Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австрия философы (1880–1903)
Austrian philosopher (1880–1903)
Отто Вайнингер (; 3 сәуір 1880 – 4 қазан 1903) – Австро-Мажарстан империясында өмір сүрген австриялық философ. 1903 жылы ол "Geschlecht und Charakter" ("Жыныс және мінез") атты кітабын жариялады, ол 23 жасындағы өзіне-өзі қол жұмсағаннан кейін танымал болды. Оның еңбектерінің бір бөлігі нацистік режимде пайдалану үшін бейімделді. Вайнингер Людвиг Витгенштейнге, Август Стриндбергке және, оның аз танымал еңбегі "Über die letzten Dinge" арқылы Джеймс Джойске зор әсер етті.
Otto Weininger (; 3 April 1880 – 4 October 1903) was an Austrian philosopher who lived in the Austro Hungarian Empire. In 1903, he published the book Geschlecht und Charakter (Sex and Character), which gained popularity after his suicide at the age of 23. Parts of his work were adapted for use by the Nazi regime Weininger had a strong influence on Ludwig Wittgenstein, August Strindberg, and, via his lesser known work Über die letzten Dinge, on James Joyce.
Өмір
Отто Вайнингер 1880 жылдың 3 сәуірінде Венада, еврей зергері Леопольд Вайнингер мен оның әйелі Адельхайдтың ұлы болып дүниеге келді. Бастауыш мектепті бітіріп, 1898 жылдың шілдесінде орта мектепті аяқтағаннан кейін, Вайнингер сол жылдың қазан айында Вена университетіне түсті. Ол философия мен психологияны оқыды, сонымен қатар табиғат ғылымдары мен медицинаны да зерттеді. Вайнингер грек, латын, француз және ағылшын тілдерін ерте меңгерді, кейін испан және итальян тілдерін үйренді, ал швед, дания және норвегия тілдерін пассивті түрде білді. Университетте оқығанда Философиялық қоғамға қатысып, онда Вагнердің күйеу баласы Хьюстон Стюарт Чемберленнің дәрістерін тыңдады. Вайнингер сырттан қараған адам ретінде есептелді, бірақ өзгеше ойлы еді. 1901 жылдың күзінде Вайнингер өзінің "Эрос және Психе: Биологиялық-психологиялық зерттеу" атты еңбегі үшін баспагер іздеді, оны 1902 жылы диссертация ретінде профессорлары Фридрих Йодль мен басқасына ұсынды. Ол Зигмунд Фрейдпен кездесті, бірақ Фрейд мәтінді баспаға ұсынбады. Оның профессорлары диссертациясын қабылдады және Вайнингер 1902 жылдың шілдесінде философия докторы (Ph.D.) дәрежесін алды. Содан кейін ол протестант дініне ауысты. 1902 жылы Вайнингер Байройтқа сапар шегіп, Рихард Вагнердің "Парсифаль" операсының қойылымын тамашалады, бұл оған терең әсер етті. Дрезден мен Копенгаген арқылы Кристианияға (Осло) жетті, онда Хенрик Ибсеннің "Peer Gynt" азаттық драмасын алғаш рет сахнада көрді. Венаға оралғаннан кейін Вайнингер ауыр депрессияға ұшырады. Өзіне-өзі қол жұмсау туралы шешімі біртіндеп қалыптасты, бірақ досы Артур Гербермен ұзақ әңгімелескеннен кейін Вайнингер "әлі уақыт келмегенін" түсінді. 1903 жылдың маусым айында, бірнеше ай бойы тынымсыз жұмыс істегеннен кейін, оның "Жыныс және мінез: Негізгі зерттеу" кітабы – "жыныстық қатынастарды жаңа және шешуші жарықта көрсетуге" бағытталған тәжірибесі – Венадағы Braumüller & Co. баспасында жарық көрді. Кітапта оның диссертациясы және үш маңызды тарау қосылды: (XII) "Әйелдің табиғаты және оның ғаламмен байланысы", (XIII) "Иудаизм", (XIV) "Әйелдер және адамзат". Кітапқа қарсы пікірлер болмаса да, ол күткендей қызығушылық тудырмады. Вайнингер Лейпцигтегі профессор Пол Юлиус Мёбиуспен, "Әйелдердің физиологиялық кемшілігі туралы" кітабының авторымен қарым-қатынасқа түсті және плагиаттау айыптамасына ұшырады. Көңілі қалған және депрессияға ұшыраған Вайнингер Италияға кетті. Венаға оралғаннан кейін соңғы бес күнін ата-анасымен өткізді. 3 қазанда ол Шварцспанерштрассе 15 үйінде, Людвиг ван Бетховен қайтыс болған бөлмеде тұрды. Үй иесіне таңертеңге дейін алаңдатпауды өтінді, өйткені ол жұмыс істеп, кейін кеш ұйықтамақшы еді. Сол түні ол екі хат жазды, біреуін әкесіне, екіншісі інісі Ричардқа, өзін-өзі атуға ниеттенгенін хабарлады. 4 қазанда Вайнингер өзін кеудесіне атып, жансақтауға жеткізілді. Ол Венадағы жалпы ауруханада қайтыс болды және Венадағы Матзлинсдорф протестанттық зиратында жерленді.
