Кіріспе
1990 жылғы Ирландия президенттік сайлауы – Ирландияда өткен оныншы президенттік сайлау, бес кандидаттан асып түскен төртінші сайлау және әйел кандидат пен жеңімпаз алғаш рет қатысқан сайлау болды. Сайлау 1990 жылдың 7 қарашасында өтті, және Мэри Робинсон Еңбек партиясы мен Жұмысшы партиясының біріккен тізімі бойынша жеңіске жетті. Бұл сайлау тарихында Fianna Fáil кандидаттарының президенттікке сайлауда жеңіске жетпеген алғашқы жағдайы болды. Сонымен қатар, Еңбек партиясының президенттік сайлауға алғаш рет қатысқандығы да осы сайлаумен байланысты. Сайлау Ирландия президенттік сайлау тарихындағы ең тартысты нәтижелердің бірін көрсетті, ал үгіт науқанының соңғы кезеңінде Fianna Fáil партиясы ішіндегі қарбалас күрес, сондай-ақ қарсы партиялардың кандидаттарына жасалған жеке шабуылдар басым болды. Сайлау Fine Gael партиясы үшін саяси сәтсіздікке ұшырады және олардың жетекшісі Алан Дьюкс дереу отставкаға кетеді. Үгіт кезіндегі басты мәселелердің бірі – президенттің өкілеттіктерін кеңейту мәселесі болды, Робинсон мен Кьюри оны кеңейтуді жақтаса, Ленихан қарсы болды. Робинсон сайланғаннан кейін, ол осы лауазымды ирланд саясатындағы әлдеқайда көзге көрінетін және ықпалды лауазымға айналдырды.
The 1990 Irish presidential election was the tenth presidential election to be held in Ireland, the fifth to be contested by more than one candidate, and the first to have a female candidate and winner. It was held on Wednesday, 7 November 1990 and was won by Mary Robinson on a joint Labour Party and Workers' Party ticket. The election was the first time in history a Fianna Fáil candidate failed to win the presidency. It was also the first time the Labour Party had contested a presidential election. The election had one of the tightest margins of victory in Irish presidential elections history, and the final leg of the campaign was characterised by intense internal turmoil within the Fianna Fáil party as well as personal attacks on the candidates from competing political parties. The election was considered a political failure for the Fine Gael party and would cause their leader, Alan Dukes, to resign in the immediate aftermath. One of the central issues during the campaign was whether the role of the President should be expanded or not, with Robinson and Currie arguing it should while Lenihan argued against it. In the years following Robinson's election, she would transform the position into a much more visible and influential position in Irish politics.
Галл әліпбиі
1990 жылы Fine Gael Ard Fheis партиясының басшысы Алан Дьюкс сайлауға "күшті және беделді кандидатты" табамын деп уәде берді. Алайда, Дьюкс өзінің партиясының қатарынан кандидат табуға көп қиналды, себебі олардың көпшілігі Фианна Фейлдің Брайан Лениханы жеңіске жететін басты үміткер деп есептеді. Қолдағы мүмкіндіктері шектеліп қалғанда, Дьюкс жаңадан сайланған Техта Дала Остин Кьюриге жүгінді. Кьюри 1989 жылғы жалпы сайлаудан кейін 15 ай өткен соң ғана алғаш рет Dáil-ге енді. Дегенмен, Кьюридің Солтүстік Ирландиядағы азаматтық құқық қозғалысының бір бөлігі ретінде және Социал-демократиялық және Еңбек партиясының бұрынғы мүшесі ретінде саяси белсенділікте мол тәжірибесі болды. Дьюкс Кьюриді сайлауға түсуге көндіргеннен кейін, оның кандидатурасы 12 қыркүйекте Fine Gael парламенттік партиясының бірауыздан қолдауымен бекітілді. Осы кезде Брайан Лениханның Фианна Фейл партиясынан кандидат ретінде басты үміткер екені жұртқа кеңінен белгілі болды.
Карменсита Хедрманның өз бетінше ұсынысы қабылданбады
15 қазанда (номинация мерзімі бітуге бір күн қалғанда) жақында сайланған сенатор және Дублиннің бұрынғы лорд-мэрі Карменсита Хедерман Дублин қалалық кеңесінен оны қолдауын сұрап, президенттікке ұсынуын өтінді. Бірақ, ұсыныс 31 дауысқа қарсы 5 дауыспен қабылданбады. Фианна Файл, Файн Гейл, Прогрессивті демократтар және Жұмысшы партиясынан келген кеңесшілер өз партияларының басқа кандидаттарды қолдағанын немесе бейтараптық саясатын ұстанғанын айтып, оның үміткерлігін қолдамауын жеткізді. 15 қазанда Хедерман прогрессивті демократтардың оның үміткерлігін 20 000 адамның қолдауын жинаса қолдайтынын уәделегенін, бірақ соңғы сәтте уәдесінен бас тарғанын мәлімдеді. Мэри Харни бұл мәлімдемені жоққа шығарып, Хедерманға оның қолдауы 11 басқа депутаттың қолдауына байланысты екенін айтқанын түсіндірді. Нәтижесінде, Прогрессивті демократтар сайлауда «бейтараптық» жариялады және ресми түрде ешқандай кандидатты қолдамады. 1990 жылдың сәуір айынан бастап Робинсон президенттің өкілеттіктерін кеңейту ниетін білдірді.
