline lake below sea level lying between the rugged Sierra de Juárez and the Sierra de los Cucapah, is also in the vicinity of Mexicali. The state government has recently been considering plans to revive Laguna Salada. The highest mountain in the Sierra de los Cucapah is Cerro del Centinela or Mount Signal. The Cucapah are the primary indigenous people from the mountains north to Yuma, Arizona. There are numerous islands on the Pacific shore. Guadalupe Island is located in the extreme west of the state's boundaries and is the site of large colonies of sea lions. Cedros Island exists in the southwest of the state's maritime region. The Todos Santos islands and Coronado Islands are located off the coasts of Ensenada and Tijuana, respectively. All of the islands in the Gulf of California on the Baja California side belong to the municipality of Mexicali. Baja California obtains much of its water from the Colorado River. Historically, the river drained into the Colorado River Delta and then flowed into the Gulf of California, but due to large demands for water in the American Southwest, less water now reaches the Gulf. The Tijuana metropolitan area also relies on the Tijuana River as a source of water. Much of rural Baja California depends predominantly on wells, a few dams and even oases. Tijuana also purchases water from San Diego County's Otay Water District. Potable water is the largest natural resource issue of the state.

Климат

Баха-Калифорнияның климаты Жерорта теңізінен құрғаққа дейін өзгереді. Жерорта теңізі климаты штаттың солтүстік-батыс бұрышында байқалады, онда жаздар құрғақ және қоңыр, ал қыстар салқын және жаңбырлы болады. Бұл климат Тихуанадан Сан-Квинтинге дейінгі аймақтарда және жақын жердегі ішкі аңғарларда кездеседі. Суық Калифорния ағыны жиі жағалауда төменгі деңгейдегі теңіз тұманды тудырады. Бұл тұман штаттың Тынық мұхитының жағалауының кез келген бөлігінде пайда болады. Сиерра-де-Баха-Калифорнияға қарай биіктік өскенде, бұл аймақта альпілік климат қалыптасады. Жаздар салқын, ал қыстарда түндері температура нөлден төмен түсуі мүмкін. Желтоқсаннан сәуірге дейін Сьерра-де-Хуарес, Сьерра-де-Сан-Педро-Мартир және олардың арасындағы аңғарларда қар жиі жауады. Орографиялық эффектілердің нәтижесінде, Солтүстік Баха-Калифорния тауларында жауын-шашын мөлшері батыс жағалау жазығына немесе шығыс шөлді жазығына қарағанда әлдеқайда көп. Тауларда қарағай, самырсын және шырша ормандары өседі. Таулардың шығыс беткейінде жаңбыр көлеңкесі пайда болып, өте құрғақ орта тудырады. Баха-Калифорнияның Сонора шөлі аймағында ыстық жаз бен көктемсіз жұмсақ қыс мезгілі басылады. Мексикалы аңғары (теңіз деңгейінен төмен орналасқан) Мексикадағы ең жоғары температураны тіркейді, орта жазда жиі 47 °C (117 °F) жоғарылайды, ал кейде 50 °C (122 °F) көрсеткішін де асады. Тынық мұхитының жағалауында оңтүстіске қарай жылдамдықпен Жерорта теңізі климаты шөлдік климатқа айналады, бірақ ол шығанақ жағалауындағыдай ыстық емес, жұмсақ болады. Сан-Квинтиннен Эль-Росариоға дейін Жерорта теңізінен шөлге өтетін климаттық ауысу аймақтарын кездестіруге болады. Ішкі аймақтарда және Калифорния шығанағының бойында өсімдік жамылғысы сирек, ал жаз айларында температура өте жоғары болады. Калифорния шығанағындағы аралдарда да шөлдік климат орналасқан. Шөлде бірнеше қалалар орналасқан, мысалы, Катавина, Сан-Боржа және Санта-Гертрудис сияқты оазистерді табуға болады.

2010 жылғы жер сілкіністері

2010 жылғы 4 сәуірде, шындығында сағат 15:40:41 PDT-де, Мексиканың Мексикали аңғарында 7.2 магнитудалы (момент магнитуда шкаласы бойынша) солтүстік-батысқа қарай жылжымалы жер сілкінісі болды. Эпицентрі Баха Калифорния штатындағы Гуадалупе Виктория қаласының оңтүстік-батысында орналасқан. Негізгі дүмпуіл Лос-Анджелес, Лас-Вегас, Феникс, Тусон қалалары мен Юма аймақтарында сезілді. 5.0 мен 5.4 магнитуда аралығында кем дегенде алты жер сілкінісі тіркелді, соның ішінде Эль-Центроның жанында сағат 04:14-те болған 5.1 магнитудалы жер сілкінісі де бар. 2010 жылғы 5 сәуірде сағат 06:31 PDT бойынша екі адамның қаза болғаны расталды.

