Кіріспе

Жапондық жекпе-жек өнері Будо (武道) – жапон тіліндегі термин, ол қазіргі заманғы жапон жекпе-жек өнерін сипаттайды. Сөзбе-сөз аударғанда "жауынгерлік жол" деген мағынаны береді, және оны "соғыс жолы" немесе "жауынгерлік өнер жолы" деп түсінуге болады.

Этимология

Будо – бұл "соғыс" немесе "жауынгерлік" мағынасын беретін бу (武:ぶ) түбірінің және dō (道:どう; қытай тілінде dào) түбірінің құрамы, жоғарыдағы бас және төмендегі аяқ белгілерін біріктіре отырып, ақыл мен дененің үйлесімділігін білдіретін "жол" немесе "бағыт" (соның ішінде ежелгі үнді дхармикалық және буддалық "жол" немесе санскрит тілінде mārga ұғымы). Будо – бұл идеяларды қалыптастыру, оларды философиялық сынға салу және содан кейін оларды іске асыру үшін "жолмен" жүру. До – "өмір салты" дегенді білдіреді. Жапондық контексте До – тәжірибелік ұғым, яғни практика (өмір салты) белгілі бір өнер түрі арқылы жетілдірілген ілімнің дұрыстығын растаудың нормасы болып табылады. Қазіргі будоның сыртқы жауы жоқ, тек ішкі жауы бар: оған қарсы күресу қажет. Будоға ұқсас, будзюцу – бу (武) және джутсу (術:じゅつ) түбірлерінің құрамы, бұл техниканы білдіреді. Осылайша, будо "жауынгерлік жол" немесе "соғыс жолы" деп аударылады, ал будзюцу "соғыс ғылымы" немесе "жауынгерлік өнер" деп аударылады. Дегенмен, будо және будзюцу екеуі де ағылшын тілінде "жауынгерлік өнер" терминімен жиі алмастырылып қолданылады. Будо мен будзюцу арасындағы айырмашылық өте нәзік: будзюцу тек күрестің физикалық жағына назар аударады (жауды қалай жеңуге болады), ал будо сонымен қатар санаға және өзін қалай жетілдіруге болатынына назар аударады. Будо сөзінің алғашқы маңызды қолданылуы Коё Гункан (16 ғасыр) еңбегінде кездеседі және жауынгерлік техникаларды меңгеруден гөрі самурайлардың өмір салтын сипаттау үшін қолданылған. Кейін бұл сөз қайта қарастырылып, қазіргі түсінігімізге дейін жетті. Бірінші рет Нисикубо Хиромичи және Дай Ниппон Бутокукай олардың жауынгерлік өнер мектебінің атауын будзюцу сенмон гаккодан будо сенмон гаккоға өзгерте отырып, осылай істеді. Содан кейін, джюдоның негізін қалаушы Кано Джигоро өзінің өнерін джюдо деп атады, оның орнына джюдзюцу деп атамай.

Будзюцу

Қазіргі заманғы тарихта будзюцу сөзі контекстке қарай жауынгерлік өнер, әскери ғылым немесе әскери стратегия деп аударылады және оның ерекшелігі – техниканы нақты өмірдегі немесе жау алаңындағы жағдайларға қолданудың практикалық сипатында. Будо, яғни жауынгерлік жол, көбірек философиялық бағытқа ие, бірақ іс жүзінде будо Жапониядағы барлық жауынгерлік өнердің жалпы атауы болып есептеледі.

Азаматтық және әскери

Көптеген адамдар будоны жауынгерлік өнердің бейбіт тұрғысы деп санайды, оны ескі будзюцудың түсіндірілуі немесе дамуы ретінде қарастырады. Ал будзюцуны олар әскери стиль немесе стратегия деп жіктемелейді. Осы айырмашылық бойынша, қазіргі заманғы бейбіт өнер практикалық тиімділіктен гөрі жеке дамуға, оның ішінде дене шынықтыру немесе рухани жағынан басымдық береді. Айырмашылық – жауынгерлік өнер мен жеке дамудың "бейбіт" және "әскери" аспектілері арасындағы ерекшелік. Олар будо мен будзюцуны жауынгерлік жүйелерге қатысты нақты стратегия немесе философияны көрсетеді деп есептейді, бірақ бұл терминдер көбінесе шала қолданылады және жиі бір-бірімен ауыстырылады.

Өнер мен өмір салты

Бір пікір бойынша, будзюцу – жаттығатын жекпе-жек өнері, ал будо – будзюцумен айналысу арқылы жүретін өмір салты мен жолы. Мысалы, дзюдо мен дзюдзюцуны жауынгерлік өнер ретінде қарастырсақ, олардың екеуі де бірдей, яғни дзюдзюцу өнерін меңгеру дзюдоға тән өмір салтын қалыптастыруға көмектеседі (дзюдоның негізін қалаушы Кано Джигороның құрметіне бастапқыда бұл өнер Кано дзюдзюцу деп аталған). Бұл кендзюцу/кендо және айдзюцу/айидо сияқты өнерлерге де қатысты.

Демалыс спорты

Будо 1964 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының демонстрациялық бағдарламасында ұсынылды.