Кіріспе
Католик шіркеуінің басшысы 1623-1644 жылдар аралығында. Папа VIII Урбан (Urbanus VIII; 5 сәуір 1568 жылы крещение алған – 29 шілде 1644), Маффео Винченцо Барберини туған, 6 тамыз 1623 жылдан өліміне дейін, шілдеде 1644 жылы, Католик шіркеуінің басшысы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Папа ретінде ол қару күшімен және тиімді саясат арқылы папалық территорияны кеңейтті, сонымен қатар өнерді ынталандырған белгілі меценат және шіркеу миссияларын реформалаған тұлға болды. Дегенмен, оның паптығы кезінде жиналған зор қарыздар оның ізбасарларын әлсіретті, олар Еуропадағы паптықтың ұзақ жылдар бойғы саяси және әскери беделін сақтап қалуға мүкіндік алмады. Ол сондай-ақ Коперник іліміне қарсы болды және Галилей ісіне қатысты. Ол "Урбан" понтификалық есімін алған соңғы папа.
Pope Urban VIII (Urbanus VIII; ; baptised 5 April 1568 – 29 July 1644), born Maffeo Vincenzo Barberini, was head of the Catholic Church and ruler of the Papal States from 6 August 1623 to his death, in July 1644. As pope, he expanded the papal territory by force of arms and advantageous politicking, and was also a prominent patron of the arts and a reformer of Church missions. However, the massive debts incurred during his pontificate greatly weakened his successors, who were unable to maintain the papacy's longstanding political and military influence in Europe. He was also an opponent of Copernicanism and involved in the Galileo affair. He is the last pope to date to take the pontifical name "Urban".
Ерте өмір
Маффео Винченцо Барберини 1568 жылдың сәуір айында флоренциялық дворян Антонио Барберини мен Камилла Барбадороның ұлы болып дүниеге келді. Ол Барберино Вал д'Эльсадағы "Тафания" үйінде туған. Әкесі үш жасқа толғанда қайтыс болды, сондықтан анасы оны Римге алып кетті, онда оны апостолдық протонотарий болған ағасы Франческо Барбериниге тапсырды. 16 жасында ол ағасының мұрагері атанды. Ол Иса қоғамында (Иезуиттерде) білім алып, 1589 жылы Пиза университетінен құқық докторы ғылымын қорғады. 1601 жылы Барберини ағасының ықпалы арқылы Рим папасы VIII Клименттен Франция королі Генрих IV сарайына папалық легаты болып тағайындалуға қол жеткізді. 1604 жылы сол папа оны Назарет архиепискобы етіп тағайындады, бұл қызмет Канн және Монтеверде епархияларының епискобы лауазымымен біріктірілді, резиденциясы Барлеттада орналасқан. Ағасы қайтыс болғаннан кейін ол оның мүлкін мұраға алды, соның есебінен Римде сарай сатып алып, оны сәнді Ренессанс стиліндегі резиденцияға айналдырды. Папа Павел V де Барбериниді ұқсас қызметке алды, кейін 1606 жылы оны Сан-Пьетро-ин-Монторио титулдық шіркеуімен кардинал діни қызметкері орденіне көтерді және оны Болоньяның папалық легаты етіп тағайындады.
Іс-шаралар
VIII Урбанның папалық қызметі Отыз жылдық соғыстың 21 жылын (1618-1648) қамтыды және сол заманғы стандарттармен салыстырғанда да оқиғаларға толы болды. Ол бастапқыда достық қарым-қатынаста болған және оның ілімдерін қолдаған, бірақ 1633 жылы ғалым және астроном Галилейді өз жұмысынан бас тарту үшін Римге шақырды. VIII Урбан Коперниктің күн центрлігіне қарсы болды және ол "Екі әлемдік жүйенің диалогы" жарияланғаннан кейін Галилейді екінші рет соттауға бұйрық берді, онда Урбанның көзқарасы "Симплицио" кейіпкері арқылы жақталды. VIII Урбан кең ауқымда туысқандыққа баса назар аударды; оның отбасының мүшелері оның арқасында зор байлыққа ие болды, сондықтан замандастарына ол Барберини әулетін құрып жатқандай көрінді. Ол ағасы Антонио Марчелло Барбериниді (Антонио Ескісі), содан кейін оның жүрекжары Франческо Барберини мен Антонио Барбериниді (Антонио Кішісі) кардинал дәрежесіне көтерді. Ол сондай-ақ олардың інісі Таддео Барбериниге Палестрина князі, Шіркеудің гонфалониері, Рим префекті және Сант-Анджело қолбасшысы лауазымдарын берді. Тарихшы Леопольд фон Ранке оның билігінде VIII Урбанның жақын отбасы 105 миллион скуди жеке капитал жинады деп есептейді. Ол латын тілінде өлеңдерді шебер жазды, сондай-ақ өзінің құрамындағы жазбаларға сәйкес келетін түсіндірмелер мен гимндерін жиі қайта басып шығарды. 1638 жылғы "Commissum Nobis" папалық бұйрығы Оңтүстік Америкадағы иезуиттер миссиясының болуын қорғады, иезуиттік редукциялардағы жергілікті тұрғындарды құлдыққа салуға тыйым салды. Сонымен қатар, VIII Урбан Қытай мен Жапониядағы миссионерлік жұмыстағы иезуиттердің монополиясын жойды, бұл елдерді басқа ордендер мен миссионерлік қоғамдардың миссионерлеріне ашты. Севилья диоцезіндегі шағымдарға жауап ретінде VIII Урбан 30 қаңтар 1642 жылы "Cum Ecclesiae" хатын шығарды, онда қасиетті орындарда темекі тату ісі экс-коммуникациямен жазаланды. Көбінесе папалық бұйрық деп сипатталғанымен, бұл құжат солай тіркелмеген және, көбінесе, энциклика болған; Папа XIII Бенедикт ақырында темекіге тыйым салуды жойды, шіркеу ғимараттарының тазалығын қамтамасыз етудің басқа тәсілдерін басымдыққа қойды.