Otto Weininger was born on 3 April 1880 in Vienna, a son of the Jewish goldsmith Leopold Weininger and his wife Adelheid. After attending primary school and graduating from secondary school in July 1898, Weininger registered at the University of Vienna in October of the same year. He studied philosophy and psychology but took courses in natural sciences and medicine as well. Weininger learned Greek, Latin, French and English very early, later also Spanish and Italian, and acquired passive knowledge of Swedish, Danish and Norwegian. While he was at the university, he would attend the Philosophical Society, where he heard, among others, Wagner's son in law Houston Stewart Chamberlain, he was regarded as an outsider but an original thinker. In the autumn of 1901, Weininger tried to find a publisher for his work Eros and the Psyche: A biological psychological study, which he submitted to his professors Friedrich Jodl and de as his thesis in 1902. He met Sigmund Freud, who did not, however, recommend the text to a publisher. His professors accepted the thesis and Weininger received his Ph. D. degree in July 1902. Shortly thereafter he became a Protestant. In 1902 Weininger went to Bayreuth, where he witnessed a performance of Richard Wagner's Parsifal, which left him deeply impressed. Via Dresden and Copenhagen he made his way to Christiania (Oslo), where he saw for the first time Henrik Ibsen's liberation drama Peer Gynt on stage. Upon his return to Vienna, Weininger suffered from fits of deep depression. The decision to take his own life gradually took shape; after a long discussion with his friend Artur Gerber, however, Weininger realized that "it is not yet time". In June 1903, after months of concentrated work, his book Sex and Character: A Fundamental Investigation – an attempt "to place sex relations in a new and decisive light" – was published by the Vienna publishers Braumüller & Co. The book contained his thesis to which three vital chapters were added: (XII) "The Nature of Woman and her Relation to the Universe", (XIII) "Judaism", (XIV) "Women and Humanity". Although the book was not negatively received, it did not create the expected stir. Weininger was attacked by Paul Julius Möbius, professor in Leipzig and author of the book On the Physiological Deficiency of Women and was accused of plagiarizing. Deeply disappointed and seemingly depressed, Weininger left for Italy. Back in Vienna, he spent his last five days with his parents. On 3 October, he took a room in the house at Schwarzspanierstraße 15, where Ludwig van Beethoven had died. He told the landlady that he was not to be disturbed before morning, since he planned to work and then to go to bed late. That night he wrote two letters, one to his father and the other to his brother Richard, telling them that he was going to shoot himself. On 4 October, Weininger was found mortally wounded, having shot himself in the chest. He died in the Wiener Allgemeines Krankenhaus (Vienna General Hospital) and was buried in the Matzleinsdorf Protestant Cemetery in Vienna.
Ерлік пен әйелдік
Жыныстық қатынас және мінез-құлық барлық адамдар еркек және әйел элементтерінің қоспасынан тұрады деп тұжырымдайды және осы көзқарасты ғылыми тұрғыдан дәлелдеуге тырысады. Ерлердің жарасы белсенді, өнімді, саналы және моральдық/логикалық, ал әйелдердің жарасы пассивті, өнімсіз, санасыз және аморальдық/логикалық емес. Вайнингер эмансипацияның тек "еркек сипатты әйелдерге", мысалы, кейбір лесбиянға ғана мүмкін екенін, ал әйелдің өмірі жыныстық функциямен – сойқышы ретіндегі іс-әрекетпен және ана ретіндегі нәтижемен толыққандай өткенін айтады. Әйел – "жарқын үйлесімші". Ал ердің міндеті, немесе жеке тұлғаның еркектік жағы, абсолютті, Құдайға деген абстрактілі махаббат үшін жыныстық қатынастан бас тартып, гений болуға ұмтылу болып табылады. Оның кітабының маңызды бөлігі генийдің мәніне арналған. Вайнингердің пікірінше, гений математика немесе музыка сияқты нақты бір саламен ғана шектелмейді, жалпы гений ғана болады, онда барлық нәрсе бар және түсінікті. Ол осы қасиеттің барлық адамда белгілі бір дәрежеде кездесетінін айтады. "Жыныстық қатынас және мінез-құлық" Италияда Фрейдтің психоанализіне балама ретінде танымал болды, себебі ол Стено Тедески сияқты итальяндық зиялылардың қызығушылығын тудырды, ол мәтінді итальян тіліне аударған болатын.
