Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1396-1399 жылдар аралығында Англия королевасы
Queen of England from 1396 to 1399
Изабелла Валуа (9 қараша 1389 – 13 қыркүйек 1409) – 1396 және 1399 жылдар аралығында Англия королі Ричард II-нің әйелі ретінде Англия королевасы, ал 1406 жылдан 1409 жылы қайтыс болғанға дейін Орлеан герцогы Чарльздың әйелі, Орлеан герцогы. Ол Франция корольі Карл VI және Бавариялық Изабелланың қызы ретінде Франция ханшайымы болып дүниеге келген.
Isabella of Valois (9 November 1389 – 13 September 1409) was Queen of England as the wife of Richard II, King of England, between 1396 and 1399, and Duchess of Orléans as the wife of Charles, Duke of Orléans, from 1406 until her death in 1409. She had been born a princess of France as the daughter of King Charles VI and Isabeau of Bavaria.
Өмір
Изабелла 1389 жылы 9 қарашада Францияның Париж қаласында Франция королі Карл VI және оның әйелі Бавариялық Изабелланың үшінші баласы және екінші қызы ретінде дүниеге келді. Оның ағасы туған кезде қайтыс болған, ал екіншісі келесі жылы қайтыс болды, бірақ оның тоғыз інісі мен сіңлісі болды, олардың жетісі нәрестелік шақтан аман қалды. Оның бес іні-қарындасы Изабелла Англияға тұрмысқа шыққаннан кейін дүниеге келді, ал олардың бірі ол әлі сол жерде болғанда қайтыс болды. 1396 жылы алты жасар Изабелланы 22 жасқа үлкен, Англия королі Ричард II-ге (1367–1400) үйлендіру туралы келіссөздер басталды, бұл екі ел арасындағы бейбітшілікті қамтамасыз ету үшін жасалды. Оның бала екендігі талқыланды, бірақ Ричард король бұл мәселені күн сайын шешілетінін айтты; ол оны өзінің қалауынша тәрбиелей алатынын, себебі ол күтуге жеткілікті жас екенін де қосты. Изабелла ағылшын елшілеріне (олар оны әдемі деп сипаттады) Англия королевасы болғанына қуанғанын айтты, себебі бұл оны мәртебелі ханым етеді деп естіген. Ол да осы рөлге дайындала бастады. Ричард король келінін Парижге алып келді, онда зор тойлар өтті. Содан кейін сарай және ағылшын қонақтары Кале қаласына барды, онда 1396 жылғы 31 қазанда үйлену рәсімі болды, бірақ бұл той келіннің он екінші туған күніне дейін толыққан жоқ.
Isabella was born on 9 November 1389 in Paris, France, as the third child and second daughter of Charles VI, King of France, and his wife, Isabeau of Bavaria. Her eldest sibling had already died by the time of her birth, and the second eldest died the following year; however, she had nine younger siblings, seven of whom survived infancy. Five of her younger siblings were born after Isabella had already been married off to England, and one of them died while she was still there. In 1396 negotiations started about marrying six year old Isabella to the widower Richard II, King of England (1367–1400), who was 22 years her senior, to ensure peace between their countries. The fact that she was a child was discussed, but King Richard said that each day would rectify that problem; that it was an advantage as he would then be able to shape her in accordance with his ideal; and that he was young enough to wait. Isabella told the English envoys (who described her as pretty) that she was happy to be Queen of England as she had been told that this would make her a great lady. She also started practicing for the role. King Richard travelled to Paris for his bride, where great festivities were held. Afterwards, the court and the English guests went to Calais where the wedding ceremony was performed on 31 October 1396, but would not be consummated at least until the bride's twelfth birthday.