Қасиеттілер мен ақтар
VIII Урбан өзінің понтификаты кезінде бес әулиені қадір-қасиет етті: Стивен Хардинг (1623), Португалиялық Елизавета және Пьяченцалық Конрад (1625), Питер Ноласко (1628) және Андреа Корсини (1629). Папа сонымен қатар 68 адамды, оның ішінде Нагасаки шейіттерін (1627) мақұлданды. Ол Игнатий Лойолалықты (Иисус қоғамының, "иезуиттердің" негізін қалаушысы) және Франциск Ксавьерді (сондай-ақ иезуит) қадір-қасиет ету туралы паптық бұйрықтарды да шығарды, олардың екеуі де оның ізашары, Папа Григорий XV-тің қадір-қасиет еткен болатын.
Таңдау рәсімдері
Рим папасы VIII Урбан сонымен қатар Мариан иконасын каноникалық түрде тәждіреуді рұқсат еткен алғашқы папа ретінде танымал. Тәждіреу алғаш рет "Ла Мадонна делла Феббре" иконасына жасалды, ол Санкт-Петер базиликасының сакристиясында сақталады. Тәждіреу рәсімі 1631 жылы өткен, осымен ол әлемдегі алғашқы тәждіреу болып табылады.
Консисториялар
Рим папасы өзінің понтификаты кезінде сегіз консисторияда 74 кардиналды жаратты, олардың ішінде оның жүректері Франческо мен Антонио, туысы Лоренцо Магалотти және папаның өзінің інісі Антонио Марчелло болды. Ол сондай-ақ Джованни Баттиста Памфилиді кардинал етіп тағайындады, ал Памфили оның тікелей жаңарушысы, Рим папасы Иннокентий X атанды. Папа сонымен қатар, құпия сақталған сегіз кардиналды да жаратты.
Жеке құпияны ашу саясаты
1625 жылы 13 наурыздағы «Санктиссимус Доминус Ностер» деген папалық бұйрығында Урбан католиктерге шіркеу санкциясыз қайтыс болғандарды қадірлеуге немесе оларды әулиелер сияқты бейнелеуге тыйым салды. Жеке аяндарды жариялау үшін епископтың келісімі қажет болды. XIX ғасырдан бері, танымал діни кітаптарда жауапкершіліктен бас тарту туралы ескертулер кең таралды. Олардың бірінде былай делінген: «VIII Урбанның бұйрықтарына бағынып, мен осы кітапта тіркелген кереметтерге, аяндарға, жақсылықтарға және ерекше жағдайларға тек қана адамдық сипаттама беру ниетінде емес екенімді мәлімдеймін».