Робинсонға партияның кеңінен қолдау көрсетуі
11 қазанда Жасылдар партиясы өз мүшелері арасында өткізілген дауыс беру нәтижесінде Робинсонның сайлау кампаниясын ресми түрде қолдауға басым көпшілік дауыс бергенін жариялады. Робинсон бұл жаңалықты құптады және Президенттің кеңсесі қоршаған ортаны қорғау саласында жетекшілікке мүмкіндік беретініне сенім білдірді. Кампания аяқталғаннан кейін Кьюри көптеген Fine Gael жақтастарының өзінің кампаниясына Робинсонды қолдаулары зиян келтіргенін айтты. Бұған қоса, олардың партиясы ресми түрде "бейтарап" болғанымен, көптеген Прогрессивті демократтар жақтастары Робинсонның әлеуметтік көзқарастарына ықылас білдіріп, оған қолдау көрсетуге ұмтылды. Бұл қолдау Майкл Макдауэллдің Фианна Фэйлдің Падриг Флиннінің Робинсонға жасаған жеке шабуылдарына қарсы қорғауынан кейін одан да күшейді (Робинсон туралы Флинннің жеке ескертулері төменде қараңыз).
"Қызыл қорқыту" тактикасы
Робинсонға Fine Gael сайлаушыларының ерте және күшті қолдауы Fine Gael лагерін алаңдатты, олар сүйікті Лениханға назар аудармай, Робинсонға қарсы "қызыл қорқыныш" тактикасын қолдана бастады. Керридің жарысқа қатысатыны расталғаннан кейін, Джим Митчелл және Майкл Нунан сияқты Fine Gael-дің көрнекті өкілдері Робинсонды "Ирландиядағы социализмнің қабылданатын жағы" деп атап, Робинсонның жеңісі Жұмысшылар партиясының жеңісі болады деп мәлімдеді.
Робинсонның " Hot Press " басылымдағы сұхбаты
1990 жылдың қыркүйек айында "Hot Press" журналы Робинсонмен 90 минуттық сұхбат жүргізді. Аудио жазбаға түсіріліп, кейін басылымға пайдалану үшін оның бір бөлігі көшірілді. Нақты сұхбаттан бастап, ай сайынғы журналдың қазан айындағы санында жарияланғанға дейін екі апта өтті. Сұхбат жарияланғаннан кейін, "Фианна Фейл" партиясымен байланысты "Айрланд Пресс" газеті сол күні "Тарихтағы ең ұзын өлім хаты" деген бас мақаламен және Эмили О’Райлидің Робинсонның сұхбатта "Иә" деп жауап бергеніне тоқталған мақаласымен шықты. Бұл жауап үшін Ленихан мен Кьюри Робинсонды саяси қателік жасады деп айыптады. Робинсонның штабы бастапқыда Робинсонның сөзі бұрмаланғанын мәлімдеді, бірақ "Hot Press" журналисі Лиам Фэй сұхбаттың аудио жазбасын ұсынғанда, оның транскрипциясының дұрыс екені дәлелденді. Робинсонның штабы тактикасын өзгертті және Робинсонның "Иә, мен" демегенін, ал заңгерлік тәжірибесіне байланысты, ол әңгімені дамыту үшін жай ғана "Иә" деп жауап беруді қалыпты жағдайға жеткізгенін мәлімдеді. Робинсон сайлауда жеңіске жеткен жағдайда, ешқандай заңсыз қызметке төрағалық етпейтінін бұдан былай жоққа шығаратын болды.
Лениханның таспасы
Ленихан сайлауда жеңіске жетудің басты үміткері болғанымен, оның науқаны 1982 жылы президент Патрик Хиллериге Дáil-ді таратудан бас тартуға қысым көрсетуге жасаған әрекеттерге қатысқанын еркін журналист және ғылыми зерттеуші Джим Даффимен тікелей сұхбаттасуда мойындағаннан кейін құлдырады. Науқан барысындағы бұрынғы жоққа шығарулары мен мамыр айындағы жазбадағы рөлін растауы арасындағы қайшылықтан соң, сол кезде Фианна Фейлмен коалиция құрған Прогрессивті демократтар, Ленихан үкіметтен алынбаса немесе 1982 жылғы оқиғаларға қатысты тергеу басталмаса, оппозицияның сенімсіздік білдіру ұсынысын қолдайтындарын мәлімдеді. Taoiseach Чарльз Хаухи жеке түрде Лениханнан отставкаға кетуін өтінді, ал ол бас тартқандықтан 31 қазанда – сайлауға бір апта қалғанда – оны қызметтен босатып, Лениханға деген қолдаудың артуына себепкер болды; оның қолдауы 29 қазандағы 32%-дан 3 қарашадағы 42%-ға дейін өсті (ал Робинсонға деген қолдау 51%-дан 42%-ға дейін төмендеді).
Флинннің Робинсон туралы жеке пікірлері
3 қарашада, дауыс беруге бірнеше күн қалғанда, Фианна Файл партиясынан кабинет министрі Пэдриг Флинн RTÉ Radio 1 арнасының "Saturday View" бағдарламасында прогрессивті демократтардан Майкл Макдауэлл және Лейбористтер партиясынан Брендан Хоулинмен бірге сұхбаттасты. Бағдарлама барысында Флинн Мэри Робинсонға жеке шабуыл жасап, оны науқан үшін жаңа имидж ретінде ұсынылғанда "отбасына жаңа қызығушылық танытқандығын" айыптады. Флинннің бұл шабуылы Лениханның науқанына ауыр соққы болды, нәтижесінде Лениханды қолдаған көптеген әйелдер Робинсонға қолдау көрсету мақсатында дауыс берді. Ленихан бірінші кезекте ең көп дауыс жинады. Робинсон Керриден екі еседен астам дауыс алды, ал Керридің 76,73% дауысы Робинсонға берілді, бұл Лениханды екінші орынға ықпал етіп, Робинсонды Ирландияның тұңғыш әйел президенті етіп сайлады.