Sex and Character argues that all people are composed of a mixture of male and female substance, and attempts to support this view scientifically. The male aspect is active, productive, conscious and moral/logical, while the female aspect is passive, unproductive, unconscious and amoral/alogical. Weininger argues that emancipation is only possible for the "masculine woman", for example some lesbians, and that the female life is consumed with the sexual function, both with the act, as a prostitute, and the product, as a mother. The woman is a "matchmaker". By contrast, the duty of the male, or the masculine aspect of personality, is to strive to become a genius and to forgo sexuality for an abstract love of the absolute, God, which he finds within himself. A significant part of his book is about the nature of genius. Weininger argues that genius never applies solely to a specific field such as mathematics or music, but there is only the universal genius, in whom everything exists and makes sense. He reasons that this quality is probably present in all people to some degree. Sex and Character became popular in Italy as an alternative to Freudian psychoanalysis due to the interest it generated among Italian intellectuals such as Steno Tedeschi, who translated the text to Italian.
Яһудилік пен христиандық
Жеке тарауда, 1902 жылы христиан дініне ауысқан еврей Вайнингер еврей архетипін әйелдік деп талдайды, осылайша терең дінсіз, нағыз жеке тұлғасы (жаны) жоқ және жақсылық пен жамандық сезімінен мүлдем құр болған деп көрсетеді. Христиан діні "ең жоғары сенімнің ең биік көрінісі" деп сипатталса, яһуди діні "нағыз қорқақтықтың шегі" деп аталады. Вайнингер заманауи кезеңнің бұзылуын айыптайды және оның көп бөлігін әйелдік (немесе осымен бірдей "еврейлік") мінезге жатқызады. Вайнингердің есебі бойынша, әр адамда белгілі бір дәрежеде әйелдік қасиеттер және ол "еврейлік" деп атаған нәрсе бар.
In a separate chapter, Weininger, himself a Jew who had converted to Christianity in 1902, analyzes the archetypal Jew as feminine, and thus profoundly irreligious, without true individuality (soul), and without a sense of good and evil. Christianity is described as "the highest expression of the highest faith", while Judaism is called "the extreme of cowardliness". Weininger decries the decay of modern times, and attributes much of it to feminine (or identically, "Jewish") character. By Weininger's reckoning everyone shows some femininity, and what he calls "Jewishness".
Заман рухының сын-тезімі
Яһудилік, жеңілсіздік және әйелдік туралы: Біздің заманымыз – бұл ең яһудилік ғана емес, сонымен қатар барлық замандардың ең әйелдік заманы; өнер тек оның құштарлықтарының сүртігіш матасын ғана бейнелейтін заман; мемлекет және әділдік туралы түсініксіз, ең наив анархизмнің заманы; түрдің ұжымдық этикасының заманы; тарихқа ең таңғажайып жеңілдікпен қаралатын, тарихи материализмнің заманы; капитализм мен марксизмнің заманы; тарих, өмір және ғылым экономика мен технологиядан басқа ештеңе де білдірмейтін заман; генийді түрлі дерті деп жариялауға болатын, бірақ тіпті бір ғалымы немесе философы жоқ заман; ең аз түпнұсқалық пен оны іздеудің ең үлкен тырысы; эротизмін биіктеткен бірінші заман, бірақ өзін ұмыту үшін емес, римдіктер мен гректер Баханалиядағыдай, немесе өзін жаңадан табу үшін емес, өз мақтаншақтығын қанағаттандыру үшін.
On Jewishness, decadence and femininity:Our age, which is not only the most Jewish, but also the most effeminate of all ages; an age in which art represents only a sudarium of its humors; the age of the most gullible anarchism, without any understanding of the State and of justice; the age of the collectivist ethics of the species; the age in which history is viewed with the most astonishing lack of seriousness historical materialism; the age of capitalism and of Marxism; the age in which history, life, and science no longer mean anything, apart from economics and technology; the age when genius could be declared a form of madness, while it no longer possesses even one great artist or philosopher; the age of the least originality and its greatest pursuit; the age which can boast of being the first to have exalted eroticism, but not in order to forget oneself, the way the Romans or the Greeks did in their Bacchanalia, but in order to have the illusion of rediscovering oneself and giving substance to one’s vanity.
Өзін-өзі өлтіруге қатысты реакциялар
Бетховен қайтыс болған үйde Вайнингердің өзін-өзі өлтіруі – ол өзін барлық уақыттың ең ұлы генийлерінің бірі деп есептеген адамның өлімі – оны танымал тұлғаға айналдырып, бірнеше адамды өзін-өзі өлтіруге еліктеуге шабыздандырып, кітабына қызығушылық тудырды. Кітап швед жазушысы Август Стриндбергтен жарқын пікірлер алды, ол оның "мүмкін, ең қиын мәселені шешкен" деп жазды, яғни "әйелдер мәселесін". Сонымен қатар, бұл кітап орыс философы Николай Бердяевтің назарын тартып, ол "Ницшеден кейін осы [қазіргі неміс] жылдам өркендейтін мәдениетте одан әрі ешқандай керемет нәрсе болған жоқ" деді.