Саясат
Урбан VIII-нің әскери іс-қимылдары Еуропадағы католицизмді қайта жандандыруға емес, Италиядағы тәуелсіздігін нығайту үшін күш тепе-теңдігін өзгертуге бағытталған. 1626 жылы Урбино герцогтығы Папалық иеліктеріне қосылды, ал 1627 жылы Мантуядағы Гонзага әулетінің тікелей еркек ұрпақтарының жоғалуымен, ол Габсбургтардың талаптарына қарамастан, Невер герцогы Карлдың мұрагерлікке ие болуын қолдады. Ол сондай-ақ 1641 жылы Парма және Пьяченца герцогы Одоардо Фарнезеге қарсы Кастро соғысын бастады және оны анафемаға ұшыратты. Кастро қиратылып, оның герцогтығы Папалық мемлекеттерге қосылды. Урбан VIII Папалық территорияны кеңейткен соңғы папа болды. Ол Мантуя шебіндегі Кастельфранко-Эмилияны нығайтты және Римдегі Сант-Анжело бекінісін нығайтуды Винченцо Макуланиге тапсырды. Сонымен қатар, Урбан VIII Ватиканда қару-жарақ қоймасын, Тиволиде қару-жарақ фабрикасын ашты және Чивитавеккья портын нығайтты. Әйгілі аңызға айналған «барбарлар жасамағанды, Барберини жасады» деген сөздерге себеп болған Пантеонның портигінен зәулім қола арқалықтар қаңтар жасау және Санкт-Петер соборындағы балдахин құру үшін алынды. Пьетро Бартолидің сөзіне сәйкес, вазада рим императорының күлі сақталған. Дегенмен, оның суреттерінде бейнеленген сахналардың интерпретациясымен бірге, бұл сансыз теориялар мен даулы «фактілердің» бастауы болды. Ваза 150 жылға жуық Барберини отбасының коллекциясында сақталды, содан кейін Неаполь корольдігінің сарайындағы елші, сэр Уильям Гамильтонның қолына өтті. Кейін ол Портленд герцогына сатылып, содан бері Портленд вазасы деп белгілі болды. Өте ауыр зардап шеккен бұл шыны ваза (б.з.д. 125 ж.) үш рет қайта құрастырылды және қазір Британ мұражайында сақталуда. Портленд вазасының өзі Жосия Веджвудтың шабыт көзі болды, ол одан көшірме жасап, сәндік элементтер қосты. Осы ваза Жасперуэрдің негізін қалады.
Кейінгі өмірі
Осы әскери және көркемдік тыракелдердің салдарынан папаның қарызы күрт өсті. VIII Урбан 16 миллион скуди қарызбен мұрагер болды, ал 1635 жылға қарай оны 28 миллионға дейін арттырды. Оның замандасы Джон Баргрейвтің мәлімдемесінше, 1636 жылы Кардиналдар алқасының испандық тобының мүшелері папа VIII Урбанның әрекеттерінен қатты қорқып, оны тұтқындап, түрмеге қамауға (немесе өлтіруге) құпия сөз байласты, осылайша оның орнына Лаудивио Заккияны жаңа папа етіп тағайындауды көздеді. VIII Урбан Кастель-Гандольфоға демалуға барғанда, испандық топтың мүшелері жасырын түрде жиналып, жоспарларын іске асыру жолдарын талқылады. Бірақ олар жасырындығы ашылып, папа дереу Римге қайтып оралды, онда ол бірден консистория шақырып, жаңа папа кім екенін сұрады. Бұл қастандыққа нүкте қою үшін папа барлық кардинал-епископтардың Римді тастап, өздерінің епархияларына оралуын бұйырды.
Өлім және мұра
Урбан VIII-нің 29 шілдеде 1644 жылы қайтыс болуы Кастро соғыстарының нәтижесіне деген ренжіден жылдамдатылған деп есептеледі. Рим қаласы осы соғысты қаржыландыруға жұмсаған шығындардың нәтижесінде Урбан VIII өз халқының арасында зор наразылыққа ұшырады. Оның қайтысымен бірге Капитолий төбесіндегі Консерваторлар сарайының қасында орналасқан Урбан VIII-нің бюсті ашулы халық тарапынан тез бұзылып, ал шапшаң ойлы дін қызметкері ғана иезуиттерге тиесілі болған марқұм папаның мүсінін сондай апаттан сақтап қалды. Оның қайтысынан кейін, халықаралық және ішкі інтрыгалар Папалық конклавтың Барберини әулетінің кейбір мүшелерімен жақын байланыста болған кардинал Джулио Чезаре Сакчеттиді сайламауына себеп болды. Оның орнына 1644 жылғы Папалық конклавта оның ізбасары ретінде Инокентий X есімін алған кардинал Джованни Баттиста Памфили сайланды.
Көркем әдебиеттегі суреттер
VIII Урбан – Эрик Флинт және авторлар тобының «От шеңбері» гиперроманындағы қайта-қайта келетін кейіпкер. Ол онда жақсы жағынан бейнеленген. Ол ерекше көзге түседі: 1634: Галилей ісі (онда ол Грантвиллдің ойдан шығарылған дін қызметкері Ларри Маззарені кардинал қылады), сондай-ақ 1635: Канон заңы, 1635: Папалық мүдделер және 1636: Ватикан санкциясы. Ким Стэнли Робинсонның «Галилеоның арманы» еңбегінде оның бейнесі біршама кері жағынан көрсетілген. Ол Дэвид Поуналлдың 2013 жылы BBC радиосында алғаш рет ойнатылған «Зұлымдыққа мадақ» радио-спектакліндегі зұлым кейіпкер. Спектакльде Папа мен композитор Монтевердидің қиял арқылы жасалған кездесуі көрсетілген.