Англия патшайымы
Тойдан кейін Изабелла Англияға барып, Беркширдегі Виндзор қамалына көшірілді. Оның жеке сарайы болды, оны гувернантка және күтімдегі бас ханым, мадам де Куси (кейін леди Мортимермен алмастырылды) қадағалады. 1397 жылы Вестминстер аббаттығында Англия патшайымы болып тағайындалды. Жастағы айырмашылығына және некенің саяси мақсатта жасалғанына қарамастан, Изабелла мен Ричард бір-біріне құрметпен қарым-қатынас жасады. Изабелланың жасы (сексуалдық толықтыққа жету үшін канондық заң бойынша он екі жасқа толу керек болғандықтан) неке ешқашан сексуалдық қарым-қатынаспен аяқталған жоқ. Дегенмен, Изабелла мен Ричард жақсы платоническая қарым-қатынаста болды, оны әке мен асырап алған қызының, немесе сүйкімді қолынан келген жеңгесі мен қызының қарым-қатынасына теңеді. Ол оған әйелі ретінде емес, бірінші әйелі Аннадан болған қызындай қарады. Патша оны Виндзорда жиі көріп, құрметпен күтіп, оны және оның ханымдарын әзіл-қалжыңмен көңіл көтеріп, сыйлықтар мен ойыншықтармен қуантты. Изабелла осы сапарларды асыға күтетіні айтылады. 1399 жылдың мамырында патшайым қорғаныш үшін Портчестер қамалына көшірілді, ал Ричард Ирландияға әскери жорыққа кетті. Маусым айында Изабелланың ағасы, Орлеан герцогы Людовик I (1372–1407) Францияда денсаулығы нашар әкесінен билікті тартып алды. Ол Англиямен бейбіт қарым-қатынас жасаудың қажеті жоқ деп шешті және Ричардтың туысы және қарсыласы Генри Болингброкқа (1367–1413) Англияға оралуға рұқсат берді. Генридің мақсаты сол жылдың ақпан айында қайтыс болған Ланкастер герцогы Джон Гонттың (1340–1399) жерлерін қайтарып алу болды, бұл Ричардты Генри осы жерлерді мұраға алуына мүмкіндік беретін актіні жоюға итермеледі. Англияның көптеген лордтары Генриді қолдады, ол әскери жорық бастады және Ричардтың Ирландияда болуын пайдаланып, елді көп қарсылықсыз басып алды. Йорк герцогы Эдуард, патшалықтың сақшысы және Ричард пен Генридің араласқан ағасы, соңында көтерілісшілердің жағына қосылды. Ол Изабелланы алдымен Валлингфорд қамалына, содан кейін Лидс қамалына көшірді. 19 тамызда Ричард бас берді және 1 қыркүйекте Лондонда тұтқынға алынды. 13 қазан күні 1399 жылы Генри патша болып тағайындалды. Изабелла Солсбери епископтарының резиденциясы болған Сонинг епископ сарайында қамауда болды. Эпифания көтерілісі кезінде Генрих IV және оның ұлдарын өлтіруге жасалған сәтсіз әрекеттен кейін, заговоршылар Изабелламен кездесу үшін Соннингке барған еді, ол Эссекстің Хаверинг сарайына көшірілді және қатаң күзетте ұсталды. 1400 жылдың 14 ақпанында немесе оған жуық күндері Ричард құпия жағдайда, мүмкін аштықтан қайтыс болды. Француз сарайы оның жесірін Францияға қайтаруды сұрады, бірақ Генрих IV оны ұлы және мұрагері Генрих Монмутқа (1386–1422) үйлендіруді қалады. Изабелла оның талабын орындамай, қайтыс болған күйеуіне жоқтау айтты. 1401 жылдың тамызында оған Францияға оралуға рұқсат берілді, бірақ Генрих IV оның қалың малын сақтап қалды, егер неке ешқашан толыққанды болмаса, оны қайтарып алуы керек еді. Сол жылы ханзада Генрих пен Помераниялық Екатерина арасында неке келіссөздері басталды.