Баха-Калифорнияның муниципалитеттері

Баха Калифорния жеті муниципалитетке ("муниципалитеттерге") бөлінеді: Энсенада, Мексикали, Текате, Тихуана, Росарито, Сан-Кинтин және Сан-Фелипе.

Мемлекеттік сайлау

Баха-Калифорнияда штаттық сайлаулар екі жылда бір рет (2019 жылға дейін үш жылда бір рет) штат губернаторы, Баха-Калифорния Конгресінің 25 штат депутаты және 5 қалалық әкімі лауазымдарына өткізіледі. 25 депутаттың 17-сі сайлау округтерінде қарапайым көпшілік дауыспен, ал тағы 8-і пропорционалдық өкілдікпен сайланады. Қарапайым көпшілік дауыспен сайланған 17 депутаттың мерзімі бес ретке дейін ұзартылуы мүмкін, ал қалған 8 депутат бір ғана мерзімге сайланады. 2019 жылғы Баха-Калифорния штатының сайлауында Морена партиясының Жайм Бонилья Вальдес басқарған Juntos Hacemos Historia коалициясы 27,58% дауыспен жеңіске жетіп, Баха-Калифорнияның губернаторы болды. Бұған қоса, 25 штат депутатының 21 орны мен 5 қалалық әкім лауазымының барлығы Juntos Hacemos Historia коалициясын қолдайтын кандидаттарға бұйырды. 2021 жылғы Баха-Калифорния штатының сайлауында Морена партиясының Марина дель Пилар Авила Ольмеда басқарған Juntos Hacemos Historia коалициясы 17,49% дауыспен жеңіске жетіп, Баха-Калифорнияның тұңғыш әйел губернаторы атанды. Штаттың 25 жергілікті депутатының 13-і Морена партиясын қолдайтын кандидаттарға бұйырды, ал екінші орында Solidarity Encounter Party (PES), National Action Party (PAN) және Labor Party (PT) партияларының кандидаттары 3 орыннан ие болды. 5 қалалық әкім лауазымының барлығына Морена партиясын қолдайтын кандидаттар сайланды. Келесі штаттық сайлау 2023 жылға жоспарланған.

Демография

Бұл штат негізінен еуропалықтардан тұрса да, тарихи тұрғыдан Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азиядан келген иммигранттардың саны көп. Мексикалиде ірі қытай қауымдастығы бар, сондай-ақ 19 және 20 ғасырлардың көп бөлігінде испандық Филиппин және американдық үкімшілік кезеңінде (1898–1946) штатқа келген көптеген филиппиндіктер де бар. Тихуана мен Энсенада Калифорниядағы алғашқы азиялық американдықтар пайда болғаннан бері Шығыс азиялықтардың АҚШ-қа кіруінің маңызды порты болды. 2020 жылғы халық санауы бойынша, Баха-Калифорния халқының 1,71%-ы қара, афро-мексикалық немесе африкалық текті деп көрсетілді. 1960 жылдан бері Мексиканың оңтүстік штаттарынан көптеген мигранттар ауыл шаруашылығында (әсіресе Мехикали алқабында және жақын орналасқан Калифорния штатының Империал алқабында) және өндірісте жұмыс істеу үшін келді. Енсенада, Тихуана және Мехикали қалалары көшіп келгендердің, әсіресе АҚШ азаматтығын іздегендердің арқасында өсті. АҚШ-қа кіруді күтіп тұрған уақытша тұрғындар "флотилья" деп аталады, бұл сөз испан тіліндегі "flota" – "флот" деген сөзден шыққан. Сонымен қатар, Орталық және Оңтүстік Америкадан, сондай-ақ АҚШ пен Канададан келген үлкен иммигранттар қауымдастығы да бар. Штатта 200 000-нан астам американдық экспатрианттар тұрады, әсіресе Энсенада сияқты жағалаудағы курорттық қалаларда, онда зейнеткерлерге арзан бағада үйлер сату артықшылығы бар және олар АҚШ азаматтығын сақтап жүреді. Сан-Фелипе, Розарито және Тихуанада да көптеген американдықтар тұрады (Мексико қаласынан кейін Мексикадағы екінші орында), себебі мұнда бағасы арзан және Сан-Диегоға жақын. Баха-Калифорнияда шамамен 60 000 оахакалық тұрады. Олардың 40%-ында туу туралы тиісті куәліктері жоқ. Ұлттық ғылым және технология кеңесінің (Conacyt) зерттеушісінің мәліметінше, 2008 жылы шамамен 810 000 адам болған кезде, штаттың бір миллионнан азы "кедей" деп саналды. Бұл адамдардың кімдер екені – жергілікті тұрғындар ма, штаралық немесе халықаралық мигранттар ма – нақты түсіндірілмеді.

