Кіріспе
Қара қанатты желкен (Elanus caeruleus), сондай-ақ қара иықты желкен (осы атаумен жақын туысқан австралиялық түрмен шатастырмау керек) – Accipitridae тұқымына жататын күндізгі ұшқыш, шағын жыртқыш құс. Бұл Палеарктикалық және Афротропикалық түр кейде Австралияның қара иықты қайырығымен (Elanus axillaris) және Солтүстік және Оңтүстік Американың ақ құйрықты қайырығымен (Elanus leucurus) біріктірілген, олар бірге супертүрді құрайды. Бұл қайың ерекшеленеді: ұзын қанаттары, ақ, сұр және қара түсті қауырсындары, сондай-ақ қызыл қабықшалы, бауырсақ сияқты алға қараған көздері бар. Бауырсақ сияқты мінез-құлық Австралиядағы түнгі туысы – қанатты желкенде (Elanus scriptus) одан да айқын байқалады. Көбінесе жазық далаларда кездеседі, бірақ кейде Азияның жоғары биіктіктегі аймақтарындағы төбелердің шөпті беткейлерінде де көрінеді. Көшпелі емес, бірақ ауа райы мен азық-түлік қорына байланысты көшпелілік көрсетеді. Кеміргіштердің санының мезгіл-мезгіл өсуіне бейімделген және көптеген жыртқыш құстардан айырмашылығы, бір жылда бірнеше ұя салады. Оңтүстік Еуропадағы популяциясы адамның қызметі, әсіресе егіншілік және мал шаруашылығының нәтижесінде өсті. Қазір Оңтүстік-Батыс Францияда кездеседі.
The black winged kite (Elanus caeruleus), also known as the black shouldered kite (not to be confused with the closely related Australian species of the same name), is a small diurnal bird of prey in the family Accipitridae best known for its habit of hovering over open grasslands in the manner of the much smaller kestrels. This Palearctic and Afrotropical species was sometimes combined with the Australian black shouldered kite (Elanus axillaris) and the white tailed kite (Elanus leucurus) of North and South America which together form a superspecies. This kite is distinctive, with long wings; white, grey and black plumage; and owl like forward facing eyes with red irises. The owl like behaviour is even more pronounced in the letter winged kite (Elanus scriptus), a nocturnal relative in Australia. Although mainly seen on plains, they are sometimes seen on grassy slopes of hills in the higher elevation regions of Asia. They are not migratory, but show nomadism in response to weather and food availability. They are well adapted to utilize periodic upsurges in rodent populations and can raise multiple broods in a single year unlike most birds of prey. Populations in southern Europe have grown in response to human activities, particularly agriculture and livestock rearing. Now present in SouthWest France
Сипаттама
Бұл ұзын қанатты жыртқыш көбінесе сұр немесе ақ түсті болып келеді, иықтары, қанаттарының ұштары және көз жолағы қара түсті. Құс қонғанда, оның ұзын, шоқбаққа ұқсас қанаттары құйрығынан ұзаққа созылады. Ұшу кезінде қысқа және төртбұрышты құйрығы көрінеді, ол Milvus туысына жататын обыкновенный қайыңдар сияқты емес, тірелмейді. Көбінесе жол жиегіндегі сымдарға қонғанда, ол қанаттарын түзетіп, құйрығын жоғары-төмен сілкіп, тепе-теңдігін сақтағандай болады. Еркек және ұрғашы құстардың түсі бірдей. Олардың сипаттамалары сұңқарлармен ортақ, және туыс күндізгі жыртқыштардың ішіндегі ең алғашқы топтардың бірі саналады. Олардың диплоидты хромосома саны 68 (кейбір ескі зерттеулер E. c. caeruleus үшін 64, ал E. c. vociferus үшін 66 деп көрсеткен), қайыңдар мен балдырғандарға ұқсас ерекше кариотипі бар, бұл күндізгі жыртқыштардың ішіндегі базальдық позицияны көрсетеді.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Қара қанатты желкен – негізінен Сахарадан оңтүстік Африка және тропикалық Азиядағы ашық жерлер мен жартылай шөлдерде кездесетін түр, бірақ Испания мен Португалияда Еуропада да таралған. Түрдің ареалы Оңтүстік Еуропаға, соңғы кезде Батыс Азияға да кеңейіп келеді. Еуропада олардың көбеюі туралы алғашқы мәліметтер 1860 жылдарға дейін жетеді, одан бері олар кеңірек таралып, популяциясы артып келеді. Жер пайдаланудағы өзгерістер, әсіресе егіншілік және мал жаю осы түрге көмектескен деп саналады. Ұйқасу кезінде қызықты дауыстар шығарып, қуалау болады, жұп құрғаннан кейін жиі жұптасады. Олардың мүмкіндіктерге байланысты көбею қабілеті, сонымен қатар қауырсын алмасудың белгілі бір ретсіздіктерімен де сүйемелдейді. Жастарда қауырсын алмасу тоқтатылып, бір маусым бойы қауырсындарын сақтайды, содан кейін бірнеше реттік қауырсын алмасу арқылы оларды тез алмастырады, яғни бір уақытта бірнеше қауырсын тобы ауысады. Ересек құстың қауырсыны екі жылдан кейін қалыптасады. Олардың тағамына шегірткелер, саранчалар және басқа да ірі жәндіктер, кеділер мен егеуқұйрықтар кіреді. Сонымен қатар, жарақат алған құстар, кішкентай жыландар мен бақалар да кездеседі. Бұл түрден Degeeriella elani атты қауырсын паразиті белгілі. Қара қанатты желкеннің жұмсақ қауырсынына кейбір шөп тұқымдары жабысып қалуы мүмкін, олар түр арқылы таратылады. Бірақ мұндай тұқымдар олардың қанаттарына оралып, қиындық тудыруы мүмкін.