After the wedding, Isabella went to England and was moved into Windsor Castle in Berkshire. She had her own court, supervised by a governess and chief lady in waiting, Madame de Coucy (later replaced by Lady Mortimer). She was crowned Queen of England in Westminster Abbey in 1397. In spite of their age difference and the marriage being politically arranged, Isabella and Richard developed a mutually respectful relationship. Due to the age of Isabella (the Canonical law for sexual consummation being twelve), the marriage was never sexually consummated. However, Isabella and Richard enjoyed a good platonic relationship, which has been compared to that between a father and his adopted daughter or between a niece and a doting uncle. He was noted to have treated her not as a wife but rather as the daughter he and his first wife Anne never had. The king regularly visited her in Windsor, where he treated her with respect, entertained her and her ladies in waiting with humorous conversation, and pampered her with gifts and toys. Isabella reportedly enjoyed and looked forward to these visits. By May 1399 the Queen had been moved to Portchester Castle for protection while Richard went on a military campaign in Ireland. In June, Isabella's uncle, Louis I, Duke of Orléans (1372–1407) took power in France from her mentally troubled father. He decided that a peaceful relationship with England was no longer important or desirable, and let Henry Bolingbroke (1367–1413), Richard's cousin and rival, return to England. Henry's declared goal was to regain the lands of his father, John of Gaunt, Duke of Lancaster (1340–1399) who had died in February of that year, prompting King Richard to cancel the act by which Henry would have inherited his lands automatically. Many of England's lords supported Henry, who started a military campaign and took the country without much resistance, taking advantage of Richard being in Ireland. Edmund of Langley, Duke of York, Keeper of the Realm and an uncle of both Richard and Henry, eventually also sided with the rebels. He moved Isabella first to Wallingford Castle, then to Leeds Castle. On 19 August, Richard surrendered, and he was imprisoned in London on 1 September. On 13 October 1399, Henry was crowned king. Isabella was confined at Sonning Bishop's Palace (residence of the Bishop of Salisbury). After the unsuccessful attempt to murder Henry IV and his sons during the failed Epiphany Rising where the conspirators had gone to Sonning to meet with Isabella, she was moved to Essex and held under heavier guard at Havering Palace. On or around 14 February 1400, Richard died under mysterious circumstances, possibly of starvation. The French court requested that his widow be returned to France, but Henry IV wanted her to marry his son and heir, Henry of Monmouth (1386–1422). Isabella refused his demands and went into mourning for her late husband. In August 1401 she was finally allowed to return to France, but Henry IV kept her dowry, which she was supposed to get back if the marriage was never consummated. The same year, marriage negotiations were started for a match between Prince Henry and Catherine of Pomerania instead.
Орлеан герцогині
1406 жылы Уэльс ханзадасы мен Помераниялық Екатерина арасындағы неке келіссөздері тоқтатылғаннан кейін Генрих IV Изабелланың өз ұлына үйленуі керек деген ұсынысын қайталады, бірақ француз сарайы одан бас тартты. 1420 жылы Генрихтің ұлы Изабелланың қарындасы Валуалық Екатеринаға үйленді. 29 маусымда 1406 жылы 16 жастағы Изабелла 11 жастағы әкесінің туысы Чарльз (1394–1465) есімді ағайынына тұрмысқа шықты. Ол 1407 жылы әкесі өлтірілгеннен кейін Орлеан герцогы болды. Изабелла 1409 жылы 13 қыркүйекте 19 жасында бала туғанда қайтыс болды. Оның қызы Жанна Валуа (1409–1432) тірі қалды және 1424 жылы Аленсон герцогы Иоанн II (1409–1476) -ге тұрмысқа шықты. Изабелла Блуадағы Сент-Лаумер аббаттығында жерленді, оның денесі 1624 жылы сынаппен қапталған зығыр матаға оралған күйінде табылды. Кейін оның қалдықтары Париждегі Селестиндер монастырына (Couvent des Célestins) ауыстырылды, бұл француз төңкерісі кезінде қиратылған француз патшаларының екінші маңызды жерлеу орны.
In 1406, when the marriage negotiations between the prince of Wales and Catherine of Pomerania had been terminated, Henry IV repeated his suggestion that Isabella should marry his son, but was refused by the French court. In 1420, Henry's son married Isabella's sister, Catherine of Valois. On 29 June 1406 Isabella, aged 16, married her paternal cousin, Charles (1394–1465), aged 11, who became Duke of Orléans in 1407 following the assassination of his father. Isabella died in childbirth on 13 September 1409 at the age of 19. Her daughter, Joan of Valois (1409–1432) survived and married John II, Duke of Alençon (1409–1476) in 1424. Isabella was buried in Blois, in the Abbey of Saint Laumer of Blois, where her body was discovered in 1624, wrapped in bands of linen plated with mercury. Her remains were then transferred to the Couvent des Célestins (Convent of the Celestines) in Paris, the second most important burial site for French royalty, which was desecrated during the French Revolution.