Білім

Баха-Калифорния елдегі ең жақсы білім беру бағдарламаларының бірін ұсынады, сондай-ақ білім беру және үлгерім бойынша жоғары рейтингтерге ие. Мемлекеттік билік жұмыс күшінің деңгейін арттыру мақсатында білім беру және біліктілікті арттыру курстарын ұсынады, мысалы, мектептер мен кәсіпорындардың байланысын қамтамасыз ететін бағдарламалар, бұл өнеркәсіптің қажеттіліктеріне сәйкес жұмыс күшін дамытуға көмектеседі. 6-14 жас аралығындағы халықтың 91,60%-ы бастауыш мектепке барады. 15 жастан асқан халықтың 61,95%-ы жоғары мектепті бітірген немесе оқып жатыр. Мемлекеттік мектептер балабақшадан бастап университет деңгейіне дейін барлық деңгейде қолжетімді. Штатта 32 университет бар, олар 103 мамандық бойынша білім береді. Бұл университеттерде биотехнология, физика, океанография, компьютерлік ғылым, цифрлық геотермалдық технология, астрономия, аэроғарыш, электр инженериясы және таза энергия сияқты салалардағы жоғары деңгейдегі жобаларға қатысты негізгі және қолданбалы зерттеулер үшін 19 ғылыми-зерттеу және даму орталығы бар. Бұл білім беру деңгейінде ұсыныс тұрақты түрде өсіп келеді. Баха-Калифорния технологиялық және ғылыми инновациялар бойынша өзін-өзі қамтамасыз ету қажеттілігін және шетелдік елдерге тәуелділікті азайтуды дамытып келеді. Қазіргі кездегі бизнес жаңа өндіріс процестеріне, сондай-ақ компанияларды дамытуға арналған технологияларға мұқтаж. PhD бағдарламаларын қоса алғанда, ұсынылатын аспирантура бағдарламаларының саны 121-ге жетеді. Штатта 53 аспирантура мектебі бар.

Экономика

2005 жылы Баха-Калифорния экономикасы Мексиканың жалпы ішкі өнімінің 3,3%-ын, яғни 21,996 миллиард АҚШ долларын құрады. Баха-Калифорния экономикасы тарифсіз экспортқа бағытталған өндіріс (макиладора) саласына күшті бағытталған. 2005 жылы өндіріс секторында 284 255 адам жұмыс істеді.

Жылжымайтын мүлік

1973 жылғы шетелдік инвестициялар туралы заң шетелдіктерге Мексиканың шекаралары мен жағалауларындағы жерді мексикалық банк арқылы басқарылатын сенім арқылы (Fideicomiso) сатып алуға мүмкіндік береді. Бұл сенім сатып алушыға меншік құқығының барлық құқықтары мен мүмкіндіктерін қамтамасыз етеді және оны кез келген уақытта сатуға, мұраға беруге, жалға беруге немесе беруге болады. 1994 жылдан бері шетелдік инвестициялар туралы заңда оны кез келген уақытта 50 жылға жаңартуға өтініш беру мүмкіндігі қарастырылған. Кез келген мексикалық азамат банк сеніміндегі мүлікті сатып алғанда, сенімде қалуға немесе одан шығып, меншік құжатын алуға құқылы. Мексиканың ерте тарихында шетелдік шабуылдар мен кең аумақты жерді жоғалту оқиғалары болған; тарихтың қайталануынан қорқып, Мексика конституциясы «Шектелген аймақ» тұжырымын орнатыпты. 1973 жылы шетелдік туристік инвестицияларды көбейту мақсатында Fideicomiso банктік сенімі құрылды, бұл Мексика азаматы емес адамдарға конституциялық түзетулерсіз жерге ие болуға мүмкіндік берді. Заң күшіне енгеннен бері Мексикада жер сатып алуды қауіпсіз инвестицияға айналдыру үшін көптеген өзгерістер енгізілді.

Медиа

Баха-Калифорнияның газеттеріне El Centinela, El informador de Baja California, El Mexicano (Tijuana басылымы), El Mexicano Екінші басылымы, El Sol de Tijuana, El Vigía, Esto de las Californias, Frontera, La Crónica de Baja California, La Voz de la Frontera және Semanario Zeta жатады.