Weininger's suicide in the house where Beethoven had diedthe man he considered one of the greatest geniuses of allmade him a cause célèbre, inspired several imitation suicides, and generated interest in his book. The book received glowing reviews by Swedish author August Strindberg, who wrote that it had "probably solved the hardest of all problems", the "woman problem". It furthermore attracted the attention of Russian philosopher Nikolai Berdyaev, who claimed that "after Nietzsche there was nothing already in this [modern German] fleeting culture so remarkable."
Витгенштейнге әсері
Людвиг Витгенштейн бұл кітапты мектеп оқушысы кезінде оқып, оған терең әсер етті, кейіннен оны өзінің әсер еткендерінің бірі деп тізімдеп, достарына ұсынды. Витгенштейн Вайнингерді "үлкен гений" деп еске алған. Дегенмен, Витгенштейннің Вайнингердің ойларына деген терең құрметі оның көзқарасымен түбегейлі келіспеушілікпен қатар жүрді. Витгенштейн Г. Э. Мурға былай деп жазады: "Оның пікірлерімен келісу қажет емес, тіпті мүмкін емес, бірақ ұлылық – біз келіспейтін нәрседе. Оның зор қателігінің өзі ұлы." Мурға жазған хатында Витгенштейн "Жыныс және мінез" кітабының барлығына теріс белгі қойса, маңызды шындықты білдіретінін қосты.
Ludwig Wittgenstein read the book as a schoolboy and was deeply impressed by it, later listing it as one of his influences and recommending it to friends. Wittgenstein is recalled as saying that he thought Weininger was "a great genius". However, Wittgenstein's deep admiration of Weininger's thought was coupled with a fundamental disagreement with his position. Wittgenstein writes to G. E. Moore: "It isn't necessary or rather not possible to agree with him but the greatness lies in that with which we disagree. It is his enormous mistake which is great." In the same letter to Moore, Wittgenstein added that if one were to add a negation sign before the whole of Sex and Character, one would have expressed an important truth.
Вайнингер және "жүйттердің өзін-өзі жек көруі"
Аллан Яник "Вена мәдениеті және еврейлердің өзін-өзі жек көру гипотезасы: сын" атты еңбегінде "еврейлердің өзін-өзі жек көру" тұжырымының дұрыстығын, тіпті Вайнингерге қатысты қолданғанда да, күдікпен қарастырады. Вайнингер "өзін-өзі жек көретін вендік еврей зиялысының архетипін бейнелейтін ойшыл" ретінде танымал болса да, Яник бұл беделді Питер Гейге жатқызады. Яниктың пікірінше, мұндай "еврейлердің өзін-өзі жек көру" тұжырымы Вайнингерге қатысты қолданылмайды, себебі ол еврей тегінен болғанымен, "оның еврейлік идентитігінің бар екені нақты емес". Яник Гейдің еврейлік идентитігінде діннің рөлін дұрыс түсінбегенін айтады және ол "діннің жасырын теологиялық жүктемесін секулярландырылған түрінде жасырын түрде енгізіп отыр", соның салдарынан "әлеуметтік ғылым кейпінде танылатын жасырын метафизика туындап отыр".
Allan Janik, in "Viennese Culture and the Jewish Self Hatred Hypothesis: A Critique", questions the validity of the concept of "Jewish self hatred", even when applied to Weininger, reputedly "the thinker who nearly everyone has taken to represent the very archetype of the self hating Viennese Jewish intellectual". Janik places responsibility for this reputation upon Peter Gay. Janik doubts that such a concept as "Jewish self hatred" is applicable to Weininger in any case, because, although he was of Jewish descent, "it is less than clear that he had a Jewish identity" to reject. In Janik's view, Gay misunderstands the role of religion in Jewish identity and "seems to smuggle in a whole lot of covert theological baggage in secularized form", resulting in "a piece of covert metaphysics parading as social science".
Weininger is played by Paulus Manker in Ildikó Enyedi's My 20th Century (1989).
Шығармалары
Жыныс және мінез: Принциптік зерттеу, он тоғызыншы, өзгеріссіз басылымы, авторының суретімен (Вена және Лейпциг: Вильгельм Брамуллер Университетінің Verlagsbuchhandlung Gesellschaft М. Б. Х., 1920).
Geschlecht und Charakter: Eine prinzipielle Untersuchung, neunzehnte, unveränderte Auflage mit einem Bildnisse des Verfassers (Wien und Leipzig: Wilhelm Braumüller Universitäts Verlagsbuchhandlung Gesellschaft M. B. H., 1920).